Trong kỷ nguyên mới, phát triển du lịch phải thực sự trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, một động lực tăng trưởng góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Trong đó, văn hóa làm nền tảng cốt lõi; bản sắc, chất lượng trải nghiệm là lợi thế cạnh tranh...

Từ những ngày đầu tháng 9, nhiều khu dân cư trên địa bàn phường Minh Xuân (Tuyên Quang) đã rộn ràng chuẩn bị mô hình đèn lồng, tạo nên không khí lễ hội sôi động trước thềm Tết Trung thu. Người lên ý tưởng, người dựng khung, tạo hình, lắp đặt hệ thống chiếu sáng, mỗi công đoạn góp một phần vào những mô hình mang dấu ấn riêng và làm nên diện mạo văn hóa đặc trưng của đêm hội Thành Tuyên.

Từ một hoạt động dành cho trẻ em, những mô hình Trung thu tại Tuyên Quang đã trở thành sản phẩm văn hóa đặc trưng, tạo thêm chất liệu để du khách khám phá đời sống cộng đồng và bản sắc địa phương. Từ nền tảng văn hóa cộng đồng ấy, Lễ hội Thành Tuyên năm 2026 được mở rộng theo hướng kết nối văn hóa với lịch sử, du lịch, thương mại, thể thao và các hoạt động trải nghiệm.

Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Tuyên Quang Nguyễn Văn Hòa cho biết, ngành văn hóa tăng cường truyền thông, quảng bá. Các cơ quan chuyên môn phối hợp với cơ sở lưu trú, nhà hàng và cơ sở kinh doanh dịch vụ văn hóa nhằm bảo đảm an ninh trật tự, an toàn cho du khách. Theo kế hoạch, Lễ hội Thành Tuyên năm 2026 diễn ra từ ngày 19 – 25/9 với Đêm hội Thành Tuyên mang chủ đề “Lung linh đêm hội trăng rằm”.

Chương trình có sự tham gia của các nghệ sĩ Trung ương, nghệ sĩ của tỉnh và phần diễn diễu 40 mô hình Trung thu tiêu biểu. Không gian lễ hội còn được mở rộng với Festival Nông sản, OCOP làng nghề gắn kết du lịch Tuyên Quang 2026. Tại đây, nông sản, sản phẩm OCOP, làng nghề và sản phẩm đặc trưng được giới thiệu cùng không gian lễ hội, tạo thêm điểm tiếp cận giữa du khách với sản vật và văn hóa địa phương.

Tương tự, Y Tý đang bước vào thời điểm đẹp nhất trong năm, khi những thửa ruộng bậc thang trên các sườn núi đang vào mùa lúa chín, trải sắc vàng óng. Tuy nhiên, nhiều du khách cho biết văn hóa ẩm thực tại Bắc Hà mới chính là điều níu chân du khách. Tiêu biểu, trong kỳ nghỉ lễ 2/9 vừa qua, lễ ra mắt mâm cơm truyền thống các dân tộc Bắc Hà tại Dinh thự Hoàng A Tưởng thu hút rất đông đảo du khách đến trải nghiệm.

Mâm cơm với các món ăn truyền thống, đặc sản của đồng bào Tày ở Bắc Hà, như gà đen, vịt lam ống nứa, phở chua, bánh chưng đen...; hay khâu nhục lợn đen, bánh sú chiên, xôi ngũ sắc... của người Nùng và lợn cắp nách quay lá móc mật, thắng cố, vịt chao khoai nưa, nộm hoa chuối rừng, bánh đúc ngô, rượu ngô Bản Phố... của người Mông đã hấp dẫn du khách nhờ hương vị đặc trưng vùng cao.

Trong khi đó, không muốn du lịch chỉ thu hút du khách bằng phong cảnh kỳ vĩ, tỉnh Lào Cai cũng đang tăng tốc phát triển cây dược liệu gắn liền với chuỗi cung ứng dịch vụ nghỉ dưỡng. Với nguồn tài nguyên phong phú gồm khoảng 850 loài cây thuốc bản địa, các sản phẩm thảo dược tại đây đang trở thành "đặc sản" cao cấp, đóng góp chiến lược vào doanh thu mua sắm và gia tăng trải nghiệm cho thị trường du lịch năm 2026.

