Hiện nay có 1.548 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch trên 2 sở giao dịch chứng khoán với nhiều con số rất tích cực về vốn hóa, thanh khoản. Đặc biệt thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam luôn ở top 2 khu vực ASEAN.

Theo Bộ Tài chính, để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 – 2030, GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD, tạo cơ sở cho việc thực hiện đến năm 2045, Việt Nam trở thành một nước phát triển, có công nghiệp hiện đại và thu nhập cao, thì tổng nguồn vốn cần tối thiểu vào khoảng 38,5 triệu tỷ đồng Việt Nam.

Trong số này, nguồn vốn từ ngân sách nhà nước chỉ chiếm 20%, 80% còn lại sẽ là từ nguồn vốn xã hội hóa. Chính vì vậy, trong bối cảnh thị trường tiền tệ không còn nhiều dư địa như hiện nay thì các nguồn vốn, đặc biệt là nguồn vốn trung, dài hạn được huy động từ thị trường vốn và thị trường chứng khoán sẽ là một trong những nguồn quan trọng. 

Trao đổi về vấn đề này trong Talk show Phố Tài chính mới đây, ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích, Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS) cho rằng, quy mô tổng tài sản ngành ngân hàng vẫn chiếm tới hơn 90% trong tổng thể ngành tài chính Việt Nam nên vai trò của tín dụng ngân hàng đã, đang và sẽ vẫn rất lớn.

Trong khi đó toàn bộ các lĩnh vực khác trong ngành tài chính như công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, công ty bảo hiểm môi đơn vị chiếm khoảng hơn 3% quy mô tổng tài sản và rất nhỏ bé so với ngành ngân hàng.

Mong muốn gia tăng mạnh huy động từ thị trường chứng khoán để có nguồn vốn bổ sung vào đầu tư xã hội là rất hợp lý với nguồn vốn dài hạn huy động từ cổ phiếu, trái phiếu sẽ giúp các dự án có thể triển khai trong dài hạn tốt hơn là nguồn vốn chủ yếu từ vay tín dụng ngân hàng.

Hiện nay có 1.548 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch trên 2 sở giao dịch chứng khoán với nhiều con số rất tích cực về vốn hóa, thanh khoản. Đặc biệt thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam luôn ở top 2 ở khu vực ASEAN.

Các tập đoàn nhà nước lớn đã có rất nhiều công ty niêm yết chính thức trên các sở giao dịch, các công ty thành viên cũng đã niêm yết nhiều nhưng tỷ lệ nắm giữ của nhà nước còn lớn. Tuy nhiều công ty nhà nước đã cổ phần hóa và niêm yết nhưng vẫn nắm giữ >90%. Do đó, tới đây kỳ vọng nhà nước sẽ giảm tỷ lệ nắm giữ về 51% ở hầu hết các công ty để tạo điều kiện cho nhà đầu tư giao dịch thuận lợi hơn.

Bên cạnh đó, không thể bỏ qua vai trò của các doanh nghiệp FDI. Các doanh nghiệp FDI đang nắm giữ 80% xuất khẩu của Việt Nam và có vị thế ngày càng lớn trong tổng thể nền kinh tế nước ta. Một chính sách khuyến khích các doanh nghiệp FDI niêm yết sẽ giúp có thêm các doanh nghiệp lớn và gia tăng mạnh chất lượng hàng hóa trên thị trường cũng như gắn kết với các thị trường tài chính quốc tế nơi mà các doanh nghiệp FDI này đang có trụ sở chính hay đang niêm yết.

Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy, nguồn vốn tốt nhất vào thị trường ở các nước phát triển là nguồn vốn từ quỹ hưu trí tự nguyện (pension fund). Vì nguồn vốn này thường rất dài hạn. Người lao động có thể nộp vào quỹ này từ lúc bắt đầu đi làm cho tới khi nghỉ hưu và có thể lên tới hơn 40 năm liên tục hàng tháng.

Nếu ở Việt Nam cũng phát triển mô hình này, giả sử cả lực lượng lao động Việt Nam khoảng 35 triệu người đều nộp định kỳ hàng tháng khoảng 2-3 triệu đồng như các nước phát triển thì chúng ta sẽ có dòng vốn siêu dài hạn cho phát triển hạ tầng và rủi ro rút vốn gần như không có. Chúng ta nên đẩy mạnh nguồn vốn dài hạn và rẻ nhất này. Việc liên tục có dòng tiền định kỳ hàng tháng bất chấp thị trường lên hay xuống sẽ giúp thị trường giảm độ biến động rất lớn trong tương lai.

Tiếp theo là nguồn vốn từ các family office, các family office cũng là dòng vốn đầu tư rất dài hạn. Họ sẵn sàng đầu tư lâu dài 10-20 năm để đạt được mục tiêu tăng trưởng dài hạn từ các khoản đầu tư của mình với mục tiêu giữ tài sản sau đó mới là gia tăng tài sản.

Thực tế tại Việt Nam đã có 1 số family office nước ngoài đã và đang đầu tư vào một số doanh nghiệp và theo dõi đầu tư từ năm 2011-2012 và tới giờ họ vẫn nắm giữ khoản đầu tư đó. Nếu chúng ta có nhiều các doanh nghiệp như này thì cổ phiếu các công ty sẽ tương đối ổn định và biến động ít hơn nhiều so với các doanh nghiệp khác.

Chưa kể rằng vị thế các family office trên toàn cầu đang tăng rất mạnh khi quy mô quản lý đang lên tới 3,1 nghìn tỷ USD và ước tính khoảng 5,1 nghìn tỷ USD vào năm 2030 và trở thành thế lực quản lý tài sản lớn hàng đầu trong các định chế đầu tư thế giới.

Còn với dòng vốn các nhà đầu tư tổ chức vẫn đến từ dòng tiền của khách hàng là các nhà đầu tư cá nhân khác tập hợp lại qua các quỹ đầu tư. Do đó, vẫn bị ảnh hưởng mạnh mỗi khi thị trường lên xuống và sẽ có các đợt nộp tiền ồ ạt và rút tiền ồ ạt theo từng đợt lên xuống của thị trường chứng khoán. Dẫu vậy, việc phát triển ngành quỹ vẫn là một lựa chọn tốt vì các quỹ hoạt động đầu tư chuyên nghiệp nhiều hơn thì mức độ biến động của VN-Index sẽ giảm đi so với thị trường hầu hết là nhà đầu tư cá nhân hiện nay.

"Chúng tôi mong rằng, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục phát triển mạnh các sản phẩm, dịch vụ mới để thị trường chứng khoán Việt Nam có đầy đủ dải sản phẩm đa dạng như các thị trường khác thay vì chỉ có một số sản phẩm như hiện nay như phát triển các sản phẩm quyền chọn, cho phép hedge fund, mở rộng ưu đãi thuế cho pension fund, cho phép thử nghiệm family office,…", ông Hạnh kỳ vọng.