Việt Nam chủ động ứng phó trước “cú sốc Hormuz”

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) vừa cho biết ngày 22/3/2026, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã phát đi cảnh báo khẩn: gián đoạn tại eo biển Hormuz đang tạo ra "nút thắt năng lượng lớn nhất từ trước tới nay", khi tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu gần như tê liệt hoàn toàn kể từ cuối tháng 2.

THỬ THÁCH LỚN NHẤT LỊCH SỬ NĂNG LƯỢNG THẾ GIỚI

Quy mô thiệt hại là chưa có tiền lệ: khoảng 11 triệu thùng dầu/ngày và 140 tỷ m2 khí đốt bị gián đoạn, đẩy giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng. IEA nhận định mức độ tác động đã vượt cả hai cú sốc dầu mỏ thập niên 1970 lẫn khủng hoảng năng lượng trong xung đột Nga – Ukraine — những giai đoạn từng làm đảo lộn trật tự kinh tế thế giới, và mức tác động không dừng ở thị trường nhiên liệu.

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước dẫn đánh giá của IEA, cho thấy làn sóng tăng giá đã lan nhanh sang lạm phát, chi phí nhập khẩu và tốc độ tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn chưa phục hồi hoàn toàn sau đại dịch.

Trước mức độ nghiêm trọng của tình hình, IEA đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược — mức can thiệp lớn nhất trong lịch sử tổ chức này, đồng thời khẳng định sẵn sàng huy động thêm nếu cần. Tuy vậy, IEA cũng thẳng thắn nhấn mạnh: các biện pháp trên chỉ có thể giảm nhẹ tác động, không thay thế được giải pháp căn bản là khôi phục hoạt động bình thường của eo biển Hormuz.

Trên thực địa, nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á buộc phải giảm công suất do thiếu nguyên liệu đầu vào. Tại châu Âu, giá khí đốt tăng hơn 60%, kéo theo áp lực lớn lên sản xuất và sinh hoạt. Riêng tại Pháp, giá xăng phổ biến ở mức 1,87 euro/lít, dầu diesel là 2,03 euro/lít.

VIỆT NAM ĐIỀU HÀNH CHỦ ĐỘNG, NGUỒN CUNG ĐƯỢC BẢO ĐẢM

Với đặc thù là nước nhập khẩu ròng xăng dầu, Việt Nam chịu tác động trực tiếp từ biến động giá thế giới. Tuy nhiên, theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, nhờ triển khai sớm và đồng bộ các giải pháp điều hành, nguồn cung trong nước cơ bản được bảo đảm, không để xảy ra gián đoạn hay thiếu hụt trên diện rộng.

Bộ Công Thương đã kịp thời ban hành liên tiếp các văn bản chỉ đạo hệ thống phân phối xăng dầu toàn quốc, yêu cầu duy trì hoạt động bán hàng thông suốt trong mọi tình huống. Đồng thời, cơ quan quản lý chủ động rà soát, sửa đổi cơ chế chính sách nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, giảm phụ thuộc vào một tuyến cung ứng duy nhất.

Về điều hành giá, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu được phối hợp linh hoạt cùng các công cụ thuế, phí bám sát diễn biến thị trường thế giới nhưng hạn chế tối đa biến động đột ngột trong nước, qua đó góp phần kiểm soát lạm phát và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Các giải pháp tăng cường dự trữ và bảo đảm lưu thông hệ thống phân phối cũng được triển khai song song, nâng cao năng lực ứng phó trước những bất ổn từ thị trường quốc tế.

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhận định, diễn biến hiện nay đã cho thấy mức độ dễ tổn thương của các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu trước các cú sốc địa chính trị. Trong ngắn hạn, ưu tiên hàng đầu là bảo đảm nguồn cung, điều hành linh hoạt giá và bình ổn thị trường.

Về dài hạn, cần tập trung vào ba trụ cột: tăng cường dự trữ chiến lược; nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đẩy nhanh phát triển năng lượng tái tạo; tăng cường hợp tác khu vực để giảm thiểu rủi ro từ các "điểm nghẽn" như eo biển Hormuz — nơi một biến cố địa chính trị có thể kéo theo hệ lụy kinh tế trên phạm vi toàn cầu.