Chỉ trong vòng chưa đầy sáu tháng, nhà thiết kế John Galliano đã trở thành tâm điểm của hai thông báo quan trọng nhất trong ngành thời trang toàn cầu, liên quan đến giá trị tài chính, giá trị thương mại và giá trị học thuật...

Tháng 3/2026, Zara công bố nhà thiết kế thời trang người Anh sẽ trở lại với một dự án sáng tạo kéo dài hai năm. Không phải một bộ sưu tập giới hạn, cũng không phải một chiến dịch quảng bá, Galliano được giao nhiệm vụ "re-author" tái diễn giải kho lưu trữ thiết kế của Zara nhằm xây dựng những bộ sưu tập mới cho hệ thống bán lẻ lớn nhất châu Âu.

Đầu tháng 8/2026, The Metropolitan Museum of Art tiếp tục gây bất ngờ khi công bố John Galliano: Horizons là triển lãm trung tâm của Costume Institute năm 2027. Galliano trở thành nhà thiết kế còn sống thứ ba trong lịch sử được The Met dành một triển lãm chuyên đề, sau Yves Saint Laurent và Rei Kawakubo.

Hai sự kiện tưởng như không liên quan thực chất phản ánh một xu hướng lớn hơn nhiều: ngành thời trang đang bước vào cuộc cạnh tranh mới, nơi tài sản giá trị nhất không còn là chuỗi cung ứng hay quy mô sản xuất, mà là vốn sáng tạo.

Trong suốt hai thập niên đầu thế kỷ XXI, Zara được xem là hình mẫu của nền kinh tế tốc độ. Thành công của thương hiệu thuộc tập đoàn Inditex đến từ khả năng rút ngắn thời gian từ bản thiết kế đến cửa hàng xuống chỉ còn vài tuần. Chuỗi cung ứng linh hoạt giúp Zara thay đổi hoàn toàn cách vận hành của ngành bán lẻ thời trang.

Nhưng đến năm 2026, lợi thế đó không còn đủ để tạo khác biệt. Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo khiến khoảng cách về tốc độ giữa các nhà bán lẻ ngày càng thu hẹp. Khi mọi doanh nghiệp đều có thể sản xuất nhanh hơn, câu hỏi của thị trường chuyển sang một hướng khác: ai tạo ra nhiều giá trị văn hóa hơn?

Đó là lý do Zara lựa chọn John Galliano. Theo chia sẻ với Vogue, Galliano không xem dự án này là thiết kế một bộ sưu tập mới. Ông gọi nó là quá trình "viết lại" kho lưu trữ của Zara. Khái niệm "re-author" cho thấy Zara không chỉ tìm kiếm một nhà thiết kế nổi tiếng để thúc đẩy doanh số, mà muốn tái định nghĩa chính ngôn ngữ sáng tạo của thương hiệu.

Điều này cũng phản ánh chiến lược mới của Chủ tịch Inditex, Marta Ortega Pérez. Kể từ khi bà tiếp quản tập đoàn, Zara liên tục đầu tư vào các triển lãm nghệ thuật, các dự án nhiếp ảnh và những hợp tác với các tên tuổi lớn. Với Galliano, lần đầu tiên một nhà thiết kế được trao quyền can thiệp trực tiếp vào "ký ức" di sản của thương hiệu thời trang. Tháng 9/2026, bộ sưu tập đầu tiên trong dự án hợp tác kéo dài hai năm giữa ông và Zara sẽ chính thức lên kệ.

Trong khi đó, The Met lại đưa Galliano vào một không gian hoàn toàn khác. Triển lãm John Galliano: Horizons không chỉ là một cuộc hồi cố về sự nghiệp của một nhà thiết kế. Đó còn là nỗ lực của The Metropolitan Museum of Art nhằm giải thích vì sao Galliano vẫn là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất của thời trang đương đại, bất chấp những tranh cãi từng làm gián đoạn sự nghiệp của ông.

