Nhiệt độ nước sông tăng cao do biến đổi khí hậu và hạn hán kéo dài đang khiến nhiều bang ở miền Tây nước Mỹ phải hạn chế hoạt động câu cá trong mùa hè. Không chỉ là biện pháp bảo tồn các loài cá nước lạnh, động thái này còn cho thấy những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu đối với đa dạng sinh học và các ngành kinh tế phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên…

Nhiều con sông nổi tiếng ở miền Tây nước Mỹ đang lần đầu tiên hoặc liên tiếp nhiều năm phải áp dụng lệnh hạn chế câu cá trong mùa hè khi nhiệt độ nước tăng lên mức nguy hiểm đối với các loài cá nước lạnh. Đằng sau những quy định tưởng như chỉ liên quan đến hoạt động giải trí là một bức tranh rộng lớn hơn về biến đổi khí hậu, hạn hán và những sức ép ngày càng gia tăng đối với các hệ sinh thái nước ngọt.

Từ Công viên quốc gia Yellowstone đến các dòng sông ở bang Montana và Colorado, giới chức đang coi việc đóng cửa hoạt động câu cá vào buổi chiều như một giải pháp cần thiết nhằm giảm áp lực lên các quần thể cá hồi (trout) vốn đang phải vật lộn để thích nghi với môi trường ngày càng nóng lên.

HỆ SINH THÁI SÔNG NGÒI CHỊU ÁP LỰC CHƯA TỪNG CÓ

Mùa đông khô hạn bất thường cùng tình trạng hạn hán kéo dài đã khiến lượng nước trên nhiều con sông ở miền Tây nước Mỹ giảm mạnh. Khi mực nước thấp, các dòng sông hấp thụ nhiệt nhanh hơn dưới tác động của ánh nắng mùa hè, khiến nhiệt độ nước tăng lên vượt ngưỡng mà nhiều loài cá nước lạnh có thể chịu đựng.

Theo các cơ quan quản lý động vật hoang dã Mỹ, đây là nguyên nhân khiến nhiều địa phương phải áp dụng lệnh cấm câu cá sau 14 giờ mỗi ngày hoặc hạn chế hoàn toàn hoạt động này trên một số đoạn sông. Bang Colorado mùa hè năm nay đã áp dụng các biện pháp hạn chế trên 19 con sông với tổng chiều dài hơn 1.000 km - quy mô chưa từng có trong lịch sử bang.

Trong khi đó, Công viên quốc gia Yellowstone cũng mở rộng lệnh hạn chế câu cá trên toàn bộ khu vực công viên. Bang Montana tiếp tục mở rộng phạm vi kiểm soát lên gần 2.000 km sông.

Ông Adam Strainer, phụ trách bộ phận thủy sản thuộc Cơ quan Cá, Động vật hoang dã và Công viên bang Montana, cho biết việc hạn chế câu cá vào mùa hè hiện gần như đã trở thành thông lệ trong hơn một thập kỷ qua. Theo ông, từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 9 hàng năm, các cơ quan quản lý thường xuyên phải theo dõi nhiệt độ nước để quyết định có cần đóng cửa các dòng sông hay không.

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐANG LÀM THAY ĐỔI CÁC DÒNG SÔNG

Các chuyên gia cho rằng hiện tượng này phản ánh rõ tác động của biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái nước ngọt. Nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lên khiến các đợt nắng nóng kéo dài xuất hiện thường xuyên hơn. Đồng thời, lượng tuyết tích tụ trên các dãy núi vào mùa đông giảm dần và tan sớm hơn vào mùa xuân, làm thay đổi hoàn toàn chu trình cấp nước tự nhiên cho các con sông.

Một nghiên cứu công bố năm 2025 về hiện tượng "sóng nhiệt trên sông" cho thấy các khu vực phụ thuộc nguồn nước từ tuyết như miền Bắc nước Mỹ và dãy Rocky Mountains đang chứng kiến số ngày có nhiệt độ nước vượt ngưỡng chịu đựng của các loài cá nước lạnh ngày càng nhiều.

