Trong bối cảnh nhiều đô thị đang đối mặt với những áp lực về suy giảm không gian xanh, ô nhiễm môi trường và ngập úng, công viên, cây xanh và mặt nước đô thị không còn chỉ đóng vai trò tạo cảnh quan, mà ngày càng được nhìn nhận như một bộ phận cấu thành của hệ thống hạ tầng đô thị, cần được quan tâm và quản lý phù hợp, hướng tới xây dựng đô thị xanh, đô thị thông minh và phát triển bền vững…

Bộ Xây dựng vừa phối hợp với Hiệp hội Công viên cây xanh Việt Nam tổ chức hội thảo “Quản lý công viên, cây xanh, mặt nước hướng tới phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh, bền vững”.

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết trong những năm qua, quá trình đô thị hóa ở Việt Nam diễn ra mạnh mẽ, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu lao động và nâng cao đời sống người dân. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, các đô thị cũng đang đối mặt với nhiều thách thức lớn như: suy giảm không gian xanh, ô nhiễm môi trường, ngập úng đô thị, hiệu ứng đảo nhiệt, áp lực ngày càng gia tăng lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, đặc biệt khi biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp.

Trong bối cảnh đó, công viên, cây xanh và mặt nước đô thị không còn đơn thuần là yếu tố cảnh quan, mà đã trở thành một bộ phận cấu thành quan trọng của hệ thống hạ tầng đô thị cần được quan tâm đúng mức.

KHÔNG GIAN XANH GIỮ VỊ TRÍ TRUNG TÂM CỦA CÔNG TÁC QUY HOẠCH

Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, các yếu tố này có vai trò thiết yếu đối với việc điều hòa vi khí hậu, cải thiện chất lượng không khí; hỗ trợ thoát nước, giảm thiểu ngập úng; bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên và đa dạng sinh học; tạo lập không gian sinh hoạt cộng đồng, nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần của người dân; đồng thời góp phần hình thành bản sắc đô thị và nâng cao năng lực cạnh tranh của các thành phố.

Vì vậy, thời gian qua, Đảng và Nhà nước cũng ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng về phát triển đô thị bền vững, tăng trưởng xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi số. Theo các định hướng này, vai trò của công viên, cây xanh và mặt nước đô thị ngày càng được chú trọng trong công tác quy hoạch, đầu tư xây dựng và quản lý đô thị.

Công viên, cây xanh và mặt nước đô thị đã trở thành một bộ phận cấu thành quan trọng của hệ thống hạ tầng đô thị, có vai trò thiết yếu trong việc điều hòa vi khí hậu, cải thiện chất lượng không khí.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn.

Cụ thể hóa các nội dung trên, Bộ Xây dựng đã tập trung rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến quy hoạch, xây dựng và quản lý công viên, cây xanh, không gian mặt nước; thúc đẩy việc tích hợp nội dung công viên, cây xanh, mặt nước vào các quy hoạch đô thị và nông thôn; đồng thời nghiên cứu, đề xuất các cơ chế, chính sách nhằm huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn lực từ khu vực tư nhân, tham gia đầu tư, quản lý và khai thác công viên, cây xanh và mặt nước.

Đáng chú ý, Bộ Xây dựng đã tham mưu trình Chính phủ ban hành Nghị định số 258/2025/NĐ-CP ngày 9/10/2025 về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước với nhiều nội dung mới, tạo hành lang pháp lý quan trọng thúc đẩy phát triển công viên, cây xanh, mặt nước tại cả đô thị và khu dân cư nông thôn. Đặc biệt, khoản 4 Điều 10 của Nghị định quy định lấy ngày 11/1 hàng năm là “Ngày cây xanh Việt Nam”, gắn với sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh trồng cây đa tại Công viên Thống Nhất, Hà Nội năm 1960, mở đầu cho phong trào “Tết trồng cây” do Người phát động.

“Việc trồng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước, mà cần trở thành ý thức, văn hóa và hành động thường xuyên của mỗi tổ chức, mỗi người dân”, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh.

CẦN SỰ THAM GIA CỦA TOÀN XÃ HỘI 

Đồng quan điểm, ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hiệp hội Công viên cây xanh Việt Nam, cho rằng  “Ngày cây xanh Việt Nam” không chỉ mang ý nghĩa biểu trưng mà là một thông điệp hành động lâu dài, nhằm nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò của công viên, cây xanh, mặt nước trong bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Theo ông, cây xanh và mặt nước góp phần quan trọng trong việc định hình diện mạo, bản sắc và thương hiệu đô thị. Nhiều thành phố trên thế giới rất thành công trong việc xây dựng hình ảnh đô thị gắn với hệ thống công viên, cây xanh và không gian mặt nước đặc trưng. Dù vậy, ông lưu ý bên cạnh những giải pháp về thể chế, quy hoạch và kỹ thuật, phát triển đô thị xanh, thông minh, bền vững sẽ không thể thành công nếu thiếu sự tham gia chủ động, trách nhiệm của cộng đồng, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Chia sẻ thêm về Nghị định số 258/2025/NĐ-CP liên quan đến công viên, cây xanh và mặt nước, ông Nguyễn Khánh Long, đại diện Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng cho biết, Nghị định này quy định toàn diện các hoạt động liên quan đến quản lý công viên, cây xanh và tổ chức không gian mặt nước gắn với cảnh quan tại đô thị và khu dân cư nông thôn; đồng thời quy định rõ việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng công viên, cây xanh do Nhà nước đầu tư, quản lý.

Nghị định đã tạo lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ, làm rõ vai trò, trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước; chuẩn hóa quy trình quản lý, vận hành, duy trì công viên và cây xanh; đa dạng hóa các phương thức huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư, khai thác theo cơ chế thị trường, nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản kết cấu hạ tầng công viên, cây xanh.

Theo các chuyên gia, để đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị trong bối cảnh mới, cần tiếp tục đổi mới tư duy phát triển, coi hạ tầng xanh, trong đó công viên, cây xanh và mặt nước giữ một vai trò nhất định. Từ đó, việc tổ chức triển khai hiệu quả Nghị định số 258/2025/NĐ-CP được xem là nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương, cùng với sự tham gia tích cực, trách nhiệm của doanh nghiệp, cộng đồng và toàn xã hội.