Nghiên cứu mới về thói quen có thể dẫn tới chứng sa sút trí tuệ

Theo một nghiên cứu mới mang tên “Mentally Active Versus Passive Sedentary Behavior and Risk of Dementia: 19-Year Cohort Study” được công bố ngày 25/3 trên tạp chí American Journal of Preventive Medicine, các hoạt động tĩnh tại mang tính “thụ động về mặt tinh thần” như thường xuyên xem truyền hình, lướt màn hình trong vô thức có liên quan đến nguy cơ cao mắc chứng Dementia - mất trí nhớ và sa sút trí tuệ.

Ngược lại, những hoạt động đòi hỏi sự tham gia trí não nhiều hơn, chẳng hạn như giải ô chữ, vẽ tranh dường như có thể mang lại tác dụng bảo vệ nhất định đối với chức năng nhận thức của con người. Đáng chú ý, những hoạt động rất thụ động về mặt tinh thần này lại là thói quen tưởng chừng rất đơn giản, nhưng vô cùng khó bỏ của nhiều người.

Nghiên cứu này đã theo dõi hơn 20.000 người trưởng thành tại Thụy Điển trong gần hai thập kỷ nhằm đánh giá mối liên hệ giữa các dạng hành vi ít vận động và nguy cơ phát triển chứng Dementia.

Khi bắt đầu nghiên cứu, các đối tượng ở độ tuổi từ 35 đến 64, đồng thời cung cấp thông tin về thời gian ngồi mỗi ngày cũng như các hoạt động họ thực hiện trong khoảng thời gian đó. Dữ liệu này sau đó được đối chiếu với các chẩn đoán sa sút trí tuệ, ghi nhận ở 569 trường hợp trong suốt gần 20 năm nghiên cứu.

Một điểm đáng chú ý là các nhà khoa học đã phân biệt rõ giữa hành vi ít vận động mang tính “thụ động về mặt tinh thần” và những hoạt động “chủ động về trí não”. Kết quả cho thấy những người dành nhiều thời gian cho các hoạt động thụ động có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ cao hơn đáng kể. Ngược lại, việc tham gia vào các hoạt động đòi hỏi tư duy trong khi ngồi lại có liên quan đến nguy cơ thấp hơn.

Các nhà nghiên cứu cũng mô phỏng những kịch bản thay đổi hành vi để đánh giá tác động tiềm năng. Kết quả cho thấy, nếu thay thế một giờ ngồi tĩnh tại mang tính “thụ động” bằng một giờ hoạt động tĩnh lặng nhưng có sự tham gia trí não, nguy cơ mắc bệnh Dementia có thể giảm khoảng 7%.

Nếu tổng thời gian dành cho các hoạt động kích thích trí não khi ngồi tăng thêm một giờ mỗi ngày, nguy cơ này giảm khoảng 4%. Đáng chú ý, khi kết hợp giữa hoạt động trí não và vận động thể chất, lợi ích còn rõ rệt hơn, với nguy cơ phát triển chứng sa sút trí tuệ giảm tới 11%.

VÌ SAO CÁC HOẠT ĐỘNG “THỤ ĐỘNG VỀ MẶT TINH THẦN” LẠI LÀM GIA TĂNG NGUY CƠ?

Theo bà Leana Wen, bác sĩ cấp cứu đồng thời là giảng viên lâm sàng tại George Washington University, một trong những lý giải nằm ở việc não bộ cần được “thử thách” để duy trì hoạt động hiệu quả. Việc tham gia vào các hoạt động đòi hỏi tư duy giúp duy trì các kết nối thần kinh, đồng thời củng cố cái gọi là “dự trữ nhận thức” — khả năng thích nghi và bù đắp của não bộ trước những thay đổi theo thời gian.

Ngược lại, khi con người dành quá nhiều thời gian cho những hoạt động đòi hỏi rất ít nỗ lực trí não, các đường dẫn thần kinh này không được kích thích đúng mức. Về lâu dài, trong suốt nhiều tháng hoặc nhiều năm, sự thiếu hụt kích thích này có thể góp phần dẫn đến suy giảm trí nhớ và khả năng tư duy.

Bên cạnh đó, các hoạt động đòi hỏi sự tham gia trí não thường gắn với yếu tố tương tác hoặc tính xã hội cao hơn — vốn đã được chứng minh có liên quan đến kết quả nhận thức tích cực hơn.

Chất lượng giấc ngủ cũng có thể là một yếu tố trung gian quan trọng. Những người dành nhiều thời gian cho các hoạt động thụ động thường có xu hướng ngủ kém hơn, trong khi giấc ngủ ngày càng được xem là yếu tố thiết yếu đối với trí nhớ và sức khỏe não bộ về lâu dài.

NHỮNG HOẠT ĐỘNG NÀO GIÚP DUY TRÌ SỰ “LINH HOẠT” CỦA NÃO BỘ?

Theo bác sĩ Leana Wen, yếu tố then chốt là lựa chọn các hoạt động đòi hỏi tư duy chủ động. Điều này có thể rất đơn giản như đọc sách, giải ô chữ, chơi các trò chơi chiến lược, trò chuyện với bạn bè hoặc học một kỹ năng mới.

Bà cũng nhấn mạnh rằng các sở thích mang tính sáng tạo là lựa chọn đặc biệt hiệu quả. Những hoạt động như đan lát, vẽ, viết hay chơi nhạc cụ đều kích hoạt nhiều vùng khác nhau của não bộ. Ngay cả những công việc thường ngày cũng có thể trở nên “kích thích trí não” hơn nếu được bổ sung yếu tố thử thách, chẳng hạn như thử nấu một công thức mới hoặc luyện tập một ngôn ngữ khác.

Ngoài ra, lợi ích còn gia tăng khi những hoạt động này có sự tham gia của người khác. Tương tác xã hội từ lâu đã được chứng minh có liên quan đến sức khỏe nhận thức tốt hơn và nguy cơ mắc Dementia thấp hơn. Việc cùng tham gia các hoạt động kích thích trí não thông qua trò chuyện, sở thích theo nhóm hoặc học tập trung có thể tạo thêm một “lớp bảo vệ” cho não bộ.

Bác sĩ Leana Wen nhấn mạnh: “Thông điệp quan trọng là những lựa chọn nhỏ trong đời sống hằng ngày có thể tạo ra khác biệt theo thời gian. Mỗi người nên cố gắng hạn chế các khoảng thời gian dài dành cho những hành vi thụ động, và khi có thể, thay thế bằng các hoạt động giúp não bộ được vận động”.