"Vũ khí" thương mại mạnh nhất của EU

Trong bối cảnh căng thẳng với Mỹ liên quan tới vấn đề Greenland, Liên minh châu Âu (EU) đang chuẩn bị các biện pháp đối phó.

EU vốn là một khối thương mại, nên các biện pháp đáp trả chủ yếu xoay quanh công cụ kinh tế - từ tăng thuế quan với hàng hóa Mỹ đến Công cụ Chống cưỡng ép (ACI).

ACI là cơ chế cho phép EU hạn chế thương mại và đầu tư để đáp trả hành vi gây sức ép từ bên ngoài. Dù vậy, phần lớn trong số 27 quốc gia thành viên của khối vẫn thận trọng trước khả năng kích hoạt công cụ mạnh tay này.

Trong khuôn khổ ACI, EU áp dụng hàng loạt biện pháp nhằm chặn hoặc hạn chế thương mại và đầu tư từ những quốc gia bị xác định đang gây sức ép quá mức lên các nước thành viên hoặc doanh nghiệp EU.

Các biện pháp này có thể bao gồm hạn chế xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ; loại quốc gia hoặc doanh nghiệp mục tiêu khỏi các gói thầu công của EU; hoặc siết đầu tư trực tiếp nước ngoài. Ở kịch bản tiêu cực nhất, ACI có thể gần như đóng cửa thị trường 450 triệu người tiêu dùng của EU đối với bên bị nhắm tới.

Nếu được kích hoạt, công cụ này có thể khiến các doanh nghiệp Mỹ và nền kinh tế Mỹ chịu thiệt hại hàng tỷ USD.

ACI được Ủy ban châu Âu (EC) đưa ra vào năm 2021, sau khi Trung Quốc hạn chế thương mại với Lithuania vì nước này tăng cường quan hệ với vùng lãnh thổ Đài Loan.

Trong một thông cáo được ban hành trước khi nảy sinh căng thẳng với Mỹ liên quan tới Greenland, EC cho biết ACI chủ yếu nhằm mục tiêu răn đe và “thành công nhất khi không cần phải kích hoạt”.

Theo dữ liệu từ cơ quan thống kê Eurostat, thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa EU và Mỹ đạt 1,7 nghìn tỷ euro trong năm 2024, tương đương bình quân 4,6 tỷ euro mỗi ngày.

Châu Âu xuất khẩu sang Mỹ nhiều nhất các mặt hàng như dược phẩm, ô tô, máy bay, hóa chất, thiết bị y tế và rượu vang - rượu mạnh. Ở chiều ngược lại, Mỹ xuất khẩu sang EU các dịch vụ chuyên môn và khoa học như hệ thống thanh toán và hạ tầng điện toán đám mây, cùng với dầu khí, dược phẩm, thiết bị y tế, sản phẩm hàng không vũ trụ và ô tô.

Cuối tuần trước, ông Trump tuyên bố sẽ áp thuế quan 10% lên hàng hóa từ 8 nước châu Âu gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan, cho tới khi các nước này ủng hộ kế hoạch sáp nhập Greenland - hòn đảo bán tự trị thuộc Đan Mạch - vào Mỹ. Theo ông Trump, mức thuế quan 10% có hiệu lực từ 1/2 và sẽ tăng lên 25% từ 1/6.

Các nhà lãnh đạo châu Âu phản hồi rằng động thái như vậy là "không thể chấp nhận được", đồng thời lên kế hoạch trả đũa Mỹ. Ngày 21/1, Nghị viện châu Âu đình chỉ quy trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại giữa EU và Mỹ để phản đối việc ông Trump thúc đẩy sáp nhập Greenland và đe dọa áp thuế quan lên các nước châu Âu.

Tuy nhiên, cùng ngày tại Davos, Thụy Sỹ, ông Trump tuyên bố hủy bỏ kế hoạch áp thuế quan mới đối với các quốc gia châu Âu sau khi đạt được "khung thỏa thuận tương lai" về Greenland trong một cuộc gặp với Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Mark Rutte.

Động thái mới nhất của ông Trump phần nào làm dịu lo ngại về rạn nứt trong mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương và nguy cơ bùng lên một cuộc chiến thương mại mới. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, với tiền lệ nhiều lần ông Trump điều chỉnh lập trường, chưa có gì bảo đảm căng thẳng sẽ thực sự xuống thang.

Nếu bất đồng lại leo thang, giới quan sát đang theo dõi liệu EU có tiến xa tới mức kích hoạt ACI hay sẽ ưu tiên các biện pháp thuế quan trả đũa “truyền thống”