Thị trường tài chính Anh và đồng bảng 10 năm sau Brexit

Gần 10 năm sau cuộc trưng cầu dân ý ngày 23/6/2016, khi cử tri Anh bỏ phiếu quyết định đưa nước này rời khỏi Liên minh châu Âu (EU), chỉ số FTSE 100 của thị trường chứng khoán Anh thời gian gần đây liên tục lập đỉnh mới. Tuy nhiên, đằng sau những mức cao kỷ lục này, tác động kéo dài của Brexit đối với thị trường tài chính Anh vẫn hiện rõ.

CHẤT XÚC TÁC BREXIT

Theo phân tích mới của công ty nghiên cứu đầu tư Morningstar với tiêu đề “The Brexit Decade” (tạm dịch là “Thập kỷ Brexit”), thị trường chứng khoán Anh đã tụt lại đáng kể so với Phố Wall và các thị trường lớn ở châu Âu trong gần một thập kỷ qua.

Đồng bảng Anh cũng suy yếu so với USD và euro, trong khi các quỹ đầu tư vào cổ phiếu Anh ghi nhận tổng dòng vốn rút ròng khoảng 160 tỷ USD kể từ cuộc bỏ phiếu Brexit.

Đáng chú ý, tình trạng rút vốn khỏi các quỹ cổ phiếu Anh đã kéo dài 6 năm liên tiếp. Diễn biến này cho thấy sự suy giảm niềm tin của nhà đầu tư không còn là một nhịp điều chỉnh mang tính chu kỳ ngắn hạn, mà đã trở thành vấn đề mang tính cấu trúc đối với thị trường Anh.

Dù vậy, câu chuyện hiện không còn hoàn toàn một chiều. Việc FTSE 100 liên tục lập kỷ lục mới thời gian gần đây cho thấy thị trường chứng khoán Anh vẫn có những điểm tựa nhất định.

Lúc này, nhiều người đặt ra câu hỏi: kể từ sau Brexit, cổ phiếu Anh đã tụt lại bao xa so với các thị trường lớn khác ở châu Âu và đồng bảng Anh đã biến động thế nào trong cùng giai đoạn?

Các số liệu cho thấy rõ khoảng cách này. Kể từ sau Brexit, FTSE 100 - chỉ số gồm 100 doanh nghiệp có vốn hóa lớn nhất niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán London - tăng 62%. Tính theo giai đoạn 10 năm, mức tăng này tương đương tốc độ tăng trưởng kép bình quân chưa đến 5%/năm.

Trong khi đó, Phố Wall ghi nhận mức tăng vượt trội hơn nhiều. Cùng kỳ, chỉ số S&P 500 tăng 253%, tương đương mức sinh lời bình quân năm 13,4% - gần gấp 3 lần tốc độ tăng của nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn tại Anh.

Khoảng cách này không chỉ hiện rõ khi so sánh hai bờ Đại Tây Dương. Ngay trong phạm vi châu Âu, FTSE 100 cũng kém xa các chỉ số lớn khác. Trong thập kỷ qua, chỉ số DAX của Đức tăng 151%, còn Euro STOXX 50 - chỉ số gồm các cổ phiếu vốn hóa lớn trong khu vực đồng euro - tăng 109%. So sánh này cho thấy sau Brexit, thị trường chứng khoán Anh chịu sức ép lớn hơn và phục hồi yếu hơn so với nhiều thị trường lớn khác ở châu Âu.

Theo Morningstar, Brexit là chất xúc tác khiến các vấn đề của thị trường chứng khoán Anh trở nên nghiêm trọng hơn, chứ không phải nguyên nhân gốc rễ.

Trước cuộc trưng cầu dân ý năm 2016, thị trường cổ phiếu Anh đã đối mặt với nhiều lực cản mang tính cấu trúc. Nhu cầu đầu tư vào cổ phiếu Anh từ các quỹ hưu trí trong nước đã suy giảm, trong khi dòng vốn toàn cầu ngày càng dịch chuyển sang nhóm cổ phiếu tăng trưởng tại Mỹ.

Bên cạnh đó, cơ cấu ngành của thị trường chứng khoán Anh cũng kém thuận lợi hơn. FTSE 100 tập trung nhiều vào các doanh nghiệp năng lượng, ngân hàng và khai khoáng, thay vì các nền tảng công nghệ - nhóm cổ phiếu dẫn dắt đà tăng của thị trường toàn cầu trong thập niên 2010.

