Ưu đãi vốn xanh cho phát triển các đô thị tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu

Đây là một trong những điểm nhấn quan trọng tại Nghị định số 35/2026/NĐ-CP vừa được Chính phủ ban hành quy định chi tiết một số điều của Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị. Quy định mới lần đầu tiên luật hóa khái niệm phát triển đô thị tăng trưởng xanh.

BA NHÓM TIÊU CHÍ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ TĂNG TRƯỞNG XANH

Theo Nghị định, phát triển đô thị tăng trưởng xanh là việc quy hoạch, đầu tư xây dựng đô thị bảo đảm các nội dung về tăng trưởng xanh, hạ tầng xanh, không gian xanh và các công trình xanh theo quy định, phù hợp với từng vùng, miền và từng đô thị trong từng giai đoạn nhất định.

Việc phát triển đô thị tăng trưởng xanh phải phù hợp với Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, các định hướng, chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội của đất nước và của địa phương. Trong đồ án quy hoạch đô thị và nông thôn phải có nội dung khảo sát, đánh giá và có giải pháp về phát triển đô thị tăng trưởng xanh được xác định trong quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch; trong chương trình, kế hoạch phát triển đô thị phải có các nội dung về phát triển đô thị tăng trưởng xanh theo quy định.

Yêu cầu cụ thể đối với khu vực đô thị mở rộng, ngoài việc phải tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch có liên quan đến các tiêu chí phát triển đô thị tăng trưởng xanh về đất cây xanh đô thị, đất cây xanh công cộng, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các tiêu chí liên quan khác, khi lập, điều chỉnh và triển khai thực hiện quy hoạch đô thị, địa phương còn phải xác định cụ thể các tiêu chí, tiêu chuẩn tương ứng với loại đô thị theo Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 và các tiêu chí khác quy định tại Nghị định để triển khai đầu tư xây dựng dự án, các công trình tại khu vực đô thị mở rộng.

Đối với đô thị mới, việc phát triển đô thị tăng trưởng xanh phải đáp ứng các tiêu chí, tiêu chuẩn theo loại đô thị tương ứng theo quy định Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15, và các tiêu chí quy định của Nghị định.

Đối với các dự án đầu tư xây dựng tại đô thị (từ ngày Nghị định có hiệu lực), khi thực hiện phê duyệt dự án, đầu tư xây dựng và quản lý dự án phải tuân thủ các tiêu chí phát triển đô thị tăng trưởng xanh đã được xác định trong quy hoạch đô thị, chương trình, kế hoạch phát triển đô thị hoặc nâng cao hơn so với quy định (bao gồm không gian mở, mặt nước, công viên cây xanh, hệ thống cây xanh đường phố, cốt cao độ thoát nước thải của dự án với hệ thống thoát nước chung của khu vực).

Các dự án phải sử dụng vật liệu phát thải carbon thấp, thân thiện với môi trường, sử dụng các thiết bị, công nghệ thông minh, tiết kiệm năng lượng hoặc sử dụng năng lượng tái tạo, năng lượng sạch. Cùng với đó phải có hệ thống thu gom và xử lý rác thải, nước thải hoàn chỉnh đồng bộ của dự án được kết nối với hệ thống hạ tầng chung của đô thị; có hệ thống giám sát, đánh giá các tiêu chí xây dựng đô thị tăng trưởng xanh kết nối với hệ thống đánh giá chung của địa phương.

Theo Nghị định này, có 3 nhóm tiêu chí cụ thể cho phát triển đô thị tăng trưởng xanh. Thứ nhất, nhóm tiêu chí hạ tầng xanh, gồm tỷ lệ vận tải hành khách công cộng, tỷ lệ xe buýt năng lượng xanh; tỷ lệ phương tiện giao thông cá nhân hạn chế phát thải; đường dành riêng cho xe đạp; tỷ lệ dân được cung cấp nước sạch và diện tích cây xanh bình quân đầu người…

Thứ hai, nhóm tiêu chí môi trường, tập trung vào chỉ số chất lượng không khí; tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, vận chuyển và xử lý đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; tỷ lệ nước thải sinh hoạt được thu gom và xử lý đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; tỷ lệ ngày trong năm có nồng độ bụi siêu mịn và bụi mịn trong môi trường không khí vượt quá quy chuẩn kỹ thuật môi trường cho phép.