Để tối ưu hóa giá trị kinh tế, ngành du lịch địa phương đã biến các bài thuốc gia truyền thành chuỗi dịch vụ chăm sóc sức khỏe có tính thương mại cao. Điển hình, từ một nét văn hóa sinh hoạt nội bộ, bài thuốc tắm của người Dao đỏ đang trở thành một sản phẩm du lịch đặc hữu. Tại bản Tả Phìn, Giàng Tà Chải, Thanh Kim hay Nậm Cang, các hộ homestay đã kết nối hạ tầng để du khách trực tiếp trải nghiệm quy trình hái lá và đun nước thuốc.

Nhờ sự tham gia sâu của các doanh nghiệp như Công ty Cổ phần Thương mại Hùng Dũng, Công ty TNHH Sapanapro hay Hợp tác xã Cộng đồng Dao đỏ, các bài thuốc tắm và thuốc ngâm chân đã được chiết xuất thành cao lỏng, sữa tắm đậm đặc để theo chân du khách quốc tế đi khắp thế giới. Song song, các loại thảo dược quý như đương quy, hoài sơn, khởi tử cũng được đưa vào hệ thống nhà hàng để chế biến thành các món ăn dưỡng sinh đặc sắc phục vụ thực khách.

Là địa phương hội tụ cả biển, rừng, đồng bằng và hệ thống di sản văn hóa phong phú, Thanh Hóa cũng có nhiều lợi thế để hình thành các sản phẩm du lịch chăm sóc sức khỏe đặc trưng. Các khu du lịch biển như Sầm Sơn, Hải Tiến có thể phát triển các hoạt động nghỉ dưỡng kết hợp vận động ngoài trời, yoga, thiền trên bãi biển. Trong khi đó, khu vực Pù Luông, bản Bút lại phù hợp với các sản phẩm du lịch sinh thái, du lịch chậm gắn với đời sống cộng đồng.

ThS. BS Vũ Tiến Đạt, Giám đốc phụ trách chuyên môn tại Linh Trường Việt Y Đường, Khu nghỉ dưỡng Eureka Linh Trường, cho rằng: “Tài nguyên và văn hóa bản địa là lợi thế cạnh tranh của du lịch Thanh Hóa. Do đó, chúng tôi đã trồng vườn dược liệu ngay gần bờ biển; kết hợp những bài thuốc, vị thuốc y học cổ truyền vào hệ thống máy móc trị liệu hiện đại để nâng chất lượng dịch vụ nghỉ dưỡng, hướng tới các phân khúc khách có mức chi tiêu cao hơn, giảm tính mùa vụ cho điểm đến”.

Có thể thấy, văn hóa và tài nguyên bản địa khi được khai thác đúng cách mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Về kinh tế, mô hình này giúp nâng cao giá trị sản phẩm, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Về xã hội, đây là cách hiệu quả để bảo tồn tri thức dân gian và giữ gìn bản sắc văn hóa.

Về môi trường, mô hình khuyến khích phát triển theo hướng xanh và bền vững, hạn chế khai thác tài nguyên theo hướng tận thu. Quan trọng hơn, khi cộng đồng có thể “sống được” từ chính văn hóa của mình, việc bảo tồn không còn là khẩu hiệu mà trở thành nhu cầu tự thân.

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng vừa qua, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã trình bày chuyên đề: “Những nội dung trọng tâm, cốt lõi Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới”.

Theo đó, Nghị quyết chỉ rõ mục tiêu chung là phát triển du lịch Việt Nam chất lượng cao, thông minh, xanh, sáng tạo, giàu bản sắc văn hóa, có giá trị gia tăng cao; có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, có sức lan tỏa mạnh đối với các ngành, lĩnh vực khác. Đặc biệt, gắn phát triển du lịch với phát triển công nghiệp văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người, nâng cao vị thế, uy tín và sức mạnh mềm quốc gia.