Cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung tại Washington vừa qua chưa đi đến một thỏa thuận thương mại toàn diện, nhưng đã giúp hai nền kinh tế lớn nhất thế giới duy trì đối thoại, giảm xác suất rủi ro leo thang trong ngắn hạn và thiết lập thêm các cơ chế trao đổi về thương mại, đầu tư và trí tuệ nhân tạo (AI)...

Đối với thị trường tài chính toàn cầu, đây có thể xem là một khoảng lặng nhất định về tâm lý và phần bù rủi ro (risk premium), nhưng chưa đủ để đảo ngược những lực kéo lớn hơn từ áp lực lạm phát, giá năng lượng, lợi suất trái phiếu và cạnh tranh công nghệ.

NỖ LỰC GIẢM CĂNG THẲNG CÓ KIỂM SOÁT

Chuyến thăm cấp Nhà nước của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Washington từ ngày 23 - 25/9/2026 và cuộc gặp với Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 24/9 diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung đã trải qua gần một thập kỷ cạnh tranh thương mại và công nghệ, với nhiều vòng đàm phán, điều chỉnh thuế quan và các biện pháp kiểm soát công nghệ.

Kết quả công bố sau chuyến thăm cho thấy hai bên đạt được một số thống nhất trên nhiều lĩnh vực. Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố 08 điểm đồng thuận, đáng chú ý là tiếp tục các cơ chế tham vấn kinh tế - thương mại, thỏa thuận giảm thuế đối ứng đối với khoảng 30 tỷ USD hàng hóa “không nhạy cảm”, thiết lập đối thoại Mỹ - Trung về AI và kênh liên lạc về các sự cố liên quan đến AI.

Tại cuộc gặp thượng đỉnh tháng 5/2026 ở Bắc Kinh, Mỹ và Trung Quốc đã nhất trí thiết lập Hội đồng Thương mại Mỹ - Trung (U.S.-China Board of Trade) và Hội đồng Đầu tư Mỹ - Trung (U.S.-China Board of Investment). Tại cuộc gặp tháng 9/2026 vừa qua, hai bên tiếp tục đưa các cơ chế này vào vận hành, tạo các kênh đối thoại có cấu trúc về thương mại và đầu tư. Hai bên sẽ áp dụng mức thuế thuận lợi hơn đối với 30 tỷ USD hàng hóa theo mỗi chiều. Ngoài ra, Trung Quốc cam kết nhập khẩu ít nhất 10 triệu tấn than Mỹ trong mỗi năm 2027 và 2028. Hai bên đồng thời cam kết tiếp tục xử lý vấn đề nguồn cung đất hiếm và khoáng sản quan trọng.

Đáng chú ý, đình chiến thương mại được kéo dài thêm hai tháng, từ ngày 10/11/2026 đến 10/1/2027. Theo Reuters, việc gia hạn tạo thêm thời gian cho đàm phán, nhưng cũng đồng nghĩa các vấn đề cốt lõi như thuế quan, cam kết mua hàng, đất hiếm và hạn chế công nghệ được chuyển sang các vòng thương lượng tiếp theo.

Từ góc độ vĩ mô, kết quả quan trọng nhất của thượng đỉnh Mỹ - Trung là nguy cơ đổ vỡ đàm phán và tái leo thang thương mại trong ngắn hạn được đẩy lùi, hơn là đạt một thỏa thuận toàn diện. Tuy nhiên, việc gia hạn đình chiến thương mại và thiết lập thêm các cơ chế đối thoại chỉ có thể làm giảm một phần rủi ro chính sách trước mắt, nhưng chưa tạo ra thay đổi căn bản trong cấu trúc quan hệ kinh tế Mỹ - Trung.

KHOẢNG LẶNG CHO LẠM PHÁT VÀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ, NHƯNG CHƯA ĐỦ ĐỂ ĐẢO CHIỀU XU HƯỚNG “TIỀN ĐẮT”

Một kênh truyền dẫn quan trọng từ thượng đỉnh Mỹ - Trung tới thị trường tài chính là thương mại - chi phí - lạm phát - chính sách tiền tệ. Việc duy trì đình chiến và giảm thuế đối với một phần hàng hóa có thể hạn chế nguy cơ chi phí thương mại và gián đoạn chuỗi cung ứng gia tăng, qua đó giảm bớt một nguồn áp lực lạm phát. Tuy nhiên, chỉ với một quy mô khiêm tốn về giá trị (30 tỷ USD mỗi chiều), tác động này chưa đủ làm thay đổi bức tranh lạm phát và lãi suất.