Brexit không phải nguyên nhân gốc rễ, nhưng đã khiến những điểm yếu vốn có của thị trường chứng khoán Anh bộc lộ rõ hơn và trở nên nghiêm trọng hơn. Sau cuộc trưng cầu dân ý, nhà đầu tư bắt đầu nhìn nhận thị trường Anh là điểm đến rủi ro hơn. Niềm tin suy giảm đúng vào thời điểm dòng vốn toàn cầu đang đổ mạnh vào các cổ phiếu tăng trưởng tại Mỹ, đặc biệt là nhóm công nghệ - những doanh nghiệp có triển vọng lợi nhuận cao và dẫn dắt thị trường trong thập niên 2010.

Vị thế của thị trường Anh trong các chỉ số chứng khoán toàn cầu vì vậy cũng suy giảm đáng kể. Trong khoảng 2 thập kỷ qua, tỷ trọng của Anh trong MSCI ACWI - chỉ số theo dõi cổ phiếu toàn cầu - đã giảm từ gần 10% xuống còn khoảng 4%.

Ngay cả trong nhóm quỹ phân bổ tài sản bằng đồng bảng Anh có khẩu vị rủi ro cao nhất mà Morningstar theo dõi, tỷ trọng bình quân đầu tư vào cổ phiếu Anh cũng giảm mạnh, từ 40% xuống còn 18%. Nhóm này ngày càng giảm nắm giữ cổ phiếu Anh và phần vốn rút ra chủ yếu được chuyển sang cổ phiếu Mỹ.

Ngành quản lý tài sản tại Anh chịu tác động trực tiếp từ sự dịch chuyển dòng vốn này. Kể từ năm 2016, khoảng 380 quỹ đầu tư vào cổ phiếu Anh đã ngừng hoạt động, trong khi chỉ có hơn 200 quỹ mới được ra mắt.

Cùng giai đoạn, tỷ trọng tài sản trong các quỹ thụ động đầu tư vào cổ phiếu Anh tăng từ 22% lên 46%. Diễn biến này cho thấy nhà đầu tư ngày càng chuộng các quỹ mô phỏng chỉ số, thay vì các quỹ chủ động - nơi nhà quản lý quỹ tự lựa chọn cổ phiếu để đầu tư.

Áp lực đối với thị trường Anh sau đó còn gia tăng bởi hàng loạt cú sốc khác, từ đại dịch Covid-19, lạm phát toàn cầu, xung đột địa chính trị, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài suy giảm, xuất khẩu hàng hóa yếu đi cho tới những biến động trong chính sách kinh tế trong nước. Đáng chú ý nhất là cuộc khủng hoảng trên thị trường trái phiếu chính phủ Anh vào mùa thu năm 2022.

Theo Morningstar, không dễ để tách riêng tác động của Brexit khỏi các yếu tố khác. Tuy nhiên, khó có thể phủ nhận rằng Brexit đã khiến triển vọng và hiệu suất của thị trường Anh xấu đi đáng kể.

Thị trường tiền tệ cũng phản ánh tác động kéo dài của Brexit. Kể từ cuộc bỏ phiếu năm 2016, đồng bảng Anh đã giảm khoảng 10% so với USD và 12% so với euro - hai đồng tiền dự trữ quan trọng nhất thế giới. Trước cuộc trưng cầu dân ý Brexit, 1 bảng Anh đổi được 1,31 euro. Gần 10 năm sau, tỷ giá này chỉ còn khoảng 1,15 euro.

Đồng bảng Anh còn giảm mạnh hơn khi so với một số đồng tiền ở Trung và Đông Âu. Cụ thể, bảng Anh giảm hơn 20% so với đồng koruna của Cộng hòa Séc và 13% so với đồng zloty của Ba Lan. Theo Morningstar, hai nền kinh tế này đã thu hút một phần hoạt động sản xuất và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài mà Anh có thể đã nhận được nếu không chịu tác động từ Brexit.

Bảng Anh chỉ tăng nhẹ 1,8% so với đồng forint của Hungary, một trong những đồng tiền biến động mạnh nhất châu Âu. Điều này cho thấy ngay cả trước một đồng tiền tương đối yếu và biến động mạnh, bảng Anh cũng không tăng đáng kể.

THỊ TRƯỜNG ANH ĐANG CHỨNG KIẾN BƯỚC NGOẶT?