Thứ ba, nhóm tiêu chí năng lượng và giảm phát thải, yêu cầu tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo trong tổng tiêu thụ năng lượng; tỷ lệ nhà dân sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu và số lượng công trình xanh được cấp chứng chỉ.

ĐƯỢC BẢO LÃNH TÍN DỤNG ĐỂ VAY VỐN, TIẾP CẬN CÁC NGUỒN TÀI CHÍNH XANH

Cùng với phát triển đô thị tăng trưởng xanh, Nghị định cũng quy định yêu cầu chung về phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính trong phát triển đô thị.

Cụ thể, UBND cấp tỉnh ngoài việc thực hiện các nội dung thích ứng với biến đổi khí hậu theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường còn phải thực hiện các nội dung về thích ứng với biến đổi khí hậu trong phát triển đô thị.

Các đô thị phải thực hiện nội dung đánh giá tác động ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với địa bàn và dự báo khu vực cảnh báo thiên tai theo quy định pháp luật về bảo vệ môi trường để xây dựng phương án quy hoạch nhằm hạn chế tối đa hoặc giảm thiểu các thiệt hại, tác động rủi ro về biến đổi khí hậu trong quá trình đầu tư xây dựng và quản lý đô thị.

Phương án quy hoạch ưu tiên giải pháp dựa vào tự nhiên (Nature-based Solutions) trên cơ sở đặc điểm địa hình, khí hậu, thủy văn và hệ sinh thái của từng đô thị, bảo đảm khai thác hợp lý tài nguyên và không gian xanh đô thị. Tuân thủ các quy định về tài nguyên nước, bảo vệ môi trường, đê điều và phòng chống thiên tai; bảo đảm khả năng thích ứng trong các tình huống của biến đổi khí hậu, thiên tai và các hiện tượng khí hậu cực đoan;

UBND cấp tỉnh ngoài việc thực hiện các nội dung về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, còn phải thực hiện các nội dung về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính trong phát triển đô thị.

Về phát triển phương tiện giao thông thân thiện môi trường, căn cứ quy mô dân số và tính chất của từng đô thị, trong quy hoạch đô thị phải xác định mạng lưới giao thông công cộng có sức chở lớn, bảo đảm kết nối thuận lợi giữa các khu chức năng, trung tâm đô thị và khu vực lân cận; phát triển hệ thống giao thông xanh.

Tại các đô thị loại đặc biệt và loại I, căn cứ tình hình thực tế của địa phương hoặc yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, UBND cấp tỉnh phải xây dựng lộ trình, khu vực chuyển đổi hệ thống phương tiện giao thông công cộng sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo và phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật phục vụ phương tiện giao thông sử dụng các loại năng lượng này.

Các địa phương ban hành các cơ chế, chính sách ưu đầu, khuyến khích, hỗ trợ các tổ chức, cá nhân chuyển đổi phương tiện giao thông cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang phương tiện giao thông sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo.

Điểm nhấn quan trọng của Nghị định nằm ở cơ chế chính sách ưu đãi cho phát triển đô thị tăng trưởng xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cụ thể, các dự án đầu tư xây dựng tại đô thị, nếu thực hiện các tiêu chí tăng trưởng xanh như trên, sẽ được Nhà nước bảo lãnh tín dụng để vay vốn. Ngoài ra, chủ đầu tư còn được mở cửa tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ các quỹ bảo vệ môi trường các quỹ khác liên quan đến tăng trưởng xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Về chính sách thuế, các chủ đầu tư rót vốn vào hạng mục hạ tầng xanh, công trình tiết kiệm năng lượng, hay hệ thống xử lý rác thải, nước thải đạt chuẩn sẽ được hưởng các chính sách như hoàn thuế, khấu trừ thuế hoặc được miễn, giảm thuế.

Bên cạnh đó, các dự án đầu tư xây dựng hạ tầng xanh, công trình công cộng sử dụng năng lượng sạch sẽ được UBND cấp tỉnh ưu tiên bố trí quỹ đất đã giải phóng mặt bằng theo quy hoạch. UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương để hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý đô thị trong lĩnh vực phát triển đô thị tăng trưởng xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu trên địa bàn.