Trước áp lực cạnh tranh gia tăng từ hàng hóa nhập khẩu, việc vận dụng hiệu quả các công cụ phòng vệ thương mại không chỉ đơn thuần là giải pháp ứng phó tình huống, mà đã trở thành "lá chắn" chiến lược quan trọng giúp bảo vệ các ngành công nghiệp nền tảng, tạo dựng môi trường cạnh tranh bình đẳng và thúc đẩy nền kinh tế phát triển bền vững...

Ngày 6/8/2026, Cục Phòng vệ Thương mại (Bộ Công Thương) phối hợp với Tạp chí Công Thương tổ chức Hội nghị bàn tròn với chủ đề "Sử dụng hiệu quả công cụ phòng vệ thương mại trong phát triển ngành công nghiệp và công nghiệp hóa chất bền vững".

"LÁ CHẮN" BẢO VỆ CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP NỀN TẢNG

Phát biểu khai mạc, ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại, cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân trên 10% trong giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng nền công nghiệp hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao và trở thành quốc gia có mức thu nhập trung bình cao vào năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, phát triển công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghiệp hóa chất, được xác định là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.

Theo ông Chu Thắng Trung, để thúc đẩy các ngành công nghiệp phát triển bền vững cần có sự phối hợp đồng bộ của nhiều chính sách, từ tín dụng, đầu tư đến chính sách phát triển ngành. Trong đó, các công cụ phòng vệ thương mại có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng hóa nhập khẩu.

Cùng với xu hướng gia tăng sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại trên thế giới, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đối mặt với các vụ việc điều tra từ thị trường nước ngoài mà cũng cần chủ động sử dụng hiệu quả các công cụ hợp pháp này để bảo vệ sản xuất trong nước.

Thực tiễn cho thấy, các biện pháp phòng vệ thương mại hiện được áp dụng nhiều đối với các ngành công nghiệp nền tảng như thép, hóa chất và nhựa, khẳng định vai trò cốt lõi của công cụ này trong bảo vệ ngành sản xuất trước sự cạnh tranh không công bằng.

Nhấn mạnh về vai trò đặc thù của ngành, ông Phạm Huy Nam Sơn, Phó Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công Thương) nhận định, công nghiệp hóa chất là một trong những ngành công nghiệp nền tảng, cung cấp nguyên liệu đầu vào cho nhiều lĩnh vực sản xuất như nông nghiệp, y tế, điện tử, cơ khí, vật liệu xây dựng và nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo khác. Vì vậy, việc phát triển ngành hóa chất theo hướng hiện đại, tự chủ và bền vững có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt và thị trường nguyên liệu thế giới liên tục biến động, lãnh đạo Cục Hóa chất cho rằng việc phát triển năng lực sản xuất trong nước cần được triển khai đồng bộ cùng với các chính sách về đầu tư, thương mại và phòng vệ thương mại.

Việc sử dụng hiệu quả các công cụ phòng vệ thương mại không chỉ giúp bảo vệ các ngành công nghiệp nền tảng trước các hành vi cạnh tranh không công bằng từ hàng hóa nhập khẩu, mà còn tạo dư địa để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và từng bước xây dựng chuỗi cung ứng hóa chất có khả năng cạnh tranh cao hơn.

Phân tích cụ thể ở ngành hóa dầu, ông Wichai Techachindawong, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hóa dầu Long Sơn (LSP), cho biết tình trạng dư cung toàn cầu cùng áp lực từ hàng nhập khẩu giá thấp đang tạo sức ép rất lớn đối với các dự án trong nước. Khi đó, phòng vệ thương mại cần được nhìn nhận như một cấu phần của hệ sinh thái chính sách phát triển công nghiệp, bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng để doanh nghiệp yên tâm mở rộng đầu tư.

TỪ TƯ DUY "ỨNG PHÓ" CHUYỂN MẠNH SANG "PHÒNG NGỪA" CHỦ ĐỘNG

Đánh giá thực tế, ông Trung cho rằng thời gian qua nhiều ngành sản xuất trong nước đã chủ động tìm hiểu, trao đổi với Cục Phòng vệ Thương mại về việc sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ lợi ích chính đáng của ngành mình, trong đó một số ngành đã chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ để đề nghị khởi xướng điều tra.

Dù vậy, ông Trung cũng thẳng thắn chỉ ra rằng nhiều doanh nghiệp vẫn còn gặp khó khăn trong việc chuẩn bị hồ sơ, cung cấp thông tin và đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.

Đồng tình, ông Sơn cho biết thực tế thời gian qua, nhiều doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực hóa chất và hóa dầu, từng bước hình thành năng lực sản xuất nguyên liệu trong nước. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm hóa chất cơ bản vẫn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, cùng với áp lực cạnh tranh từ hàng nhập khẩu ngày càng gia tăng, đòi hỏi phải có các giải pháp đồng bộ để phát triển chuỗi giá trị nội địa.

Từ thực tiễn quản lý ngành, ông Sơn đề xuất cần tiếp tục thúc đẩy sự liên kết giữa các doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu với các doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu ở hạ nguồn nhằm hình thành chuỗi cung ứng hoàn chỉnh. Đồng thời, cần phát huy hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp để kịp thời nhận diện biến động thị trường, từ đó áp dụng giải pháp ứng phó phù hợp.

Ông Vũ Xuân Hưng, đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Chi nhánh Khu vực TP. Hồ Chí Minh, nêu rõ doanh nghiệp Việt Nam hiện phải đối mặt đồng thời với hai sức ép: vừa ứng phó với các vụ điều tra từ nước ngoài, vừa chủ động sử dụng công cụ phòng vệ để bảo vệ thị trường trong nước.

"Nhiều doanh nghiệp vẫn còn ba hạn chế lớn, gồm: bị động trong tiếp cận thông tin, hạn chế về quản trị dữ liệu - truy xuất nguồn gốc và thiếu nguồn nhân lực chuyên trách. Do đó, doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ tư duy "ứng phó" sang "phòng ngừa", chủ động khai thác hệ thống cảnh báo sớm và chuẩn hóa hệ thống dữ liệu", ông Hưng nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Xuân Thọ, Trưởng Bộ phận Quan hệ đối ngoại Công ty TNHH Hóa chất AGC Việt Nam, bày tỏ mong muốn cơ quan quản lý tiếp tục đồng hành thông qua việc hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, cung cấp thông tin thị trường và duy trì cơ chế đối thoại thường xuyên để tháo gỡ vướng mắc, giảm bớt áp lực về chi phí, nhân sự và thời gian cho doanh nghiệp.

Về phía hiệp hội, bà Huỳnh Thị Mỹ, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Nhựa Việt Nam, kiến nghị cần phát huy vai trò kết nối để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu và doanh nghiệp hạ nguồn. Đồng thời đề xuất Bộ Công Thương tăng cường đào tạo chuyên sâu theo từng ngành hàng, xây dựng bộ tài liệu mẫu về hồ sơ và dữ liệu kế toán để hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ chủ động tham gia.