Tách bạch “hàng giả" và "hàng kém chất lượng" để tránh hình sự hoá

Ngày 17/6, Bộ Tư pháp đăng tải hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để thẩm định.

Theo bản tổng hợp tiếp thu, giải trình, quá trình góp ý dự án luật, nhiều ý kiến đã đề nghị cần tách bạch rõ “hàng giả về chất lượng" và "hàng kém chất lượng".

Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng bản chất 2 hành vi trên là khác nhau. "Hàng giả" là hành vi cố ý trục lợi, trong khi "hàng kém chất lượng" có thể do lỗi vô ý như bảo quản, vận chuyển hoặc yếu tố thời tiết (đặc biệt với nông sản, thực phẩm).

Do đó, để tránh hình sự hóa quan hệ kinh tế, nếu gộp chung mọi trường hợp chất lượng không đúng công bố là hàng giả thì doanh nghiệp chân chính có thể bị xử phạt oan sai cho những lỗi khách quan.

Việc phân định rõ giúp bảo vệ các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc nhưng gặp sự cố kỹ thuật, phù hợp với chính sách hỗ trợ kinh tế tư nhân.

Tiếp thu ý kiến trên, Bộ Công thương giải trình hiện nay, khái niệm hàng giả không còn bao gồm hàng kém chất lượng mà chỉ bao gồm hàng hóa có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với nguồn gốc bản chất tự nhiên, tên gọi của hàng hóa (ví dụ: hàng hóa là mật ong nhưng thực chất là đường cô đặc).

Hoặc hàng hóa không có giá trị sử dụng, công dụng hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng so với giá trị sử dụng, công dụng đã công bố hoặc đăng ký (ví dụ như bình chữa cháy nhưng không có công dụng chữa cháy trong vụ việc Tomoken).

Trong khi đó, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa đề nghị tiếp tục rà soát, làm rõ ranh giới giữa hàng giả với hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và hàng kém chất lượng nhằm bảo đảm thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế xử lý đối với trường hợp hàng hóa không đạt một số chỉ tiêu chất lượng đã công bố hoặc ghi nhãn để tránh phát sinh khoảng trống pháp lý trong xử lý vi phạm.

Theo dự thảo báo cáo tổng kết thi hành luật, xu hướng nổi bật trong giai đoạn gần đây là sự gia tăng mạnh của hành vi giả mạo về chất lượng, thay vì chỉ giả mạo hình thức như giai đoạn trước.

Các đối tượng thực hiện pha loãng hoặc thay đổi thành phần sản phẩm, sử dụng nguyên liệu rẻ tiền hoặc không rõ nguồn gốc, hạ chỉ tiêu kỹ thuật, thay đổi hoặc in lại hạn sử dụng, chia nhỏ lô hàng để gửi mẫu đạt chuẩn đi kiểm nghiệm.

Đồng thời, xuất hiện tình trạng giả mạo hồ sơ công bố tiêu chuẩn, phiếu kiểm nghiệm và giấy chứng nhận chất lượng, giúp hợp thức hóa hàng kém chất lượng dưới dạng sản phẩm hợp pháp.

Nhóm mặt hàng bị giả mạo về chất lượng chủ yếu gồm dược phẩm, thực phẩm chức năng, sữa bột và sản phẩm dinh dưỡng, mỹ phẩm, chế phẩm vệ sinh, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và xăng dầu không chỉ gây tác động trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng tới an toàn thị trường, sự phát triển bền vững kinh tế.

Điển hình những vụ án lớn bị phát hiện trong thời gian như vụ sản xuất, quảng cáo, phân phối sữa giả của Công ty Rance Pharma, Công ty Hacofood, Công ty ZHolding; vụ sản xuất thực phẩm chức năng giả của Công ty TNHH Công nghệ Herbitech và Công ty Mediphar…