Úc vừa công bố dự thảo luật mới, yêu cầu những nền tảng như Meta, Google và TikTok phải trả cho nội dung tin tức mà họ tổng hợp hoặc chia sẻ, nếu không, sẽ đánh thuế trực tiếp vào doanh thu của họ tại Úc…

Tại họp báo hôm thứ Ba, Bộ trưởng Truyền thông Úc, Anika Wells, đã nhấn mạnh người dân nước này ngày càng tiếp cận nhiều hơn tin tức thông qua các nền tảng như Facebook, TikTok hay Google thay vì qua các kênh báo chí truyền thống.

Do đó, Úc hiện đang xem xét thông qua dự luật News Bargaining Incentive (NBI) đề xuất áp mức thuế 2,25% trên doanh thu tại Úc của các nền tảng nói trên, trừ khi họ đạt được các thỏa thuận thương mại với các cơ quan báo chí trong nước. 

Theo các nhà chức trách Úc, cơ chế được thiết kế theo hướng khuyến khích hợp tác: càng ký kết nhiều thỏa thuận với các cơ quan báo chí, nghĩa vụ tài chính càng được giảm nhẹ. Nếu đạt đủ số lượng thỏa thuận theo yêu cầu, mức thuế thực tế có thể giảm xuống còn 1,5%. Theo ước tính, chính sách này có thể đưa khoảng 200–250 triệu AUD quay trở lại ngành báo chí Úc.

"Cần nhấn mạnh, đây không phải nguồn thu cho ngân sách chính phủ. Toàn bộ số tiền sẽ được hoàn trả cho các nhà báo và các cơ quan báo chí - những người đang trực tiếp sản xuất nội dung tin tức. Đây là yếu tố cốt lõi để bảo đảm tính toàn vẹn của hệ sinh thái truyền thông", Thủ tướng Úc Anthony Albanese nhấn mạnh. 

Đây không phải lần đầu Úc tìm cách buộc các tập đoàn công nghệ chia sẻ doanh thu với báo chí. Trước đó, Bộ luật Thương lượng Truyền thông Tin tức có hiệu lực từ năm 2021 từng yêu cầu các nền tảng như Google và Meta phải chi trả cho các cơ quan thông tấn. Tuy nhiên, quy định này bộc lộ lỗ hổng khi cho phép các nền tảng gỡ bỏ nội dung tin tức để tránh nghĩa vụ tài chính.

Chính khoảng trống đó đã dẫn tới sự ra đời của NBI. Khác với trước, dự thảo mới không còn “đường lùi”, các nền tảng vẫn phải chịu thuế bất kể có hiển thị nội dung tin tức hay không. Đề xuất này được Úc công bố từ tháng 12/2024 và hiện đã được hoàn thiện thành dự thảo luật.

Điểm đáng chú ý là sự xuất hiện của TikTok trong phạm vi điều chỉnh, mở rộng hơn so với quy định trước. Ngược lại, các dịch vụ AI lại được loại trừ. Cơ quan quản lý nước này cho biết AI hiện đang được xem xét các khuôn khổ chính sách khác, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến bản quyền.

Dù vậy, về phía Mỹ, chính quyền Tổng thống Donald Trump không ít lần phản đối các loại thuế dịch vụ số nhằm vào doanh nghiệp công nghệ nước này, đồng thời không ít lần phát tín hiệu sẽ áp thuế trả đũa với những quốc gia theo đuổi chính sách này.

Gần đây, Mỹ đã đưa ra cảnh báo tăng thuế nếu Anh không điều chỉnh chính sách thuế dịch vụ số đang áp lên các “ông lớn” công nghệ Mỹ như Google, Meta hay Apple.

Khi được hỏi về sức ép này, Thủ tướng Anthony Albanese cho biết: “Úc là một quốc gia có chủ quyền và sẽ đưa ra quyết định dựa trên lợi ích quốc gia của mình”. 

Ông cũng nhấn mạnh: "Chúng tôi tin rằng đầu tư cho báo chí là nền tảng của một nền dân chủ lành mạnh. Đây là yếu tố định hình cách xã hội Úc vận hành".

Dự luật dự kiến sẽ được Chính phủ trình Quốc hội trong kỳ họp mùa đông, đồng thời kêu gọi sự ủng hộ rộng rãi tại cả Hạ viện và Thượng viện. Việc công bố dự thảo ở giai đoạn này nhằm bảo đảm tính minh bạch, để tất cả các bên có thể nắm rõ định hướng chính sách mà Chính phủ đang theo đuổi, Thủ tướng Úc cho biết. 

Nếu dự luật NBI được thông qua, các nền tảng công nghệ sẽ có thời hạn đến tháng 7 để tuân thủ.

Úc không phải là quốc gia duy nhất, Canada, Brazil và EU đều đã có những động thái tương tự nhằm buộc các ông lớn công nghệ chia sẻ doanh thu với báo chí, nhưng kết quả khá trái chiều.

Tại Canada, luật năm 2023 đã khiến Meta rút hoàn toàn tin tức khỏi nền tảng. Ở Brazil, dự luật vẫn “treo” từ năm 2019. Trong khi đó, EU đã có khung quy định, những việc thực thi lại không đồng đều giữa các quốc gia thành viên.

Trong khi đó, Nam Phi được xem là trường hợp có cách tiếp cận rõ ràng và hiệu quả hơn. Tại đây, các cơ quan quản lý trực tiếp đứng ra làm trung gian, thúc đẩy các thỏa thuận giữa Google, Meta, TikTok và Microsoft, qua đó đảm bảo khoảng 40 triệu USD được phân bổ cho các cơ quan báo chí địa phương trong vòng 5 năm.