Thị trường carbon: Chi tiêu cho tín chỉ tăng

Báo cáo “toàn cảnh tín chỉ carbon” năm 2025 của Sylvera vừa công bố cho thấy năm 2025 đánh dấu bước ngoặt khi tăng trưởng của thị trường carbon được thúc đẩy bởi hai xu hướng tách biệt: phần chênh giá do chất lượng cao (phân khúc chất lượng cao- premium) và các mục đích sử dụng phục vụ tuân thủ đang gia tăng nhanh, kéo theo tăng về khối lượng.

BƯỚC NGOẶT DỊCH CHUYỂN VỀ CHẤT VÀ GIÁ TÍN CHỈ CỦA THỊ TRƯỜNG CARBON

Năm 2025 là điểm nút mở sang một giai đoạn mới đối với thị trường carbon. Theo đó, tổng lượng tín chỉ được hủy (retired)- tức là các tín chỉ đã được sử dụng giảm nhẹ 4,5%, còn 168 triệu; trong khi lượng tín chỉ phát hành mới giảm rõ rệt 6,9%, xuống 270 triệu tấn.

Tuy nhiên, theo báo cáo, chi tiêu cho tín chỉ carbon không giảm. Ước tính thị trường sơ cấp đã tăng hơn 6%, đạt 1,04 tỷ USD trong năm 2025. Việc sử dụng tín chỉ trên thị trường tự nguyện của khối doanh nghiệp tiếp tục dịch chuyển sang chất lượng cao hơn.

Trong số các dự án được Sylvera chấm điểm, tỷ trọng tín chỉ chất lượng cao hơn (xếp hạng BB trở lên) trong tổng lượng tín chỉ được hủy đã tăng từ 44% năm 2024 lên 50% năm 2025. Đáng chú ý, tỷ trọng chi tiêu cho nhóm này tăng từ 61% lên 70%.

Ngoài ra, các mục đích sử dụng phục vụ tuân thủ đối với tín chỉ đang nổi lên như động lực tăng khối lượng, theo một xu hướng sẽ định hình lại thị trường đến năm 2030.

Về giá tín chỉ, phần chênh giá cho chất lượng đang tái định hình mặt bằng giá; cơ cấu bên mua cũng dịch chuyển, trong khi giá trị các hợp đồng offtake (cam kết mua dài hạn) tăng vọt.

Giá tín chỉ trong năm 2025 tăng ở mức vừa phải, khi mức chênh giá theo chất lượng ngày càng rõ giữa các nhóm dự án chủ chốt, đặc biệt đối với các dự án ARR (rồng, tái trồng rừng và phục hồi) và REDD+ (Giảm phát thải từ phá rừng và suy thoái rừng) là hai giải pháp dựa vào thiên nhiên nhằm giảm carbon. Sự phân hóa về giá này cho thấy thị trường đã đến nấc trưởng thành, khi chất lượng trở thành yếu tố quyết định giá trị.

Xu hướng ưu tiên chất lượng tiếp tục tạo ra những thách thức đáng kể về nguồn cung. Các tín chỉ được xếp hạng cao đã trải qua năm thứ ba liên tiếp trong tình trạng thiếu hụt trên thị trường; lượng tồn kho tín chỉ hạng BBB+ đã giảm lũy kế kể từ năm 2023 do nhu cầu vượt tốc độ phát hành mới.

Việc nguồn cung tín chỉ chất lượng cao bị siết lại khiến việc chủ động định vị sớm thông qua hợp đồng kỳ hạn (forward contracts) và các thỏa thuận offtake/cam kết mua dài hạn ngày càng quan trọng.

Thị trường kỳ hạn cũng cho thấy dấu hiệu về một đợt mở rộng mạnh trong thời gian tới. Tổng giá trị các thỏa thuận offtake được công bố trong năm 2025 đạt 12,25 tỷ USD, tăng từ 3,95 tỷ USD năm 2024. Tuy vậy, các cam kết này dự kiến chỉ cung cấp khoảng 12 triệu tín chỉ mỗi năm đến năm 2035, với giá bình quân gia quyền khoảng 180 USD/tín chỉ.