Biến đổi khí hậu không chỉ làm giảm lượng nước mà còn khiến thời điểm tuyết tan thay đổi, khiến các dòng sông nóng lên sớm hơn trong mùa hè. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với các loài cá như cá hồi cầu vồng, cá hồi cắt cổ hay bull trout - những loài phụ thuộc vào nguồn nước giàu oxy và nhiệt độ thấp để sinh trưởng.

Bà Li Li Giáo sư kỹ thuật dân dụng và môi trường tại Đại học Bang Pennsylvania

Khi nhiệt độ nước tăng, lượng oxy hòa tan giảm đáng kể, khiến cá gặp khó khăn trong quá trình hô hấp, tăng trưởng chậm hơn và dễ chết do sốc nhiệt.

Ngay cả việc bị bắt lên khỏi mặt nước trong thời gian rất ngắn để chụp ảnh lưu niệm cũng có thể khiến những con cá vốn đang chịu áp lực nhiệt không thể sống sót sau khi được thả trở lại.

TÁC ĐỘNG ĐẾN KINH TẾ ĐỊA PHƯƠNG VÀ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN NƯỚC

Việc hạn chế câu cá không chỉ ảnh hưởng đến các loài thủy sinh mà còn tác động trực tiếp đến nền kinh tế của nhiều cộng đồng địa phương. Câu cá hồi từ lâu đã trở thành ngành du lịch quan trọng tại nhiều bang miền Tây nước Mỹ. Hàng triệu du khách quốc tế mỗi năm tìm đến Yellowstone hay các dòng sông nổi tiếng ở Montana để trải nghiệm câu cá ruồi.

Nhiều doanh nghiệp địa phương sống nhờ các dịch vụ hướng dẫn câu cá, cho thuê thiết bị, khách sạn và nhà hàng. Tuy nhiên, khi các dòng sông liên tục bị hạn chế khai thác trong mùa cao điểm, lượng khách bắt đầu dịch chuyển sang các thời điểm khác trong năm.

Ông Dan Gigone, chủ cửa hàng Sweetwater Fly Shop bên sông Yellowstone, cho biết ngày càng nhiều khách lựa chọn đến vào mùa thu thay vì tháng 8. Theo ông, tháng 8 hiện đã trở thành khoảng thời gian đầy rủi ro bởi không ai có thể chắc chắn liệu các con sông có còn mở cửa cho hoạt động câu cá hay không.

Trong khi đó, Trường dạy câu cá School of Trout tại bang Montana cũng phải điều chỉnh lịch đào tạo nhằm tránh các đợt nắng nóng và nguy cơ cháy rừng ngày càng gia tăng.

Giới khoa học cho rằng việc các bang phải thường xuyên đóng cửa sông để bảo vệ cá hồi là lời cảnh báo rõ ràng về tình trạng suy giảm khả năng chống chịu của các hệ sinh thái nước ngọt. Nếu trước đây việc hạn chế câu cá chỉ diễn ra trong những năm hạn hán nghiêm trọng thì hiện nay nhiều nơi đã phải áp dụng gần như thường niên.

Theo các chuyên gia, điều này đòi hỏi cách tiếp cận mới trong quản lý tài nguyên nước, bao gồm nâng cao khả năng tích trữ nước, bảo vệ rừng đầu nguồn, phục hồi các vùng đất ngập nước và xây dựng các chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, những diễn biến tại miền Tây nước Mỹ cũng là lời nhắc nhở rằng biến đổi khí hậu không chỉ tác động đến sản xuất nông nghiệp hay nước biển dâng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đa dạng sinh học, sinh kế của cộng đồng và các ngành kinh tế xanh dựa vào tài nguyên thiên nhiên.

Khi nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng, việc bảo vệ các hệ sinh thái nước ngọt sẽ không còn đơn thuần là nhiệm vụ bảo tồn mà sẽ trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.