Fed vừa nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản lên 3,75-4% trong cuộc họp ngày 16/9 và tiếp tục đánh giá lạm phát ở mức cao. Dự báo tháng 9 của Fed đưa trung vị PCE inflation năm 2026 lên 3,7%, trong khi core PCE ở 3,4%, đều cao hơn đáng kể mục tiêu 2%. Đáng chú ý, thị trường vẫn đang định giá khả năng tiếp tục tăng lãi suất. Theo CME FedWatch ngày 26/9, xác suất Fed nâng lãi suất 25 điểm cơ bản trong cuộc họp tháng 10 lên 4-4,25% là 66,6%; đến tháng 12, xác suất lãi suất ở mức 4,25-4,5% là 51,6%, trong khi chỉ 7,5% khả năng lãi suất vẫn ở mức hiện tại. Như vậy, thị trường đang định giá khoảng 92,5% khả năng có ít nhất 01 lần tăng lãi suất từ nay đến cuối năm 2026.

Diễn biến này cho thấy kết quả thượng đỉnh Mỹ - Trung có thể giúp giảm một phần phần bù rủi ro thương mại, nhưng chưa làm dịu đáng kể xu hướng “tiền đắt”. Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm vẫn quanh ngưỡng 5%, trong khi các yếu tố như lạm phát, giá năng lượng và nhu cầu tài khóa tiếp tục gây sức ép rất lớn lên lợi suất dài hạn. Do đó, với thị trường toàn cầu, giảm căng thẳng thương mại hiện mới tạo thêm một khoảng đệm về tâm lý, chưa đủ để chuyển sang một chu kỳ thanh khoản dễ thở hơn

AI VÀ ĐẤT HIẾM: ĐỐI THOẠI TĂNG LÊN NHƯNG TRỌNG TÂM ẢNH HƯỞNG NẰM Ở NHÓM CỔ PHIẾU AI/BÁN DẪN

Nếu lĩnh vực thương mại đã có những kết quả cụ thể hơn, thì lĩnh vực công nghệ lại cho thấy rõ giới hạn của tiến trình hạ nhiệt. Hai bên thống nhất thiết lập Đối thoại Mỹ - Trung về AI, dự kiến vòng tiếp theo vào tháng 11/2026, cùng thiết lập kênh trao đổi khi xảy ra sự cố liên quan đến AI. Đây là bước tiến trong quản trị rủi ro công nghệ, nhưng không đồng nghĩa cạnh tranh công nghệ đã kết thúc.

Điểm đáng chú ý đối với thị trường tài chính là AI và bán dẫn đang trở thành một trong những động lực quan trọng của TTCK tại Mỹ và các trung tâm công nghệ lớn ở châu Á như Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, thậm chí cả ở TTCK châu Âu. Do đó, bất kỳ thay đổi nào trong cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung đều có thể truyền dẫn theo chuỗi AI - đầu tư bán dẫn và trung tâm dữ liệu - nhu cầu thiết bị, điện năng và nguyên vật liệu - chi phí vốn - lợi nhuận và định giá cổ phiếu công nghệ. Nếu cạnh tranh thúc đẩy phân tách chuỗi cung ứng, chi phí đầu tư có thể tiếp tục ở mức cao; ngược lại, các cơ chế đối thoại và giảm nguy cơ gián đoạn có thể hỗ trợ định giá nhóm cổ phiếu này.

Đất hiếm và khoáng sản quan trọng là một mắt xích khác của chuỗi cung ứng công nghệ. Nhà Trắng cho biết hai bên tiếp tục xử lý vấn đề nguồn cung, với mục tiêu đưa lượng vận chuyển trở lại mức phù hợp. Tuy nhiên, đây vẫn là vấn đề đang được đàm phán, chưa phải một cơ chế giải quyết dài hạn. Vì vậy, rủi ro đối với thị trường vẫn nằm ở khả năng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới gây gián đoạn chuỗi cung ứng bán dẫn, ô tô điện và công nghệ cao.

THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN: TÂM LÝ ĐƯỢC HỖ TRỢ, NHƯNG ĐỊNH GIÁ VẪN CHỊU SỨC ÉP TỪ LỢI SUẤT

Trước thượng đỉnh, kỳ vọng Mỹ và Trung Quốc tiếp tục duy trì đình chiến đã phần nào hỗ trợ tâm lý trên các TTCK. Ngày 22/9, Nasdaq Composite lập mức cao mới trong phiên, trong khi nhóm cổ phiếu công nghệ tiếp tục được hỗ trợ bởi triển vọng đầu tư AI. Điều này cho thấy tâm lý thị trường đang được nâng đỡ bởi cả kỳ vọng giảm căng thẳng thương mại và triển vọng tăng trưởng của ngành công nghệ.

Nếu quan hệ Mỹ - Trung ổn định hơn, rủi ro đối với các doanh nghiệp có chuỗi cung ứng xuyên biên giới có thể giảm, qua đó hỗ trợ tâm lý và định giá cổ phiếu. Tuy nhiên, lợi suất trái phiếu cao vẫn là lực cản quan trọng. Đặc biệt, với nhóm cổ phiếu tăng trưởng, định giá nhạy cảm với lãi suất chiết khấu; do đó, việc giảm phần bù rủi ro thương mại chưa chắc chuyển thành mức tăng tương ứng của định giá nếu lợi suất dài hạn của Mỹ tiếp tục ở mức cao.

Nhìn rộng hơn, TTCK hiện đồng thời định giá nhiều áp lực: triển vọng tăng trưởng và lợi nhuận của ngành AI và công nghệ, thương mại và địa chính trị, giá năng lượng, lạm phát, chính sách tiền tệ và điều kiện tài khóa. Vì vậy, kết quả thượng đỉnh có thể tạo thêm một khoảng đệm cho tâm lý thị trường, nhưng chưa đủ để thay đổi xu hướng định giá tài sản nếu các áp lực khác vẫn duy trì.

TỶ GIÁ USD/CNY VÀ GIÁ VÀNG THẾ GIỚI: PHẦN BÙ RỦI RO CÓ THỂ GIẢM NHƯNG KHÓ TẠO XU HƯỚNG MỚI

Kênh truyền dẫn tiếp theo là ngoại hối, giá vàng và dòng vốn quốc tế. Trước thượng đỉnh, CNY đã tăng giá đáng kể: ngày 21/9, tỷ giá USD/CNY giao dịch quanh 6,6950 CNY/USD, mức cao nhất hơn 3,5 năm; PBOC cũng đặt tỷ giá tham chiếu ở 6,7487, mạnh nhất kể từ tháng 2/2023. Tuy nhiên, Reuters lưu ý diễn biến này chưa đủ để xác lập xu hướng tăng giá bền vững của CNY, khi chênh lệch lợi suất Mỹ - Trung và các yếu tố kinh tế nội tại vẫn duy trì.

Nếu quan hệ Mỹ - Trung ổn định hơn, phần bù rủi ro địa chính trị có thể giảm, qua đó hỗ trợ khẩu vị rủi ro, từ đó có lợi cho các đồng tiền và tài sản của các thị trường mới nổi. Ngược lại, USD vẫn có lực đỡ nếu lạm phát và lợi suất Mỹ duy trì cao. Dòng vốn quốc tế vì vậy sẽ tiếp tục phụ thuộc đồng thời vào lãi suất, tăng trưởng, tỷ giá, định giá tài sản và điều kiện kinh tế của từng thị trường, thay vì chỉ phản ứng với diễn biến quan hệ Mỹ - Trung.

Giá vàng cũng có thể chịu tác động theo hai chiều. Hạ nhiệt căng thẳng Mỹ - Trung có thể làm giảm nhu cầu trú ẩn và tạo áp lực điều chỉnh lên giá vàng; nhưng nếu lạm phát, lợi suất trái phiếu, rủi ro tài khóa và địa chính trị vẫn ở mức cao, các yếu tố này có thể tiếp tục hỗ trợ nhu cầu nắm giữ vàng.

