Tổng công suất phát điện lắp đặt của Trung Quốc đã đạt 4,01 tỷ kW, vượt tổng công suất của Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Ấn Độ, Nhật Bản và Nga cộng lại. Cột mốc này phản ánh tốc độ mở rộng hệ thống điện chưa từng có, đồng thời cho thấy năng lượng tái tạo đang trở thành động lực chủ đạo trong quá trình chuyển dịch năng lượng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới…

Đây được xem là cột mốc đáng chú ý đối với ngành năng lượng Trung Quốc trong bối cảnh nước này vừa phải bảo đảm an ninh năng lượng, vừa thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang các nguồn điện sạch nhằm thực hiện các mục tiêu giảm phát thải carbon.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô công suất mà còn ở tốc độ mở rộng ngày càng nhanh của hệ thống điện.

Nếu Trung Quốc mất 8 năm để nâng công suất phát điện từ 1 tỷ kW vào năm 2011 lên 2 tỷ kW vào năm 2019, tiếp tục mất 5 năm để đạt mốc 3 tỷ kW vào tháng 4/2024, thì việc bổ sung thêm 1 tỷ kW gần nhất chỉ diễn ra trong khoảng hai năm.

Tính chung giai đoạn 2010-2025, công suất phát điện của Trung Quốc tăng trưởng bình quân 9,7% mỗi năm, cao hơn tốc độ tăng của Mỹ, EU, Ấn Độ, Nhật Bản và Nga trong cùng thời kỳ.

Theo các chuyên gia trong ngành điện, việc rút ngắn thời gian bổ sung thêm 1 tỷ kW công suất từ 8 năm xuống chỉ còn khoảng 2 năm cho thấy năng lực xây dựng hạ tầng và sản xuất thiết bị năng lượng của Trung Quốc đã được nâng lên một bước mới.

Ông Giang Đức Bân, Phó Giám đốc Trung tâm Thống kê và Dữ liệu thuộc Hội đồng Điện lực Trung Quốc, cho rằng động lực cốt lõi của quá trình tăng tốc này là sự phát triển bùng nổ của các nguồn năng lượng mới, trong đó điện mặt trời và điện gió đóng vai trò chủ đạo.

Theo ông, điều này không chỉ phản ánh hiệu quả và quy mô mở rộng lưới điện ngày càng được nâng cao mà còn cho thấy những lợi thế tổng thể của Trung Quốc về năng lực sản xuất công nghiệp, trình độ kỹ thuật và cơ chế tổ chức phát triển hạ tầng.

Hội đồng Điện lực Trung Quốc cũng cho biết trong khi nhiều nền kinh tế phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt năng lượng và giá điện tăng mạnh do các xung đột địa chính trị diễn ra trong những năm gần đây, Trung Quốc vẫn duy trì được nguồn cung điện tương đối ổn định.

Ông Giang nhận định nền tảng công suất hơn 4 tỷ kW sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu điện ngày càng gia tăng từ các ngành mới nổi như trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, sản xuất chất bán dẫn và công nghiệp chế tạo công nghệ cao, qua đó củng cố an ninh năng lượng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

NĂNG LƯỢNG PHI HÓA THẠCH TRỞ THÀNH ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG

Theo NEA, quá trình gia tăng công suất phát điện của Trung Quốc trong hơn một thập kỷ qua chủ yếu được thúc đẩy bởi sự chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch, với năng lượng phi hóa thạch trở thành nguồn đóng góp lớn nhất cho phần công suất tăng thêm.

Kể từ năm 2010, các nguồn năng lượng phi hóa thạch chiếm tới 74% tổng công suất phát điện mới được bổ sung trên phạm vi cả nước. Nhờ đó, cơ cấu nguồn điện của Trung Quốc đã thay đổi rõ rệt. Tỷ trọng công suất nhiệt điện than giảm từ 61% vào năm 2010 xuống còn 32% vào cuối tháng 5/2026. Trong khi đó, tỷ trọng các nguồn điện phi hóa thạch tăng từ 25% lên 62%.

Đáng chú ý, riêng năng lượng tái tạo hiện đã chiếm 61% tổng công suất phát điện lắp đặt của Trung Quốc, tăng mạnh so với mức 24% ghi nhận vào năm 2010.

CHI PHÍ GIẢM MẠNH THÚC ĐẨY LÀN SÓNG ĐẦU TƯ

Theo Hội đồng Điện lực Trung Quốc, sự bùng nổ công suất năng lượng tái tạo không chỉ đến từ các chính sách hỗ trợ mà còn được thúc đẩy bởi những thay đổi căn bản về hiệu quả kinh tế.

Trong vòng 10 năm qua, giá mô-đun pin mặt trời đã giảm hơn 90%, trong khi chi phí phát điện gió trên bờ hiện tương đương hoặc thậm chí thấp hơn nhiệt điện than.

Nhờ những tiến bộ về công nghệ cùng lợi thế sản xuất quy mô lớn, các dự án năng lượng tái tạo đã chuyển từ mô hình phụ thuộc vào trợ cấp của Nhà nước sang có thể tạo ra lợi nhuận ổn định trên cơ sở thương mại, qua đó thu hút ngày càng nhiều nhà đầu tư.

Khả năng cạnh tranh này còn được củng cố bởi chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo hoàn chỉnh nhất thế giới mà Trung Quốc đang sở hữu. Hiện nước này sản xuất khoảng 80% lượng mô-đun pin mặt trời và khoảng 60% thiết bị điện gió trên toàn cầu.

Song song với việc mở rộng công suất phát điện, Trung Quốc cũng đầu tư mạnh vào các tuyến truyền tải điện siêu cao áp và các hệ thống lưu trữ năng lượng thế hệ mới. Theo các chuyên gia, sự kết hợp giữa năng lực sản xuất thiết bị, hạ tầng truyền tải và hệ thống lưu trữ giúp lưới điện có quy mô hơn 4 tỷ kW của Trung Quốc có thể hấp thụ hiệu quả lượng điện sạch ngày càng gia tăng mà vẫn duy trì sự ổn định của hệ thống.

MỞ RỘNG ẢNH HƯỞNG THÔNG QUA KẾT NỐI ĐIỆN XUYÊN BIÊN GIỚI

Không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước, quy mô công suất phát điện ngày càng lớn cũng tạo điều kiện để Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng trong lĩnh vực năng lượng thông qua hoạt động mua bán điện xuyên biên giới.

Theo Hội đồng Điện lực Trung Quốc, dựa trên hạ tầng lưới điện ngày càng hoàn thiện, nước này đã liên tục mở rộng kết nối truyền tải điện với các quốc gia láng giềng, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á.

Việc tăng cường trao đổi điện xuyên biên giới không chỉ góp phần giảm áp lực thiếu điện tại một số quốc gia trong khu vực mà còn tạo điều kiện để các nước láng giềng tiếp cận nguồn điện sạch đang tăng trưởng nhanh của Trung Quốc.

Giới quan sát cho rằng việc vượt mốc 4 tỷ kW không chỉ phản ánh quy mô của ngành điện Trung Quốc mà còn cho thấy quá trình chuyển đổi năng lượng của nước này đã bước sang một giai đoạn mới. Với nền tảng công suất lớn, tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng cao và hệ thống truyền tải tiếp tục được mở rộng, Trung Quốc đang tạo dựng lợi thế đáng kể trong việc đáp ứng nhu cầu điện cho nền kinh tế số, các ngành công nghệ cao cũng như mở rộng hợp tác năng lượng với các quốc gia trong khu vực.