Theo báo cáo của Sở Tài chính, thực hiện Nghị quyết 37/2021/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc thù cho tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2021-2025 Trung ương đã phân bổ 5.139,5 tỉ đồng từ nguồn tăng thu ngân sách để đầu tư trở lại cho địa phương...

Số vốn này được HĐND tỉnh và UBND tỉnh giao cho 35 dự án phát triển hạ tầng, di dân tái định cư tại Khu kinh tế Nghi Sơn. Đến đầu năm 2026, trong khi một số dự án đã hoàn thành hoặc đạt tiến độ khá, nhiều công trình ghi nhận tỉ lệ giải ngân thấp do vướng mắc giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư, đặc biệt là nhóm dự án sử dụng vốn bổ sung năm 2025 mới giải ngân đạt 1%.

70% TĂNG THU TỪ CẢNG NGHI SƠN ĐƯỢC GIỮ LẠI

Nghị quyết số 37/2021/QH15 ngày 13/11/2021 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển tỉnh Thanh Hóa chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2022. Đây là khung pháp lý quan trọng nhằm huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, khai thác tiềm năng, lợi thế của tỉnh, đặc biệt là Khu kinh tế Nghi Sơn.

Trong số các chính sách đặc thù, nội dung đáng chú ý nhất được quy định tại Điều 3 của Nghị quyết: Hàng năm, ngân sách Trung ương cho phép tỉnh Thanh Hóa được giữ lại không quá 70% số tăng thu từ hoạt động xuất nhập khẩu qua Cảng biển Nghi Sơn so với dự toán được Thủ tướng Chính phủ giao.

Nguồn kinh phí này không được sử dụng cho các mục đích chi thường xuyên mà chỉ dành để đầu tư trở lại cho các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, các dự án di dân, tái định cư và phát triển quỹ đất phục vụ thu hút đầu tư trong Khu kinh tế Nghi Sơn.

Quy định này nhằm tạo nguồn lực chủ động, lâu dài cho địa phương để hoàn thiện hạ tầng, từ đó gia tăng sức hấp dẫn của khu kinh tế đối với các nhà đầu tư chiến lược. Căn cứ vào cơ chế trên và các quyết định phân bổ vốn của Thủ tướng Chính phủ, giai đoạn 2021-2025, Trung ương đã chuyển về cho tỉnh Thanh Hóa tổng số 5.139,5 tỉ đồng từ nguồn tăng thu ngân sách Trung ương.

Cụ thể, đợt 1 là 3.000 tỉ đồng được bố trí trong năm 2023 theo Quyết định số 1491/QĐ-TTg ngày 29/11/2023 của Thủ tướng Chính phủ; đợt 2 là 2.139,5 tỉ đồng được bố trí trong năm 2025. Trên cơ sở đó, HĐND tỉnh và UBND tỉnh Thanh Hóa đã tiến hành phân bổ chi tiết, giao kế hoạch vốn cho các chủ đầu tư để triển khai tổng số 35 dự án trên địa bàn, chủ yếu tập trung tại thị xã Nghi Sơn và vùng phụ cận thuộc Khu kinh tế Nghi Sơn.

Đây được xem là nguồn lực quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đặc biệt là trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng tại khu kinh tế đang rất lớn.

GIẢI NGÂN CHẬM, VƯỚNG MẮC MẶT BẰNG 

Đối với nhóm 23 dự án được bố trí 3.000 tỉ đồng từ nguồn vốn bổ sung có hiệu lực từ năm 2023, báo cáo của Sở Tài chính tính đến hết ngày 31/12/2025 cho thấy tổng giá trị giải ngân lũy kế đạt 1.239,906 tỉ đồng, bằng 41,3% tổng kế hoạch vốn được giao.

Như vậy, số vốn đã được phân bổ nhưng chưa thể giải ngân tính đến cuối năm 2025 là 1.760,094 tỉ đồng. Trong số này, điểm sáng là dự án Di dân sắp xếp dân cư, tái định cư một số hộ dân thôn Lâm Quảng, xã Tân Trường với tổng mức vốn được giao 146,52 tỉ đồng đã hoàn thành giải ngân 100% kế hoạch.

Một dự án khác là Di dân tái định cư lòng hồ Yên Mỹ từ cao trình +18,50m đến cao trình +20,36m được bố trí 143,441 tỉ đồng, tuy quá trình thực hiện dự án đã hoàn thành nhưng phát sinh số vốn còn dư không có nhu cầu sử dụng tiếp, giá trị giải ngân thực tế của dự án này là 29,828 tỉ đồng.