Triển lãm sẽ không chỉ trưng bày hơn bốn thập niên sáng tạo của ông tại Givenchy, Dior và Maison Margiela, mà còn trực diện đề cập đến vụ bê bối bài Do Thái năm 2011, dẫn đến việc Galliano bị sa thải khỏi Dior và bị kết án tại Pháp. Theo Andrew Bolton, Giám tuyển trưởng Costume Institute, triển lãm sẽ xem xét đồng thời thiên tài sáng tạo, trách nhiệm cá nhân và khả năng thay đổi của một nghệ sĩ, thay vì tách chúng thành hai câu chuyện riêng biệt.

Triển lãm sẽ lần lượt dẫn người xem qua giai đoạn Galliano tự tạo dựng tên tuổi ở London với những bộ sưu tập được may từ các mảnh vải vụn vì thiếu kinh phí. Thời kỳ được bổ nhiệm vào Givenchy; những năm tháng huy hoàng tại Dior; và cuộc tái sinh tại Maison Margiela, nơi ông đưa dòng sản phẩm thời trang Artisanal trở thành hiện tượng toàn cầu.

Điểm đáng chú ý là Horizons không chỉ trưng bày hơn 200 thiết kế, phụ kiện, bản phác thảo, toile, sổ nghiên cứu và tài liệu lưu trữ, mà còn tìm cách giải mã quy trình sáng tạo của Galliano. Andrew Bolton cho rằng mỗi bộ sưu tập của ông đều bắt đầu từ những yếu tố tưởng chừng không liên quan - lịch sử và hiện đại, ký ức và vật chất, hình ảnh và cảm xúc - rồi được kết nối thành một thế giới hoàn chỉnh.

Dù vậy, quyết định này tạo nên làn sóng tranh luận. Một số nhà phê bình cho rằng việc dành triển lãm cho Galliano có thể bị xem là sự phục hồi hình ảnh của một nhân vật từng có phát ngôn bài Do Thái. The Met cho biết họ đã tham vấn các tổ chức Do Thái trong quá trình xây dựng nội dung nhằm bảo đảm triển lãm phản ánh đầy đủ cả thành tựu lẫn sai lầm của Galliano.

Hồi đầu năm nay, cuộc đấu giá "Dior Masterpieces" từ bộ sưu tập của Mouna Ayoub lập kỷ lục mới cho thị trường Haute Couture, với những thiết kế của Galliano đạt mức giá cao nhất. Điều đó cho thấy giới sưu tập không còn nhìn các sáng tạo của ông đơn thuần như trang phục, mà như những tài sản văn hóa có khả năng gia tăng giá trị theo thời gian.

Từ đó có thể thấy Galliano đang được định giá lại trên ba phương diện khác nhau: thị trường xác nhận giá trị tài chính, doanh nghiệp khai thác giá trị thương mại, còn bảo tàng khẳng định giá trị học thuật và lịch sử. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy ngành thời trang đang bước sang một giai đoạn mới.

Nếu thế kỷ XX là thời đại của sản xuất quy mô lớn và đầu thế kỷ XXI thuộc về chuỗi cung ứng toàn cầu, thì nửa sau của thập niên 2020 có thể sẽ được nhớ đến như thời kỳ mà "vốn sáng tạo" trở thành tài sản quan trọng nhất của doanh nghiệp. Trong cuộc đua đó, những thương hiệu chiến thắng sẽ không chỉ là những thương hiệu sản xuất nhanh nhất, mà là những thương hiệu sở hữu những câu chuyện đủ mạnh để tạo ra giá trị kinh tế lâu dài.

Sự trở lại của John Galliano vì thế không chỉ là câu chuyện của một nhà thiết kế. Đó là minh chứng rằng trong nền kinh tế sáng tạo, tài sản quý giá nhất không nằm trong nhà máy hay dây chuyền sản xuất, mà nằm trong khả năng tạo ra những ý tưởng đủ sức định hình văn hóa và, từ đó, định hình cả thị trường.