Trung Quốc đang đẩy mạnh hoạt động mua đậu tương từ Mỹ, qua đó thể hiện tầm ảnh hưởng của nước này đối với nông dân Mỹ trong giai đoạn nước rút trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ vào đầu tháng 11...

"Tôi nghĩ nông dân của chúng tôi sẽ rất vui mừng. Nhiều điều rất tích cực đã diễn ra”, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại buổi tiệc trà ở Nhà Trắng hôm thứ Sáu tuần trước, với sự tham dự của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Sau cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo, cả Mỹ và Trung Quốc đều thông báo về thỏa thuận cắt giảm thuế quan đối với giá trị hàng hóa khoảng 30 tỷ USD của nhau. Danh mục hàng nhập khẩu từ Mỹ mà Trung Quốc dự kiến cắt giảm thuế quan bao gồm các sản phẩm nông nghiệp như ngũ cốc làm thức ăn chăn nuôi. Tuy nhiên, chưa bên nào công bố chi tiết cụ thể về một thỏa thuận mà theo đó Trung Quốc tăng nhập khẩu nông sản Mỹ.

Tại cuộc gặp thượng đỉnh của ông Trump và ông Tập ở Hàn Quốc vào tháng 10/2025, Washington và Bắc Kinh đã nhất trí rằng Trung Quốc sẽ mua ít nhất 25 triệu tấn đậu tương Mỹ mỗi năm trong giai đoạn 2026-2028. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp Mỹ, tính đến tháng 9 này, Trung Quốc đã ký hợp đồng mua khoảng 16 triệu tấn đậu tương Mỹ trong năm nay, tương đương hơn 60% lượng mua hàng năm đã thỏa thuận.

Một số lô hàng đậu tương Mỹ đã xuất cảng nhưng các tổ chức theo dõi chưa thể xác định điểm đến cũng được cho là có đích đến là Trung Quốc. Hoạt động mua đậu tương của Trung Quốc thường tăng mạnh từ mùa thu - theo tờ báo Nikkei Asia.

Lượng mua đậu tương Mỹ của Trung Quốc trong 9 tháng đầu năm nay đã tăng gấp 4,4 lần so với cùng kỳ năm 2025. Khi chiến tranh thương mại Mỹ-Trung leo thang trong năm ngoái, Trung Quốc đã không thực hiện bất kỳ giao dịch mua đậu tương Mỹ nào trong khoảng 2 tháng sau khi mùa thu hoạch ở Mỹ bắt đầu vào tháng 9. Dữ liệu hải quan Trung Quốc cho thấy lượng nhập khẩu thực tế đậu tương Mỹ của nước này là bằng 0 trong giai đoạn từ tháng 9-12/2025.

Một nghiên cứu của Đại học Illinois cho thấy Trung Quốc chiếm một nửa lượng xuất khẩu đậu tương của Mỹ trong năm 2024. Tuy nhiên, sang năm 2025, các biện pháp hạn chế của Trung Quốc đã khiến tỷ trọng này giảm xuống dưới 20%, gây thiệt hại cho nông dân trồng đậu tương tại Mỹ. Tác động này đã thúc đẩy chính quyền ông Trump công bố gói hỗ trợ trị giá 12 tỷ USD cho nông dân vào tháng 12/2025.

Gần đây, giá đậu tương đã tăng do kỳ vọng rằng việc Trung Quốc gia tăng thu mua sẽ thắt chặt cán cân cung - cầu. Giá đậu tương giao sau tại thị trường Chicago - một chỉ số tham chiếu quốc tế - đã vượt mốc 13 USD/giạ trước thềm hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung vừa rồi, cao nhất trong gần 3 năm qua.

Trung Quốc đã củng cố vị thế đàm phán với chính quyền ông Trump bằng cách siết chặt các hạn chế xuất khẩu đối với đất hiếm. Thông qua việc làm nổi bật sức mua các sản phẩm nông nghiệp Mỹ, Bắc Kinh dường như còn muốn chứng minh rằng công cụ gây sức ép truyền thống này trong các cuộc đàm phán với Washington vẫn còn tác dụng mạnh mẽ.

Ông Trump đã dành sự tiếp đón đặc biệt nồng hậu cho ông Tập trong chuyến thăm chính thức cấp nhà nước vừa rồi. Nhà lãnh đạo Trung Quốc đã bày tỏ niềm cảm kích trước "sự hiếu khách ở mức cao nhất" của Washington. Tuy nhiên, những điểm căng thẳng trong mối quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới về cơ bản vẫn chưa được giải quyết.

Không lâu trước cuộc gặp thượng đỉnh, Washington đã tăng cường các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Iran - một bước đi có thể tác động tới Trung Quốc bởi nước này là đối tác thương mại hàng đầu của Tehran. Ngoài ra, trong tháng 9 này, Mỹ đã ban hành đạo luật trừng phạt Nga, cho phép áp thuế quan lên tới 100% đối với các nền kinh tế mua nhiều dầu khí Nga, cũng như các nền kinh tế hỗ trợ việc Nga lách lệnh trừng phạt. Trung Quốc có thể cũng nằm trong số các nước chịu ảnh hưởng từ đạo luật này.

Theo giới quan sát, việc Trung Quốc đẩy mạnh việc mua đậu tương Mỹ cũng có thể đóng vai trò như một đòn bẩy để ngăn chặn các động thái cứng rắn tiếp theo từ ông Trump. Các đơn hàng gần đây là hợp đồng cho giai đoạn từ tháng 9/2026 đến tháng 8/2027, nhưng Trung Quốc có quyền quyết định thời điểm thực tế nhập khẩu đậu tương và cũng có thể hủy bỏ các đơn hàng này.

Trước đây, Trung Quốc đã từng hủy bỏ các đơn đặt hàng đậu tương với khối lượng lớn, khiến giá đậu tương trên thị trường quốc tế sụt giảm.