Bên cạnh đó, có 4 dự án đã hoàn thành và đang hoàn thiện thủ tục quyết toán. Bao gồm: Đầu tư mở rộng nghĩa trang nhân dân tại phường Ninh Hải, thị xã Nghi Sơn với 71,91 tỉ đồng; Nghĩa trang nhân dân thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa - giai đoạn 2 với 143,995 tỉ đồng; Xây dựng hoàn thiện vỉa hè, thoát nước đường từ Quốc lộ 1A đến Nhà máy sản xuất giày Annora với 9,885 tỉ đồng; và Sửa chữa mặt đường, bổ sung hệ thống thoát nước tuyến đường vào khu xử lý chất thải rắn Trường Lâm với 5,346 tỉ đồng.

Một số dự án khác đã đạt được tiến độ thi công đáng kể từ 80% đến 90% giá trị hợp đồng xây lắp, gồm 5 dự án như Khu tái định cư số 01 tại xã Các Sơn, Hạ tầng Khu tái định cư xã Phú Lâm, Sửa chữa cải tạo vỉa hè đường ĐT.513 và đường Đông Tây 2, cùng Hạ tầng khu tái định cư xã Phú Lâm phục vụ Khu công nghiệp Đồng Vàng.

Tuy nhiên, số lượng dự án có tiến độ chậm vẫn chiếm tỉ lệ đáng kể. Có tới 9 dự án đang trong tình trạng thi công dưới 50% giá trị hợp đồng xây lắp, bao gồm nhiều công trình giao thông trọng điểm như đường Bắc Nam 1B và Bắc Nam 2, đường ven biển kết nối cảng Nghi Sơn, các tuyến đường vào khu công nghiệp và hạ tầng tái định cư tại các xã phường...

Đáng chú ý, có 2 dự án chưa thể triển khai thi công do công tác giải phóng mặt bằng chưa hoàn tất, gồm dự án đầu tư hoàn thiện tuyến đường Đông Tây với 141,36 tỉ đồng và tuyến đường Đông Tây 2 với 135 tỉ đồng. Dự án phát triển tổng hợp các đô thị động lực - Tiểu dự án đô thị Tĩnh Gia được bố trí 167,116 tỉ đồng vốn đối ứng giải phóng mặt bằng đã giải ngân đạt 86% kế hoạch.

Đối với nhóm 12 dự án được giao kế hoạch vốn từ nguồn bổ sung năm 2025, tổng mức vốn là 2.139,5 tỉ đồng. Đây là những dự án được phân bổ vốn muộn hơn trong giai đoạn, do đó thời gian thực hiện tính đến thời điểm báo cáo (hết tháng 1/2026) là tương đối ngắn.

Theo số liệu từ Sở Tài chính, tổng giá trị giải ngân lũy kế của 12 dự án này đến hết ngày 31/01/2026 đạt 21,165 tỉ đồng, tương đương 1% tổng kế hoạch vốn được giao. Số vốn còn lại chưa được giải ngân lên tới 2.118,335 tỉ đồng.

Nguyên nhân chủ yếu của việc giải ngân đạt tỉ lệ thấp trong giai đoạn đầu được các cơ quan chuyên môn lý giải là do các dự án mới được bố trí vốn, đang trong quá trình hoàn thiện các thủ tục đầu tư cần thiết như phê duyệt thiết kế, dự toán, tổ chức đấu thầu và đặc biệt là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng vốn phức tạp tại khu vực Khu kinh tế Nghi Sơn.

Nhìn tổng thể, việc thực hiện các dự án sử dụng nguồn tăng thu ngân sách Trung ương theo Nghị quyết 37 tại Thanh Hóa đang trong quá trình triển khai với những kết quả bước đầu đã đạt được tại một số công trình.

Tuy nhiên, số lượng dự án có tiến độ chậm và tỉ lệ giải ngân thấp còn khá lớn, đặt ra yêu cầu về sự quyết liệt hơn nữa từ các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và chính quyền địa phương trong công tác phối hợp, tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục và giải phóng mặt bằng.

Dự kiến trong các quý tiếp theo của năm 2026, khi các thủ tục chuẩn bị đầu tư cơ bản hoàn thành và mặt bằng được bàn giao, tiến độ giải ngân của các nhóm dự án sẽ được cải thiện đáng kể, góp phần đưa nguồn lực đầu tư công đặc thù này sớm hoàn thành, phát huy hiệu quả cho sự phát triển của Khu kinh tế Nghi Sơn.