Dù vậy, bức tranh thị trường Anh hiện không còn hoàn toàn ảm đạm. Theo Morningstar, từ năm 2022, cổ phiếu Anh đã tăng tốt hơn cả thị trường Mỹ và thị trường toàn cầu. Đà phục hồi này được hỗ trợ bởi việc nhà đầu tư quay lại với nhóm cổ phiếu giá trị - tức những cổ phiếu có định giá thấp so với nền tảng kinh doanh - cùng mức cổ tức tương đối ổn định.

Tuy nhiên, Morningstar cho rằng đà tăng này vẫn chưa đủ để thay đổi rõ rệt cách thị trường định giá cổ phiếu Anh. Nói cách khác, nhà đầu tư vẫn đang trả mức giá khá thấp cho cổ phiếu Anh so với nhiều thị trường lớn khác.

Theo Morningstar, định giá cổ phiếu Anh hiện vẫn phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư. Nếu tính theo tỷ lệ giá trên lợi nhuận (P/E) - chỉ số cho biết nhà đầu tư sẵn sàng trả bao nhiêu cho mỗi đồng lợi nhuận của doanh nghiệp - thị trường Anh hiện rẻ hơn khoảng 30-35% so với thị trường Mỹ.

Nhóm chịu sức ép lớn nhất là cổ phiếu vốn hóa nhỏ và vừa. Đây là những doanh nghiệp có quy mô thị trường nhỏ hơn các tập đoàn lớn trong FTSE 100, và hiện đang được định giá thấp hơn đáng kể so với chính mặt bằng lịch sử của nhóm này cũng như so với các thị trường phát triển khác.

Tuy nhiên, thị trường vẫn xuất hiện một số tín hiệu cho thấy cổ phiếu Anh duy trì sức hấp dẫn nhất định. Hoạt động mua bán - sáp nhập tăng lên, trong khi nhiều doanh nghiệp đẩy mạnh mua lại cổ phiếu với quy mô kỷ lục. Điều này cho thấy lãnh đạo doanh nghiệp và các nhà đầu tư nước ngoài vẫn nhìn thấy giá trị ở thị trường Anh, dù nhiều nhà đầu tư trên sàn chứng khoán còn thận trọng.

Một số nhà quản lý quỹ cho rằng mức định giá thấp hiện nay của cổ phiếu Anh có thể tạo ra cơ hội mua vào. Trong một báo cáo gần đây, bà Natalie Bell, nhà quản lý quỹ tại công ty Liontrust Asset Management, nhận định cổ phiếu Anh vẫn rẻ hơn đáng kể so với mức bình quân dài hạn và so với các thị trường tương đương.

“Nếu tâm lý nhà đầu tư cải thiện, cổ phiếu Anh có thể được định giá lại trên diện rộng. Cơ hội này đặc biệt rõ ở nhóm cổ phiếu vốn hóa nhỏ và siêu nhỏ, dù thời điểm và mức độ phục hồi vẫn khó dự báo”, bà Bell nhận xét với trang tin Euronews.

Tuy nhiên, không phải chuyên gia nào cũng lạc quan. Ông Mislav Matejka, trưởng bộ phận chiến lược cổ phiếu toàn cầu và châu Âu tại ngân hàng JPMorgan, cho rằng cổ phiếu Anh thường diễn biến tốt trong những giai đoạn nhà đầu tư bi quan với các thị trường khác. Lý do là FTSE 100 có tính phòng thủ cao và thanh khoản tốt, với nhiều doanh nghiệp lớn trong các ngành thiết yếu.

Ông Matejka dự báo chỉ số chứng khoán Anh có thể tăng 5-10% trong năm 2026, nhưng không khuyến nghị tăng tỷ trọng đầu tư vào thị trường này. Theo ông, thị trường Anh vẫn thiếu một động lực tăng trưởng rõ ràng, trong khi các yếu tố hỗ trợ như vậy đang xuất hiện tại Đức hoặc Trung Quốc.

“Gần 10 năm sau cuộc bỏ phiếu Brexit, vấn đề với nhà đầu tư quốc tế không còn là liệu sự kiện này có gây tổn hại cho thị trường Anh hay không. Điều họ quan tâm lúc này là liệu cổ phiếu Anh đã đủ rẻ để trở thành cơ hội mua vào hay chưa”, ông Matejka phát biểu.