Quá trình tổng kết thi hành luật, cơ quan soạn thảo – Bộ Tư pháp nhận thấy hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn nhiều tầng nấc, phân tán về thẩm quyền ban hành. Bộ Tư pháp đề xuất sửa đổi Luật Ban hành Văn bản quy phạm pháp luật nhằm phân định rõ thẩm quyền gắn với trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế kiểm tra, giám sát...

Những năm qua, hệ thống pháp luật không ngừng được hoàn thiện. Luật Ban hành Văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 đã thể chế kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là chủ trương đổi mới tư duy, đổi mới quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

TIẾP TỤC ĐỊNH HÌNH THỂ CHẾ, THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI TƯ DUY PHÁT TRIỂN

Ngày 10/3/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 09/KL-TW, yêu cầu hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật bảo đảm các định hướng lớn như xác định theo thứ bậc các nguồn luật, mở rộng phạm vi áp dụng và xác định rõ giá trị pháp lý của các nguồn bổ trợ…

Bộ Tư pháp được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Dự án luật sẽ được trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 2 năm 2026, có hiệu lực từ ngày 01/3/2027.

Theo Bộ Tư pháp, tính từ ngày 01/4/2025 đến nay, Chính phủ đã trình Quốc hội xem xét, thông qua 99 dự án luật, nghị quyết; đồng thời trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua 02 pháp lệnh. Các luật, pháp lệnh, nghị quyết được Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua đã góp phần tiếp tục định hình thể chế, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và thúc đẩy đổi mới tư duy phát triển đất nước.

Cùng với đó, Chính phủ kịp thời ban hành 796 nghị định; 123 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, 77 Nghị quyết quy phạm của Chính phủ. Thực hiện chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền, các bộ, cơ quan ngang bộ đã ban hành theo thẩm quyền 1.544 thông tư; 31 thông tư liên tịch…

Hằng năm, các bộ, ngành, địa phương đã chủ động xây dựng Kế hoạch triển khai công tác xây dựng, kiểm tra, rà soát, xử lý văn bản quy phạm pháp luật tại bộ, ngành và trên địa bàn các tỉnh/thành phố. Nội dung rà soát đa dạng bao gồm các lĩnh vực về vướng mắc, bất cập trong thực hiện chuyển đổi xanh, chuyển đổi số; quy định có tính chất hạn chế quyền…

HỆ THỐNG VĂN BẢN QUY PHẠM CÒN TÌNH TRẠNG PHÂN TÁN, CHỒNG CHÉO

Quá trình tổng kết thi hành luật, cơ quan soạn thảo – Bộ Tư pháp thấy rằng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn nhiều tầng nấc, phân tán về thẩm quyền ban hành dẫn đến nguy cơ chồng chéo về nội dung.

Ngoài ra, quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật còn chưa bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời và hiệu quả. Điều này ảnh hưởng đến khả năng phản ứng chính sách, làm chậm quá trình thể chế hóa chủ trương, định hướng của Đảng và xử lý kịp thời các yêu cầu của thực tiễn.

Ngoài ra, quy định về trình tự, thủ tục rút gọn, trường hợp đặc biệt, cơ chế thí điểm chính sách và việc ban hành văn bản để xử lý các vấn đề cấp bách phát sinh trong thực tiễn còn chưa đầy đủ, thiếu tiêu chí và điều kiện áp dụng thống nhất, làm hạn chế tính linh hoạt của quy trình xây dựng pháp luật.

Về tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, hiện chưa thiết lập cơ chế liên thông giữa kết quả theo dõi thi hành, rà soát, kiểm tra, sơ kết, tổng kết với việc sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật.

Đặc biệt, Bộ Tư pháp cũng chỉ bất cập về việc một số quy định, thuật ngữ sử dụng trong luật chưa rõ ràng dẫn đến khó khăn trong quá trình thực hiện hoặc có cách hiểu chưa thống nhất.

Chỉ ra bất cập, làm rõ nguyên nhân, từ đó, Bộ Tư pháp kiến nghị sửa đổi quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, giảm tầng nấc và loại hình văn bản.

ĐẨY MẠNH PHÂN CẤP, NÂNG CAO NĂNG LỰC PHẢN ỨNG CHÍNH SÁCH

Theo Bộ Tư pháp, lần sửa đổi luật kế thừa tối đa các quy định hiện hành đã được kiểm nghiệm và vận hành ổn định; chỉ sửa đổi, bổ sung những nội dung thực sự cần thiết, xử lý đồng bộ các quy định chịu tác động của việc tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và mở rộng phạm vi điều chỉnh của luật.

Đồng thời, phân định rõ thẩm quyền gắn với trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế kiểm tra, giám sát; đẩy mạnh phân quyền, phân cấp, phát huy tính chủ động, sáng tạo và nâng cao năng lực phản ứng chính sách. Song song với đó bảo đảm kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm.

Dự thảo cũng đổi mới các khâu có tính quyết định đối với chất lượng, tiến độ xây dựng pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành. Đặc biệt, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, phát huy sự tham gia của chuyên gia, nhà khoa học, người làm công tác thực tiễn và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Dự thảo gồm 10 chương, 72 điều, tập trung hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật theo hướng tinh gọn hình thức văn bản và sắp xếp lại phạm vi nội dung của hình thức văn bản còn được duy trì. Theo đó, Bộ Tư pháp đề xuất duy trì 17/22 hình thức văn bản quy phạm pháp luật hiện hành. Bên cạnh việc giảm hình thức văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo “siết chặt” tiêu chí ban hành một văn bản để sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản…

Điểm đáng chú ý là dự kiến luật hóa các nguyên tắc, thẩm quyền và giá trị sử dụng của văn bản hợp pháp, Bộ Pháp điển. Theo điều 63, văn bản hợp nhất là căn cứ chính thức trong viện dẫn và áp dụng pháp luật, nhưng nếu có sai khác thì áp dụng văn bản được hợp nhất và phải kịp thời xử lý văn bản hợp nhất.

Về các nội dung bổ sung, dự thảo quy định rõ nguyên tắc thí điểm phải xác định rõ “phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và không gian thực hiện thí điểm”…

Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục phân định thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật gắn với nhiệm vụ, quyền hạn của từng chủ thể. Bổ sung thẩm quyền của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành nghị quyết để thực hiện thí điểm cơ chế, chính sách theo quy định pháp luật…

Đồng thời, hoàn thiện thẩm quyền ban hành văn bản theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp xã được ban hành văn bản đối với vấn đề được luật giao và để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được ban hành quyết định để quy định việc phân cấp, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp và vấn đề khác thuộc thẩm quyền.