Từ những bungalow giữa núi rừng đến không gian dệt thổ cẩm, sản phẩm OCOP đang được nhìn nhận không chỉ là hàng hóa địa phương mà còn là “chìa khóa” mở ra trải nghiệm văn hóa, du lịch và sinh kế mới cho cộng đồng…

Nằm trên trục đường Hồ Chí Minh nhánh Đông, khu du lịch Lèn Chùa Ecostay (xã Phong Nha, Quảng Trị) là một trong những điểm đến thu hút du khách mỗi khi tới Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Khu sinh thái OCOP này có không gian xanh rộng 6.700 m2, tựa lưng vào dãy núi đá vôi hùng vĩ, với 21 căn bungalow thiết kế hiện đại, đầy đủ tiện nghi.

Lèn Chùa Ecostay là điểm du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái duy nhất trên địa bàn tỉnh được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao ở thời điểm hiện tại. Việc một điểm du lịch được đưa vào hệ thống OCOP cho thấy chương trình đang mở rộng từ các nhóm hàng hóa sang dịch vụ du lịch. Tuy nhiên, số lượng dịch vụ vẫn khiêm tốn so với tiềm năng của các địa phương.

Tương tự, tỉnh Điện Biên cũng hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển mô hình OCOP gắn liền với du lịch. Ngoài Di tích quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ, địa phương còn sở hữu kho tàng văn hóa đặc sắc của 19 dân tộc. Đây chính là nền tảng cốt lõi để xây dựng những hành trình trải nghiệm mang đậm dấu ấn riêng biệt của vùng cao Tây Bắc.

Ở xã Sín Chải, những cây chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi có thể trở thành điểm nhấn du lịch trải nghiệm. Tại Mường Ảng, du khách có thể đi giữa những đồi cà phê, quan sát quy trình chế biến và thưởng thức cà phê nguyên chất ngay tại nguồn. Tại Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Pa Thơm, bên cạnh khu trưng bày, đơn vị bố trí không gian để du khách trực tiếp dệt vải, mặc trang phục truyền thống và tìm hiểu văn hóa...

Trong khi đó, Khánh Hòa có nhiều sản phẩm OCOP đã tạo dấu ấn trên thị trường như yến sào, trầm hương, nước mắm, rong nho, các sản phẩm từ xoài, sầu riêng, măng cụt và sản phẩm thủ công truyền thống. Theo Đề án “Phát triển sản phẩm OCOP trở thành đại sứ du lịch tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2026-2030”, tỉnh hướng tới xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa OCOP và du lịch.

Sản phẩm sẽ hiện diện tại điểm tham quan, cơ sở lưu trú, khu nghỉ dưỡng, sân bay, cảng biển và trung tâm thương mại phục vụ du khách. Qua đó, mỗi sản phẩm trở thành một kênh quảng bá hình ảnh, văn hóa và con người địa phương. Ông Phạm Minh Nhựt, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Khánh Hòa, nhận định kết nối OCOP với du lịch không đơn thuần là bán sản phẩm, mà còn là kể câu chuyện phía sau sản phẩm. Vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, yếu tố văn hóa và lịch sử... đều có thể trở thành tài nguyên du lịch. 

Năm 2026, Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục xác định dịch vụ du lịch cộng đồng, sinh thái và điểm du lịch là một trong 6 nhóm sản phẩm tham gia đánh giá.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn, nhưng mới chỉ có hơn 200 sản phẩm OCOP về dịch vụ du lịch cộng đồng và điểm du lịch được công nhận từ 3 sao trở lên. Khoảng cách này cho thấy dư địa phát triển còn rộng, đồng thời đặt ra yêu cầu chuẩn hóa chất lượng để tạo dựng niềm tin với du khách.

Ngày 18/8, tại Hà Nội, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã tổ chức Hội thảo khoa học xây dựng Đề án “Phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, tri thức bản địa các vùng nông thôn Việt Nam”. Hội thảo do Phó Cục trưởng Hà Văn Siêu chủ trì, với sự tham gia của chuyên gia, nhà khoa học, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp du lịch, cơ quan quản lý và các chủ thể OCOP.

Tại hội thảo, ông Hà Văn Siêu cho rằng hướng đi này đem lại “lợi ích kép”: vừa nâng giá trị sản phẩm, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vừa phục hồi, bảo tồn và phát huy văn hóa, tri thức bản địa, đáp ứng xu hướng du lịch xanh và mục tiêu xây dựng nông thôn mới.

Các ý kiến tại hội thảo cho rằng sản phẩm OCOP cần có câu chuyện, tạo cảm xúc và mang lại trải nghiệm. PGS.TS. Phạm Hồng Long, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, đề xuất đặt du lịch OCOP trong chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, từ ẩm thực, lưu trú, vận chuyển đến vui chơi, giải trí và mua sắm. Du khách không chỉ tham quan mà còn cần được tham gia làm ra sản phẩm, thưởng thức, tìm hiểu và mua hàng mang về.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Bùi Thị Nhàn, Giám đốc Công ty CP Tư vấn và Đầu tư Ecohost, cho rằng điểm nghẽn hiện nay là du khách chưa dễ tiếp cận và mua các sản phẩm OCOP hay sản phẩm văn hóa. Do đó, cần kết nối chặt chẽ hơn giữa chủ thể OCOP, làng nghề, doanh nghiệp du lịch và hệ thống phân phối. Theo bà, không nhất thiết phải thu nhỏ sản phẩm để vừa hành lý; thay vào đó có thể xây dựng chuỗi logistics để du khách mua sản phẩm tại điểm du lịch và hàng hóa có thể được vận chuyển về tận nhà.

Địa phương cũng cần hoàn thiện hạ tầng, nhà vệ sinh, dịch vụ đón khách và quy trình phục vụ. Sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm OCOP và sản phẩm du lịch cần được xây dựng song song, bắt đầu từ phân tích thị trường, xác định nhu cầu, thiết kế sản phẩm rồi mới truyền thông, quảng bá và kết nối bán hàng. Đây là cách chuyển từ “có sản phẩm OCOP” sang thực sự “bán được sản phẩm OCOP cho khách du lịch”.

Trong khi đó, từ kinh nghiệm thực tiễn của Đà Nẵng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng Văn Bá Sơn cho rằng cần biến câu chuyện bản địa thành nguồn lực phát triển du lịch. Địa phương và các chủ thể OCOP cần hệ thống hóa những câu chuyện bản địa, đồng thời tăng cường phối hợp các nhà văn hóa để tạo ra những sản phẩm có khả năng kể câu chuyện về vùng đất, con người và văn hóa địa phương.

Kết luận hội thảo, ông Hà Văn Siêu cho biết Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam sẽ tiếp thu các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện Đề án để trình lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét, ban hành. Khi mỗi sản phẩm OCOP, sản phẩm tiêu dùng được gắn với văn hóa và du lịch, kinh tế nông thôn có thể mở rộng đầu ra, cộng đồng có thêm sinh kế, còn nghề truyền thống và tri thức bản địa được bảo tồn theo hướng xanh, bền vững và giàu bản sắc.