Quyết tâm minh bạch hóa thị trường và “bịt khoảng trống” trong giao dịch bất động sản

Theo Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE), nhiều năm qua, thị trường bất động sản Việt Nam vẫn tồn tại không ít bất cập, nổi bật là tình trạng giao dịch thiếu minh bạch, thông tin phân mảnh và phân bổ không đồng đều giữa các chủ thể tham gia thị trường. Thực trạng bất đối xứng thông tin giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư và người mua đã tạo điều kiện cho hành vi đầu cơ, thổi giá và trục lợi, khiến thị trường nhiều thời điểm phát triển méo mó, tiềm ẩn rủi ro không chỉ đối với người dân và nhà đầu tư mà còn đối với sự an toàn của hệ thống tài chính.

Vì vậy, Đề án thí điểm mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý được đánh giá là chủ trương đúng đắn, phù hợp với xu hướng quản lý thị trường bất động sản trên thế giới.

BÀI HỌC TỪ CÁC THỊ TRƯỜNG PHÁT TRIỂN 

Thực tế, tại nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan hay Trung Quốc, hoạt động giao dịch bất động sản đều được đặt trong một hệ sinh thái quản lý tập trung, minh bạch, với dữ liệu thống nhất và quy trình số hóa cao.

Đặc biệt, mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản tập trung do Nhà nước quản lý của Trung Quốc là một ví dụ điển hình. Qua quan sát cho thấy, người dân Trung Quốc có thể hoàn tất toàn bộ thủ tục chuyển nhượng bất động sản, từ tiếp nhận hồ sơ, xác minh pháp lý, kê khai thuế đến cấp giấy chứng nhận chỉ trong vòng chưa đầy hai giờ, với quy trình rõ ràng, minh bạch và trải nghiệm rất thuận tiện.

Các trung tâm giao dịch này đóng vai trò “trục lõi” của thị trường, kết nối trực tiếp với hệ thống cơ sở dữ liệu bất động sản hợp nhất trên toàn quốc. Còn những sàn giao dịch và công ty môi giới tư nhân đóng vai trò vệ tinh, tạo nên một hệ sinh thái cân bằng giữa quản lý nhà nước và vận hành thị trường, đảm bảo ba yếu tố cốt lõi: an toàn - hiệu quả - chất lượng.

Vì vậy, theo VARS IRE, việc thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều tác động tích cực. Thứ nhất, minh bạch hóa toàn bộ quy trình giao dịch. Mọi thông tin liên quan đến bất động sản, từ pháp lý, giá cả, tình trạng thế chấp, hạn chế giao dịch… đều được chuẩn hóa và công khai, góp phần phòng chống gian lận và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Thứ hai, tăng cường vai trò quản lý, giám sát và điều tiết của Nhà nước. Trung tâm giao dịch sẽ trở thành đầu mối tập trung dữ liệu thị trường, giúp cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến cung - cầu, giá cả, kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường như đầu cơ, thổi giá, thao túng thị trường để có biện pháp điều tiết phù hợp.

Thứ ba, thúc đẩy cải cách hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Việc số hóa toàn bộ quy trình giao dịch cho phép người dân và doanh nghiệp thực hiện đăng ký, công chứng, kê khai thuế, sang tên… trên nền tảng trực tuyến, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm tải cho bộ máy hành chính.

Thứ tư, đẩy nhanh chuyển đổi số trong lĩnh vực bất động sản. Việc tích hợp các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), chuỗi khối (blockchain), định danh số sẽ giúp nâng cao năng lực quản lý dữ liệu, đảm bảo tính minh bạch, bảo mật và khả năng truy vết trong suốt vòng đời của bất động sản, phù hợp với định hướng phát triển Chính phủ số và kinh tế số.

Thứ năm, tạo nền tảng cho thị trường phát triển bền vững. Khi thông tin minh bạch và đầy đủ, nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và người dân sẽ đưa ra quyết định chính xác hơn, góp phần gia tăng niềm tin thị trường, thu hút nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước.

Thứ sáu, tái cơ cấu ngành môi giới bất động sản theo hướng chuyên nghiệp hóa. Mô hình này sẽ đặt ra các tiêu chuẩn cao hơn về năng lực, đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp, qua đó, sàng lọc các thành phần môi giới yếu kém, thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của thị trường trung gian.

 CHUẨN HÓA CƠ SỞ DỮ LIỆU LÀ QUÁ TRÌNH PHỨC TẠP

Tuy nhiên, VARS IRE nhận định một trong những điều kiện tiên quyết để hình thành Trung tâm giao dịch bất động sản là cơ sở dữ liệu bất động sản phải đáp ứng tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”. Đây cũng là nội dung mà Chính phủ đang tập trung chỉ đạo, gắn với việc hoàn thiện hệ thống định danh bất động sản.

Thực tế, dữ liệu của mỗi bất động sản không chỉ dừng ở thông tin mô tả cơ bản mà còn bao gồm toàn bộ lịch sử pháp lý, tình trạng tranh chấp, thế chấp, hạn chế giao dịch và các giao dịch xuyên suốt vòng đời tài sản. Việc xây dựng và chuẩn hóa cơ sở dữ liệu toàn diện như vậy là quá trình phức tạp, đòi hỏi thời gian và nguồn lực đáng kể, khó có thể hoàn thành trong thời gian ngắn.  

Vì vậy, nếu triển khai đồng loạt trên phạm vi cả nước ngay từ đầu sẽ gặp không ít thách thức. Phương án phù hợp hơn là thí điểm tại một số địa phương có điều kiện thuận lợi như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó đánh giá, hoàn thiện mô hình và từng bước nhân rộng trên toàn quốc.

Theo VARS IRE, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, cải cách thủ tục hành chính và hoàn thiện hệ thống dữ liệu đất đai, việc xây dựng và thí điểm mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt, mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Đây là bước đi đột phá hướng tới hình thành một hệ sinh thái giao dịch bất động sản hiện đại, minh bạch và hiệu quả, vừa phục vụ tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp, vừa cung cấp công cụ quản lý mạnh mẽ cho Nhà nước, góp phần xây dựng một thị trường bất động sản phát triển theo hướng an toàn, lành mạnh, bền vững.