Theo phân tích của các chuyên gia, điều này rất đáng chú ý vì tương đương hơn 2 tỷ USD giá trị thị trường mỗi năm, dù khối lượng chỉ chiếm dưới 10% so với tổng lượng tín chỉ hiện đang được hủy hàng năm.

Nếu cách định giá này lan rộng ra toàn bộ thị trường tự nguyện, giá trị thị trường có thể tăng gấp 3 lần ngay cả khi không tăng khối lượng, cho thấy mức chênh giá theo chất lượng đang tái định hình giá trị của thị trường carbon một cách căn bản.

CÁC YẾU TỐ QUAN TRỌNG TẠO ĐÀ CHO THỊ TRƯỜNG

Mô hình của Sylvera cho thấy nhu cầu từ các cơ chế tuân thủ có thể vượt nhu cầu tự nguyện ngay từ năm 2027, chủ yếu do mốc hạn của Giai đoạn 1 CORSIA vào tháng 1/2028. Đến giữa thập niên 2030, các hệ thống tuân thủ trong nước có thể trở thành nguồn nhu cầu chi phối.

Năm 2025 cũng đặt nền tảng cho nhu cầu từ khối doanh nghiệp. Một loạt cột mốc trong năm 2025 đã đặt nền tảng cho sự dịch chuyển này. CORSIA và ICVCM đã phê duyệt các phương pháp luận then chốt, giúp nhiều dự án hơn đủ điều kiện để sử dụng cho mục đích tuân thủ.

Đáng chú ý, việc ra mắt Liên minh Mở về Thị trường Carbon Tuân thủ (Open Coalition on Compliance Carbon Markets) tại COP30 cũng cho thấy vai trò của nhu cầu tuân thủ đến từ các hệ thống trong nước quy mô lớn như Trung Quốc và Brazil.

EU và Vương quốc Anh phát đi tín hiệu sẵn sàng sử dụng tín chỉ quốc tế để đóng góp cho các mục tiêu khí hậu giai đoạn thập niên 2030.

Bên cạnh đó, quá trình đưa Điều 6 vào vận hành cũng tăng tốc, với nhiều thỏa thuận song phương mới được ký và các giao dịch lớn đầu tiên được hoàn tất, cho thấy đà tăng rõ rệt của hoạt động chuyển nhượng tín chỉ carbon quốc tế.

Không những thế, khi các thị trường ngày càng hội tụ, điều chỉnh tương ứng (CA) nổi lên như một tiêu chí phân biệt mang tính then chốt, thậm chí có thể trở thành một thành phần được giao dịch riêng.

Theo Sylvera, trong năm 2025, nhu cầu từ khối doanh nghiệp đối với các tín chỉ chất lượng cao vẫn vững, khi bên mua ngày càng sẵn sàng trả mức chênh giá phản ánh đúng tính toàn vẹn khí hậu thực chất.

Tình trạng thiếu hụt các tín chỉ được xếp hạng cao, CDR, và các loại hấp thụ/loại bỏ nói chung đã khiến giá trị các thỏa thuận offtake tăng vọt. Con số này đã vượt xa quy mô thị trường sơ cấp và đặt nền tảng cho tăng trưởng mạnh về giá trị của lượng tín chỉ được giao thực tế trong những năm tới.

Đồng thời, khi các thị trường tuân thủ trên toàn cầu ngày càng đưa tín chỉ theo dự án vào khuôn khổ quản lý, thị trường đang bước vào giai đoạn mà nhu cầu tự nguyện và nhu cầu theo nghĩa vụ sẽ cạnh tranh để giành cùng một nguồn cung. Tác động này sẽ chi phối diễn biến giá và kéo sự chú ý trở lại với khả năng giao hàng của dự án không chỉ về chất lượng, mà còn về việc có thể “giao” được điều chỉnh tương ứng.

Đại diện Sylvera nhấn mạnh rằng những tổ chức xây dựng vị thế chiến lược ngay từ bây giờ sẽ bước vào những năm tới với lợi thế, thay vì bị đặt vào thế bị động vì thiếu nguồn cung. Còn với các bên phát triển dự án, “cửa sổ” để kịp căn chỉnh theo các chuẩn chất lượng và tiêu chí tuân thủ đang hình thành chưa bao giờ quan trọng và có giá trị lớn như lúc này.