Việt Nam đang từng bước hình thành, phát triển thị trường carbon như một công cụ quan trọng nhằm hỗ trợ thực hiện các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và hướng tới đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Đặc biệt, việc đưa vào vận hành sàn giao dịch carbon trong nước mới đây không chỉ là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải, mà còn đóng vai trò như một hạ tầng kinh tế mới cho quá trình chuyển đổi xanh, huy động tài chính xanh, phát triển nền kinh tế carbon thấp, ứng phó biến đổi khí hậu...

Phát triển thị trường carbon là một trong những nhiệm vụ quan trọng được xác định tại Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, góp phần thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam và hướng tới mục tiêu Net Zero. Đây không chỉ là yêu cầu về quản lý phát thải, mà còn là cơ chế tạo động lực để doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh. 

Nhằm hình thành và vận hành thị trường carbon, trong những năm qua Việt Nam đã từng bước xây dựng và hoàn thiện nền tảng pháp lý quan trọng. Ngay sau khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 được ban hành, Chính phủ đã ban hành các nghị định và quyết định liên quan đến việc xây dựng, vận hành thị trường carbon trong nước.

NỀN TẢNG ĐỂ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CARBON

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone, trong đó có nội dung về phát triển thị trường carbon và kiểm kê khí nhà kính doanh nghiệp. Tiếp đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 119/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 06/2022/NĐ-CP.

Đầu năm 2025, Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Ngày 19/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước, tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho tổ chức, vận hành hệ thống giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon theo cơ chế thị trường. 

Cùng với xây dựng hạ tầng thị trường, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 263/QĐ-TTg phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm giai đoạn 2025-2026. Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có Quyết định số 699/QĐ-BNNMT về thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho năm 2025 và 2026. 

Thúc đẩy hợp tác trao đổi quốc tế tín chỉ carbon

Đọc thêm

Đây là bước chuẩn bị quan trọng nhằm hình thành nguồn hàng hóa ban đầu cho thị trường carbon trong nước, đồng thời giúp các cơ sở, doanh nghiệp từng bước làm quen với cơ chế quản lý, giao dịch và tuân thủ hạn ngạch phát thải. Điều này đánh dấu bước ngoặt lớn của nền kinh tế xanh khi “quyền phát thải” trở thành một loại tài sản có giá trị. Việc phân bổ hạn ngạch phát thải cho 110 cơ sở giai đoạn 2025-2026 mở đường cho những giao dịch đầu tiên trên sàn carbon trong nước.

Để tổ chức vận hành sàn, Cục Biến đổi khí hậu đã tổ chức ký kết các biên bản phối hợp giữa các bên liên quan nhằm tạo nền tảng để thị trường carbon vận hành ổn định, thông suốt, an toàn, minh bạch, hiệu quả.

Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng điều hành Cục Biến đổi khí hậu, nhấn mạnh việc phối hợp không chỉ thể hiện sự sẵn sàng về tổ chức và hạ tầng kỹ thuật cho vận hành sàn mà còn cho thấy quyết tâm của Việt Nam trong sử dụng các công cụ kinh tế để thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy tăng trưởng xanh, phát triển bền vững.

VẬN HÀNH SÀN GIAO DỊCH CARBON TRONG NƯỚC

Điểm nhấn quan trọng cho thị trường carbon ở Việt Nam là sự kiện sàn giao dịch carbon trong nước chính thức vận hành ngày 29/6/2026. Việc đưa sàn giao dịch carbon vào hoạt động thể hiện quyết tâm của Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan trong thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Việc khai trương sàn không chỉ là một bước đi kỹ thuật mà còn gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường với lợi ích kinh tế của doanh nghiệp, đảm bảo sự phát triển bền vững của quốc gia. 

Thị trường carbon tạo cơ chế để các doanh nghiệp chủ động tối ưu chi phí giảm phát thải thông qua giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon. Thay vì chỉ coi giảm phát thải là nghĩa vụ phải thực hiện, doanh nghiệp có thêm công cụ thị trường để cân đối chi phí, đầu tư công nghệ sạch.

