Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến đối với dự thảo sửa đổi Quyết định số 29/2023/QĐ-TTg, trong đó đề xuất rút ngắn nhiều thủ tục liên quan đến chỉ định tổ chức giám định công nghệ, mở rộng hình thức nộp hồ sơ trực tuyến và bãi bỏ yêu cầu nộp lại hồ sơ giấy đã được xác thực nhằm giảm chi phí, thời gian cho doanh nghiệp và đẩy mạnh chuyển đổi số...

Trước bối cảnh toàn cầu hóa, nhiều quốc gia đã tăng cường áp dụng các cơ chế kiểm soát công nghệ đối với các dự án đầu tư có nguy cơ tiêu hao năng lượng lớn, phát thải cao, sử dụng công nghệ lạc hậu hoặc công nghệ gây tác động xấu đến môi trường.

Tại Việt Nam, quá trình thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển công nghiệp trong giai đoạn vừa qua đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Năm 2017, Luật Chuyển giao công nghệ đã bổ sung các quy định về thẩm định hoặc có ý kiến về công nghệ đối với dự án đầu tư.

Luật Đầu tư 2020 và Nghị định số 31/2021/NĐ-CP ngày 26/3/2021 của Chính phủ hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư 2020 đã quy định một số tiêu chí để xác định dự án đầu tư sử dụng công nghệ lạc hậu, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, thâm dụng tài nguyên không được xem xét, gia hạn.

Sau đó, Chính phủ ban hành Quyết định số 29/2023/QĐ-TTg quy định hồ sơ, trình tự, thủ tục xác định dự án đầu tư sử dụng công nghệ lạc hậu, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, thâm dụng tài nguyên.

VƯỚNG MẮC GIÁM ĐỊNH CÔNG NGHỆ, QUẢN LÝ DỮ LIỆU DỰ ÁN

Qua tổng hợp báo cáo của 20 địa phương cho thấy từ khi Quyết định số 29/2023-QD-TTg có hiệu lực thi hành đến nay, có 35 dự án đầu tư được tổ chức xem xét, đánh giá và xác định công nghệ theo quy định.

Các dự án phân bổ tại nhiều địa phương như Bắc Ninh, Đồng Nai, Lào Cai, Lai Châu, Lâm Đồng, Quảng Ngãi, Vĩnh Long và một số địa phương khác; thuộc nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác nhau, từ công nghiệp chế biến, chế tạo, điện tử, cơ khí chính xác đến khai thác khoáng sản, vật liệu xây dựng, hóa chất, dệt may và chế biến gỗ.

Phần lớn các dự án đáp ứng yêu cầu theo quy định của pháp luật về đầu tư, về chuyển giao công nghệ và các tiêu chí quy định. Song song với đó, các địa phương cũng phản ánh một số khó khăn, vướng mắc trong công tác xác định công nghệ.

Nổi bật là việc chưa có hướng dẫn kỹ thuật cụ thể để đánh giá máy móc, thiết bị đã qua sử dụng trên 10 năm theo từng ngành, lĩnh vực. Số lượng tổ chức giám định công nghệ được chỉ định còn hạn chế và phân bổ chưa đồng đều giữa các vùng miền, làm tăng chi phí và thời gian thực hiện đối với doanh nghiệp...

Theo báo cáo của các địa phương, từ năm 2026 – 2030, dự kiến có số lượng đáng kể các dự án đầu tư hết thời hạn hoạt động và có khả năng phát sinh nhu cầu gia hạn theo quy định của pháp luật về đầu tư.

Các dự án này tập trung chủ yếu trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, điện tử, dệt may, sản xuất vật liệu xây dựng, khai thác và chế biến khoáng sản, logistics và công nghiệp hỗ trợ.

Đây là các lĩnh vực sử dụng nhiều máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ, thuộc nhóm có khả năng phải thực hiện thủ tục xác định công nghệ theo quy định tại Quyết định số 29/2023/QĐ-TTg.

Còn số liệu tổng hợp từ các Sở Khoa học, Công nghệ các tỉnh, thành phố cho thấy có 211 dự án đã hết hoặc sẽ hết thời hạn hoạt động trong giai đoạn 2026-2030. Nhóm dự án có nguy cơ phát sinh nhiều yêu cầu đánh giá công nghệ tập trung ở các lĩnh vực khai thác khoáng sản, chế biến khoáng sản, dệt nhuộm, sản xuất vật liệu xây dựng, sản xuất nhựa, điện tử và công nghiệp hỗ trợ.