VIỆT NAM: CƠ HỘI TỪ THƯƠNG MẠI, CHUỖI CUNG ỨNG NHƯNG TÁC ĐỘNG HAI CHIỀU

Đối với Việt Nam, kết quả thượng đỉnh Mỹ - Trung có thể truyền dẫn qua bốn kênh chính: thương mại; chuỗi cung ứng và FDI; tỷ giá và dòng vốn; thị trường chứng khoán. Việc hai bên duy trì đối thoại và tránh một vòng leo thang thuế quan mới trong ngắn hạn giúp giảm bớt một nguồn bất định đối với thương mại toàn cầu, qua đó hỗ trợ tâm lý tại các nền kinh tế có độ mở thương mại cao. Đồng thời, quá trình đa dạng hóa chuỗi cung ứng tiếp tục tạo cơ hội cho Việt Nam thu hút đầu tư vào sản xuất, logistics, điện tử, công nghiệp hỗ trợ và các lĩnh vực phục vụ chuỗi cung ứng khu vực.

Tuy nhiên, tác động không chỉ theo chiều thuận lợi. Nếu căng thẳng Mỹ - Trung chỉ hạ nhiệt trong ngắn hạn trong khi cạnh tranh thương mại và công nghệ tiếp tục về dài hạn, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng vẫn tiếp diễn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về xuất xứ hàng hóa, phòng tránh chuyển tải thương mại, tiêu chuẩn sản xuất và năng lực hạ tầng. Trên thị trường tài chính, việc giảm phần bù rủi ro toàn cầu có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng vốn FII vào các thị trường mới nổi, nhưng dòng vốn vào TTCK Việt Nam còn phụ thuộc vào chênh lệch lợi suất, triển vọng tăng trưởng, tỷ giá, chất lượng và tính đa dạng của các hàng hóa trên thị trường.

KHOẢNG LẶNG NHẤT ĐỊNH NHƯNG CHƯA PHẢI ĐIỂM KẾT THÚC

Nhìn tổng thể, cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung tại Washington vừa qua đã tạo ra các tác động đáng chú ý đối với thị trường tài chính toàn cầu.

Thứ nhất, rủi ro leo thang thương mại trong ngắn hạn được giảm bớt khi đình chiến được kéo dài tới tháng 1/2027.

Thứ hai, quan hệ Mỹ - Trung được bổ sung thêm các kênh quản lý rủi ro, từ Hội đồng Thương mại, Hội đồng Đầu tư tới Đối thoại AI và cơ chế liên lạc về sự cố AI. Đây là những cơ chế có thể giúp các cú sốc chính sách trong tương lai được trao đổi và xử lý sớm hơn.

Thứ ba, các bất đồng mang tính cấu trúc chưa biến mất. Thuế quan, công nghệ, bán dẫn, đất hiếm, AI và các vấn đề địa chính trị vẫn là những biến số có thể quay trở lại trong các vòng đàm phán tiếp theo.       

Do đó, kết quả thượng đỉnh Mỹ - Trung chủ yếu làm giảm một phần phần bù rủi ro trong ngắn hạn, chứ chưa làm đảo chiều bức tranh và các xu hướng lớn của thị trường tài chính toàn cầu. Khoảng lặng này tạo thêm thời gian để thị trường hấp thụ các cú sốc khác, nhưng chưa thể xóa bỏ bài toán “tiền đắt” khi lạm phát và lợi suất trái phiếu dài hạn còn cao, trong khi các ngân hàng trung ương vẫn phải cân bằng giữa kiểm soát giá cả và hỗ trợ tăng trưởng.

Thứ tư, các bất đồng mang tính cấu trúc chưa biến mất. Thuế quan, công nghệ, bán dẫn, đất hiếm, AI và các vấn đề địa chính trị vẫn là những biến số có thể quay trở lại trong các vòng đàm phán tiếp theo.      

(*) Chuyên gia độc lập.