Trung Quốc có thể giúp “ghìm cương” giá dầu đến khi nào?

Sau khi cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran nổ ra vào cuối tháng 2 năm nay, thế giới đã hứng chịu cú sốc nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử. Tuy nhiên, Trung Quốc - với tư cách quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới - đã trở thành một yếu tố quan trọng giúp kiềm chế đà tăng của giá dầu.

Theo hãng tin CNBC, với những động thái chiến lược trong việc điều chỉnh nhập khẩu dầu thô, Trung Quốc đã trở thành một "van điều áp” quan trọng của thị trường năng lượng toàn cầu trong bối cảnh cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay.

Các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng và tình trạng đóng cửa eo biển Hormuz đã khiến nguồn cung dầu thô toàn cầu đã giảm 14%, dẫn tới những dự báo cho rằng giá dầu có thể tăng vọt lên mức 200 USD/thùng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy giá dầu đã không tăng mạnh như vậy, và một phần lớn nguyên nhân đến từ việc Trung Quốc cắt giảm nhập khẩu dầu thô.

Chiều ngày 9/6 theo giờ Việt Nam, giá dầu thế giới giảm sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ và Iran có thể đạt thỏa thuận kết thúc chiến tranh sau 2-3 ngày nữa. Lúc 16h45, giá dầu thô Brent giao sau tại London giảm hơn 2,3%, giao dịch ở mức hơn 92 USD/thùng. Giá dầu WTI giao sau tại New York giảm 2,7%, còn gần 89 USD/thùng.

Theo các nhà phân tích của J.P. Morgan, Trung Quốc đã giảm nhập khẩu dầu từ mức 11,7 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 2 xuống còn dưới 9 triệu thùng mỗi ngày vào cuối tháng 5. Sự điều chỉnh này của Trung Quốc chiếm khoảng 74% mức giảm trong nhập khẩu dầu thô toàn cầu.

Việc so sánh với cuộc khủng hoảng dầu lửa thập niên 1970 có thể cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của Trung Quốc trong việc hạn chế đà tăng của giá dầu trong cuộc khủng hoảng hiện nay. Vào năm 1973, lệnh cấm vận dầu mỏ của Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC) đã làm giảm khoảng 7% nguồn cung dầu toàn cầu, nhưng giá dầu tăng tới 134%.

Một yếu tố khác cũng góp phần vào việc kiềm chế giá dầu trong cuộc khủng hoảng hiện nay là sản lượng dầu tăng từ các quốc gia như Brazil và Venezuela, cùng với động thái xả dự trữ dầu chiến lược từ Mỹ, châu Âu và Nhật Bản. Tuy nhiên, Trung Quốc - bằng cách giảm lượng nhập khẩu dầu khoảng 3 triệu thùng/ngày - vẫn được coi là một trong những lực lượng tái cân bằng quan trọng nhất.

Một báo cáo của ngân hàng Pháp Societe Generale nhận định việc Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu “chỉ đứng thứ hai, sau việc Saudi Arabia chuyển hướng hoạt động xuất khẩu dầu sang các đường ống thay thế eo biển Hormuz, và đứng trước cả việc Mỹ, châu Âu và Nhật Bản phối hợp xả dự trữ dầu lửa chiến lược” nếu xét về sự bù đắp nguồn cung trong cú sốc dầu lửa này.

Ông Rory Green, trưởng bộ phận chiến lược và vĩ mô thị trường mới nổi tại GlobalData TS Lombard, chỉ ra rằng sự điện khí hóa quy mô lớn và nhanh chóng trong hoạt động sản xuất năng lượng và giao thông của Trung Quốc kể từ năm 2022 đã giúp nước này chuyển từ trạng thái cân bằng năng lượng sang thặng dư đáng kể. Điều này không chỉ giúp Trung Quốc giảm phụ thuộc vào dầu thô nhập khẩu mà còn tạo ra một lớp đệm cho giá dầu toàn cầu.

Trong một báo cáo được công bố vào cuối tháng 5, ông Green nhấn mạnh rằng việc giá dầu thô chưa vượt mức 200 USD/thùng là điều “trái ngược với dự đoán của nhiều nhà phân tích năng lượng khi bắt đầu cuộc xung đột ở Iran”, đồng thời cho biết thêm rằng lượng dự trữ dầu thô “chính thức và bán chính thức” của Trung Quốc cũng đóng vai trò trong việc kiềm chế sự leo thang của giá dầu.

Các nhà phân tích hiện đang có quan điểm không nhất quán về hướng đi của giá dầu trong thời gian tới.

JP Morgan dự báo nếu eo biển Hormuz được mở lại trong tháng 6 này, giá dầu Brent sẽ duy trì ở mức khoảng 100 USD/thùng cho đến hết năm 2026. Các chuyên gia của ngân hàng Mỹ này ước tính rằng tình trạng đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài hơn sẽ khiến giá dầu tăng thêm 5 USD/thùng trong quý 3 năm nay và thêm 15 USD/thùng trong quý 4 vì các kho dự trữ dầu sẽ bị rút cạn nhanh hơn.

Tổ chức đánh giá tín nhiệm Fitch cho rằng nếu eo biển Hormuz mở cửa trở lại vào cuối tháng 7 có thể khiến giá Brent giảm mạnh, xuống mức trung bình 70 USD/thùng từ tháng 9. Theo Fitch, đợt tăng giá dầu hiện nay phản ánh một “cú sốc nguồn cung tạm thời do vấn đề về logistic” hơn là một sự mất mát tạm thời về năng lực sản lượng.

Các nhà phân tích của Societe Generale cảnh báo rằng dù giá dầu hiện tại đã tăng gần 30% so với trước chiến tranh do nguồn cung gián đoạn, thị trường sẽ cần tới một mức giá dầu cao hơn để hạn chế nhu cầu, bù đắp cho tình trạng cạn kiệt của các kho dự trữ chiến lược.

Societe Generale nhấn mạnh các kho dự trữ dầu lửa chiến lược cần được tái xây dựng, và các mỏ dầu mới sẽ cần lợi nhuận cao hơn để tiếp tục phát triển. “Tựu chung lại, mức giá cân bằng của dầu trong dài hạn có thể sẽ cao hơn so với những gì được phản ánh qua mức giá trên thị trường kỳ hạn ở thời điểm hiện tại”, báo cáo của ngân hàng này nhận xét.