Vườn Quốc gia Cúc Phương hướng mục tiêu thành “ngân hàng gen” tự nhiên

Ngày 20/3, Vườn quốc gia Cúc Phương và Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam (SVW) công bố “Kế hoạch hành động tái hoang dã Vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050”.

Mục tiêu bao trùm của kế hoạch là phục hồi các loài hoang dã chủ chốt, bản địa, tái lập các mắt xích sinh thái quan trọng, khôi phục các quá trình sinh thái tự nhiên. Từ đó xây dựng Cúc Phương trở thành một hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi toàn vẹn, tự vận hành và có khả năng chống chịu cao trước biến đổi khí hậu.

Cúc Phương sẽ hoạt động với triết lý "thiên nhiên dẫn dắt, con người hỗ trợ" nhằm hiện thực hóa Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và cam kết "Sống hài hòa với thiên nhiên" của Việt Nam.

Trước mắt, giai đoạn 2026 - 2035, vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam đặt mục tiêu chuyển mình mạnh mẽ, tập trung vào 4 trụ cột chính: nghiên cứu khoa học và phục hồi sinh cảnh; triển khai chương trình tái thả ưu tiên; thiết lập hệ thống giám sát sau tái thả; và xây dựng cơ chế "Một sức khỏe" (One Health). Qua đó kết nối sức khỏe của hệ sinh thái, động vật và con người, nhằm ngăn ngừa các dịch bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người.

Tầm nhìn đến năm 2050, Cúc Phương hướng tới việc trở thành một hệ sinh thái rừng đặc dụng hoàn thiện, nơi các chuỗi thức ăn và tương tác sinh học được phục hồi hoàn toàn.

Các hoạt động tái hoang dã tại Cúc Phương không chỉ giới hạn trong 22.400 ha của vườn quốc gia, mà còn kết nối hành lang sinh thái liên tỉnh (Ninh Bình, Thanh Hóa, Phú Thọ) với diện tích khoảng hơn 50.000 ha, tạo không gian sống rộng lớn cho động vật hoang dã và đảm bảo dòng chảy di truyền giữa các quần thể.

Trên cơ sở đó, Vườn Quốc gia Cúc Phương sẽ đóng vai trò là "ngân hàng gen" tự nhiên, cung cấp nguồn giống động vật hoang dã cho các khu bảo tồn khác trên toàn quốc.

Điểm đặc biệt của kế hoạch tái hoang dã là chiến dịch "quét" sạch bẫy dây phanh trong rừng. Chiến dịch "Cúc Phương không bẫy dây" với mục tiêu loại bỏ trên 95% bẫy dây tại các khu vực tái thả trước khi đưa động vật trở lại môi trường tự nhiên. Đồng thời duy trì các hoạt động tuần tra, giám sát thường xuyên để đảm bảo môi trường sống an toàn cho động vật hoang dã.

Ông Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Vườn Quốc gia Cúc Phương nhấn mạnh “không chỉ dừng lại ở việc cứu hộ và nuôi nhốt, mục tiêu tối thượng của bảo tồn là đưa các cá thể động vật hoang dã trở lại ngôi nhà thực sự - nơi chúng thực hiện vai trò sinh thái vốn có để duy trì sự sống của cánh rừng".

Kế hoạch hành động tái hoang dã Vườn Quốc gia Cúc Phương cũng đặt cộng đồng vùng đệm vào trọng tâm, tham gia trực tiếp vào các hoạt động tuần tra, giám sát và phát triển sinh kế bền vững như du lịch sinh thái và dịch vụ bảo tồn. Các cơ chế chi trả dựa trên kết quả bảo tồn thực tế cũng sẽ được thí điểm nhằm chia sẻ lợi ích với người dân địa phương.

Ông Nguyễn Văn Thái, Giám đốc SVW, cho rằng sự phối hợp giữa các tổ chức phi chính phủ và các Vườn quốc gia là chìa khóa để hiện thực hóa tham vọng tái hoang dã. SVW cam kết sẽ đồng hành cùng Vườn quốc gia Cúc Phương cả về nguồn lực tài chính lẫn chuyên môn kỹ thuật theo tiêu chuẩn của IUCN.