Các ngành này có mức độ sử dụng tài nguyên, năng lượng và thiết bị công nghệ tương đối cao, tiềm ẩn nguy cơ tác động đến môi trường nếu sử dụng công nghệ lạc hậu hoặc hiệu suất thấp.

Thực tiễn cũng chỉ ra bất cập về việc quản lý dữ liệu dự án hiện được phân tán tại nhiều cơ quan khác nhau như cơ quan đăng ký đầu tư, cơ quan tài chính, ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế và các cơ quan chuyên ngành.

Điều này đặt ra yêu cầu cần tăng cường cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước nhằm bảo đảm việc theo dõi, rà soát và xác định sớm các dự án thuộc diện phải thực hiện xác định công nghệ.

CẬP NHẬT CĂN CỨ PHÁP LÝ MỚI ĐỂ HOÀN THIỆN HỒ SƠ, TRÌNH TỰ, THỦ TỤC

Từ việc tổng kết thực tiễn, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất sửa đổi, bổ sung Quyết định số 29/2023/QĐ-TTg nhằm cập nhật căn cứ pháp lý mới; hoàn thiện quy định về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thủ tục xác định công nghệ.

Đồng thời hoàn thiện quy định về tổ chức giám định, giám định viên và các biểu mẫu phục vụ hoạt động xác định công nghệ, giám định công nghệ.

Đặc biệt là bổ sung quy định về xây dựng, quản lý, chia sẻ, kết nối cơ sở dữ liệu quản lý hoạt động xác định công nghệ và giám định máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ. Cùng với đó, phân quyền khai thác cho Sở Khoa học và Công nghệ cấp tỉnh phục vụ công tác quản lý, kiểm tra, giám sát trên địa bàn.

Để cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cơ quan soạn thảo đề xuất rút ngắn thời hạn đánh giá năng lực thực tế của tổ chức giám định từ 30 ngày xuống 15 ngày làm việc; Rút ngắn thời hạn ban hành quyết định chỉ định sau khi tổ chức khắc phục xong từ 10 ngày xuống 07 ngày làm việc; Rút ngắn thời hạn nộp hồ sơ đăng ký chỉ định lại từ 90 ngày xuống 60 ngày trước khi quyết định chỉ định cũ hết hiệu lực.

Cùng với đó, mở rộng phương thức nộp hồ sơ qua Cổng dịch vụ công quốc gia/Cổng dịch vụ công trực tuyến; nhất là không yêu cầu nộp lại hồ sơ giấy đối với thành phần đã được xác thực, ký số hoặc khai thác được từ hệ thống thông tin của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc sửa đổi, bổ sung Quyết định số 29/2023/QĐ-TTg nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về nâng cao chất lượng thu hút đầu tư, lựa chọn, tiếp nhận và làm chủ công nghệ tiên tiến, sàng lọc công nghệ lạc hậu; sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

NÂNG CAO TÍNH KHẢ THI TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁM ĐỊNH

Góp ý dự thảo, Bộ Công thương đề nghị ban soạn thảo rà soát, bổ sung thông tin về khó khăn, vướng mắc trong việc đánh giá, giám định máy móc, thiết bị đã qua sử dụng trên 10 năm làm tiêu chí xác định công nghệ lạc hậu, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, thâm dụng tài nguyên.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết tiêu chí tuổi trên 10 năm chủ yếu phản ánh thời gian kể từ năm sản xuất, chưa phản ánh đầy đủ tình trạng kỹ thuật và hiệu quả vận hành thực tế. Cùng một tuổi thiết bị nhưng công suất/hiệu suất còn lại, mức tiêu hao nguyên liệu, vật liệu, năng lượng và mức đáp ứng yêu cầu an toàn, môi trường có thể khác nhau.

Việc xác minh năm sản xuất đối với một số thiết bị cũ, đã thay thế linh kiện, cải tạo/nâng cấp hoặc thiếu hồ sơ nguồn gốc có thể phát sinh khó khăn trong giám định.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc bỏ tiêu chí tuổi thiết bị không phải nới lỏng quản lý mà nhằm thống nhất với khoản 15 Điều 28 Nghị định số 96/2026/NĐ-CP và chuyển sang đánh giá thực chất theo công suất/hiệu suất, mức tiêu hao nguyên liệu, vật liệu, năng lượng, yêu cầu về an toàn, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường và công nghệ cấm chuyển giao.

“Cách tiếp cận này phản ánh sát hơn trạng thái công nghệ thực tế và nâng cao tính khả thi của hoạt động giám định”, Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh trong báo cáo tiếp thu, giải trình.