Các vụ cháy rừng quy mô lớn tại Pháp và Tây Ban Nha đang buộc Liên minh châu Âu (EU) huy động lực lượng chữa cháy xuyên biên giới thông qua Cơ chế Bảo vệ dân sự. Tuy nhiên, trước mùa cháy ngày càng kéo dài và cực đoan do biến đổi khí hậu, Brussels cảnh báo năng lực ứng phó chung của châu Âu đang đứng trước nguy cơ quá tải...

Những đợt nắng nóng kéo dài với nhiệt độ vượt 40°C cùng tình trạng hạn hán nghiêm trọng đã đẩy nhiều khu vực tại Pháp vào cuộc khủng hoảng cháy rừng lớn nhất trong nhiều năm. Riêng đám cháy gần thành phố Bordeaux đã thiêu rụi hơn 42.000 ha rừng và thảm thực vật, trong khi hàng loạt điểm cháy khác tại miền Nam và Đông Nam nước này vẫn chưa được khống chế.

Hơn 220.000 người đã phải sơ tán khỏi nhà ở và khu nghỉ dưỡng. Lực lượng cứu hỏa phải làm việc liên tục ngày đêm, nhưng gió mạnh khiến các đám cháy lan rộng nhanh chóng và gần như không thể kiểm soát.

Dù sở hữu một trong những đội máy bay chữa cháy lớn nhất châu Âu, gồm 12 máy bay Canadair, 8 máy bay Dash cùng nhiều trực thăng và máy bay thuê ngoài, Pháp vẫn buộc phải lần đầu tiên triển khai máy bay vận tải quân sự A400M để thả chất chống cháy từ trên không. Mỗi lần xuất kích, A400M có thể thả khoảng 20 tấn chất chống cháy, gấp hơn ba lần máy bay Canadair.

Trước diễn biến nghiêm trọng, Tổng thống Emmanuel Macron đã kích hoạt Cơ chế Bảo vệ dân sự của Liên minh châu Âu (EU Civil Protection Mechanism - CPM) nhằm huy động sự hỗ trợ từ các quốc gia thành viên.

CƠ CHẾ HỖ TRỢ XUYÊN BIÊN GIỚI PHÁT HUY HIỆU QUẢ

Ngay sau khi Pháp gửi yêu cầu, Trung tâm Điều phối Ứng phó Khẩn cấp (ERCC) của EU tại Brussels đã điều động lực lượng hỗ trợ từ nhiều quốc gia. Máy bay chữa cháy và trực thăng của Bồ Đào Nha, Croatia, CH Czech, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Thụy Điển và Slovakia đã được triển khai tới khu vực Bordeaux để hỗ trợ dập lửa.

Song song đó, EU cũng điều thêm 6 máy bay chữa cháy từ Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ và Italy sang hỗ trợ Tây Ban Nha. Chỉ trong thời gian ngắn, 13 trong tổng số 22 máy bay chữa cháy dự phòng của EU dành cho mùa hè năm nay đã được huy động.

Theo Ủy ban châu Âu, điều này cho thấy nguồn lực chữa cháy chung của khu vực có thể nhanh chóng bị sử dụng gần hết nếu nhiều vụ cháy rừng lớn xảy ra cùng lúc.

Từ năm 2019, EU còn xây dựng lực lượng dự trữ chiến lược rescEU, bao gồm máy bay chữa cháy, bệnh viện dã chiến, thiết bị y tế và các phương tiện ứng phó với sự cố hóa học, sinh học hoặc hạt nhân.

Ngoài lực lượng cơ động, Brussels còn bố trí trước 777 lính cứu hỏa từ 14 quốc gia tại các khu vực có nguy cơ cháy cao như Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italy, Hy Lạp và Cyprus. Công tác chữa cháy cũng được hỗ trợ bởi dữ liệu vệ tinh độ phân giải cao từ chương trình quan sát Trái đất Copernicus.

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐANG THỬ THÁCH NĂNG LỰC ỨNG PHÓ CỦA EU

Điểm cốt lõi của cơ chế hợp tác là quốc gia còn đủ nguồn lực sẽ hỗ trợ những nước đang đối mặt với thiên tai. Tuy nhiên, nguyên tắc đoàn kết này đang chịu sức ép ngày càng lớn khi các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện đồng thời tại nhiều quốc gia.

Hiện Italy cũng đang phải đối phó với các vụ cháy rừng trong nước, dù chưa chính thức kích hoạt cơ chế hỗ trợ của EU. Trong khi đó, Ủy ban châu Âu dự báo mùa cháy rừng năm nay sẽ kéo dài bất thường, có thể từ cuối tháng 4 đến tận đầu tháng 11.

Theo giới chuyên gia, đây là xu hướng ngày càng phổ biến dưới tác động của biến đổi khí hậu, khi các đợt nắng nóng kéo dài, hạn hán nghiêm trọng và gió mạnh tạo điều kiện để các đám cháy lan rộng với tốc độ chưa từng có.

Brussels cũng thừa nhận nguồn lực hiện tại nhiều khả năng sẽ không đủ nếu các vụ cháy lớn tiếp tục bùng phát đồng thời trên khắp châu Âu.

ĐẨY MẠNH ĐẦU TƯ CHO PHÒNG NGỪA VÀ NĂNG LỰC CHỮA CHÁY

Để nâng cao năng lực ứng phó, EU đang đầu tư khoảng 600 triệu euro xây dựng đội bay chữa cháy rescEU hoạt động thường trực, thay vì chỉ dựa vào các máy bay do từng quốc gia tự nguyện đóng góp như hiện nay.

Theo kế hoạch, 12 máy bay chữa cháy mới sẽ được triển khai tại Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italy, Hy Lạp và Croatia. Các phương tiện vẫn do từng quốc gia vận hành, nhưng việc điều động sẽ được phối hợp thống nhất giữa Ủy ban châu Âu và các nước thành viên.

Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu nhấn mạnh đầu tư cho lực lượng chữa cháy chỉ là một phần của giải pháp. Điều quan trọng hơn là tăng cường các biện pháp phòng ngừa như xây dựng vành đai chống cháy, quản lý rừng hiệu quả, kiểm soát phát triển đô thị tại các khu vực có nguy cơ cao và phát hiện sớm các điểm cháy.

Theo cơ quan này, máy bay chữa cháy chỉ phát huy hiệu quả khi đám cháy được xử lý ngay từ giai đoạn đầu. Khi các mặt trận lửa đã kéo dài hàng kilomet dưới tác động của nhiệt độ cao và gió mạnh, ngay cả việc tăng cường thêm máy bay từ EU cũng thường chỉ có thể hạn chế tốc độ lan rộng của ngọn lửa, thay vì dập tắt hoàn toàn.