Dự án Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội là dự án cấp thiết nhằm hoàn thiện mạng lưới giao thông vùng Thủ đô, giảm chi phí logistics và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội. Dự án có chiều dài khoảng 349 km, đi qua 7 địa phương, với quy mô vốn đầu tư gần 288.300 tỷ đồng...

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, ngày 6/8, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.

Trình bày Tờ trình về chủ trương đầu tư, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết việc sớm đầu tư Dự án là yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện mạng lưới giao thông vùng Thủ đô, giảm chi phí logistics và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Dự án có chiều dài khoảng 349 km, đi qua 7 địa phương. Tuyến chính được đầu tư theo tiêu chuẩn đường cao tốc quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120 km/h; đường song hành có quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60 - 80 km/h.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết hướng tuyến đã được nghiên cứu theo nguyên tắc phù hợp quy hoạch, bảo đảm chiều dài ngắn nhất có thể và hạn chế khối lượng giải phóng mặt bằng. Phương án tuyến đã được cả 7 địa phương có dự án đi qua thống nhất bằng văn bản. Dự án cũng dự kiến đầu tư đồng bộ các nút giao liên thông, một số đoạn cầu cạn, hệ thống giao thông thông minh, trung tâm điều hành giao thông và các trạm dừng nghỉ.

Theo phương án sơ bộ, tổng diện tích đất cần thu hồi khoảng 4.011 ha, chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng.

Về hình thức đầu tư, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết Chính phủ đã nghiên cứu cả phương án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) và đầu tư công. Tuy nhiên, kết quả tính toán sơ bộ cho thấy phương án PPP chưa bảo đảm tính khả thi về tài chính. Trên cơ sở đó, Chính phủ đề xuất trước mắt đầu tư dự án theo hình thức đầu tư công, đồng thời tổ chức thu phí sau khi hoàn thành tương tự tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông; trong quá trình lập báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ tiếp tục nghiên cứu khả năng chuyển sang đầu tư theo phương thức PPP nếu đủ điều kiện.

Sơ bộ tổng mức đầu tư Dự án khoảng 288.268 tỷ đồng, trong đó phần tuyến chính cao tốc khoảng 215.192 tỷ đồng sử dụng ngân sách trung ương, còn phần đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng sử dụng ngân sách địa phương. Giai đoạn 2026 - 2030, Chính phủ dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng cho Dự án.

Theo phương án đầu tư, giai đoạn đầu sẽ chuẩn bị đầu tư toàn tuyến để tạo cơ sở huy động nguồn vốn. Trước mắt, đầu tư khoảng 116 km tuyến chính phía Đông, từ cầu Thái Hà đến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn, là đoạn có nhu cầu vận tải lớn, tiềm năng phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ và logistics. Các đoạn còn lại sẽ tiếp tục huy động nguồn lực để ưu tiên đầu tư, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Để triển khai Dự án, Chính phủ đề xuất Quốc hội cho phép áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có 8 cơ chế đã được áp dụng đối với một số dự án quan trọng quốc gia và 2 cơ chế mới liên quan đến chính sách bồi thường, hỗ trợ đối với doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất và thẩm quyền quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư.

Thẩm tra Tờ trình, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra thống nhất Dự án đáp ứng tiêu chí dự án quan trọng quốc gia theo quy định của Luật Đầu tư công. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, thống nhất số liệu giữa các tài liệu; làm rõ phạm vi thu hồi đất, số hộ bị ảnh hưởng, nhu cầu tái định cư và các đối tượng yếu thế để bảo đảm tính đầy đủ của hồ sơ.

Về nguồn vốn, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ làm rõ cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn của ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, nhất là đối với các địa phương dự kiến phải bố trí nguồn vốn lớn như Hà Nội và Hải Phòng. Đồng thời, cần bổ sung cam kết của cả 7 địa phương về khả năng bố trí vốn cho phần đường song hành cũng như công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Theo cơ quan thẩm tra, có ý kiến đề nghị trong trường hợp giai đoạn 2026 - 2030 chỉ cân đối được khoảng 59.700 tỷ đồng, Chính phủ cần nghiên cứu đầu tư giai đoạn 1 phù hợp với khả năng cân đối vốn nhằm bảo đảm tính khả thi, hiệu quả đầu tư và tuân thủ quy định của pháp luật về đầu tư công.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện phương án giải phóng mặt bằng, tái định cư, hỗ trợ chuyển đổi nghề cho người dân; xây dựng phương án tổng thể về nguồn vật liệu xây dựng; đồng thời làm rõ cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ quỹ đất dọc tuyến, nguyên tắc phân chia nguồn thu giữa ngân sách trung ương và địa phương, cũng như các giải pháp ngăn ngừa đầu cơ đất đai và nâng cao hiệu quả đầu tư của Dự án.