Theo Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng trở thành thách thức toàn cầu, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và thúc đẩy tăng trưởng bền vững là xu hướng tất yếu. 

Việc hình thành và đưa vào vận hành sàn giao dịch carbon trong nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ tạo lập cơ chế giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon công khai, minh bạch, mà còn góp phần hình thành cơ chế xác định giá carbon theo nguyên tắc thị trường, tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải, tăng sức cạnh tranh.

Đối với thị trường tài chính, đây là cấu phần mới của hệ sinh thái tài chính xanh, mở ra kênh huy động và phân bổ nguồn lực cho các dự án phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Tiến Hải, Công ty cổ phần Tư vấn năng lượng và môi trường, nhìn nhận sàn giao dịch carbon trong nước là một bước tiến rất quan trọng của Việt Nam. Đây là công cụ giúp Chính phủ đạt được mục tiêu Net Zero, cũng như hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ nghĩa vụ với chi phí hiệu quả nhất. Sàn là nơi các doanh nghiệp, cụ thể là 110 doanh nghiệp đầu tiên được phân bổ thí điểm hạn ngạch có cơ hội để trao đổi với nhau. 

Theo quy định, có hai loại hàng hóa có thể trao đổi giao dịch trên sàn, đó là hạn ngạch và tín chỉ carbon. Mặc dù hiện nay chưa có tín chỉ carbon nào đã ban hành đủ điều kiện giao dịch trên sàn ở phiên đầu tiên, nhưng chuyên gia hy vọng thời gian tới sẽ có các dự án tín chỉ carbon, trước tiên là các dự án được chuyển giao từ cơ chế phát triển sạch (CDM) sang cơ chế theo Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris.

CHUYỂN GIAO QUỐC TẾ KẾT QUẢ GIẢM PHÁT THẢI VÀ TÍN CHỈ CARBON

Đầu tháng 4/2026, Nghị định số 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon đã được ban hành. Nghị định là dấu mốc quan trọng trong chủ động kết nối với thị trường carbon quốc tế; tạo hành lang pháp lý cho trao đổi, chuyển nhượng kết quả giảm phát thải giữa Việt Nam và các đối tác quốc tế. Đây cũng là khung pháp lý chuyên biệt đầu tiên của Việt Nam cho triển khai Điều 6 của Thỏa thuận Paris.

Nghị định đã nội luật hóa các hướng dẫn mới về thị trường carbon toàn cầu theo Điều 6 Thỏa thuận Paris. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất để Việt Nam tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế về trao đổi kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Qua đó, mở cánh cửa huy động, thu hút nguồn lực đầu tư xanh và công nghệ hiện đại, hỗ trợ thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế carbon thấp, nâng cao năng lực cạnh tranh và góp phần thực hiện mục tiêu Net Zero. 

Đáng chú ý, các ngưỡng chuyển giao quy định cho thấy định hướng của Việt Nam trong thu hút nguồn tài chính khí hậu quốc tế nhằm thúc đẩy nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính trong nước và đạt được mục tiêu của NDC. Quy định này được kỳ vọng sẽ mở ra các cơ hội đã mong đợi từ lâu cho các bên liên quan trong chuyển giao tín chỉ carbon quốc tế từ các dự án tại Việt Nam.

KÊNH HUY ĐỘNG NGUỒN TÀI CHÍNH XANH 

Phát triển thị trường carbon đã trở thành xu thế trên thế giới. Trên toàn cầu đã có hơn 80 quốc gia, khu vực triển khai thị trường carbon. Thị trường carbon toàn cầu ngày càng phát triển mạnh mẽ với quy mô hơn 100 tỷ USD. Con số này dự kiến sẽ tiếp tục tăng khi có nhiều nước xây dựng, phát triển thị trường carbon và tham gia hoạt động trao đổi quốc tế.

Theo báo cáo của World Bank, trong một thập kỷ qua, số quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng các công cụ định giá carbon theo cơ chế tuân thủ đã tăng từ 58 lên 87. Năm 2025, tổng doanh thu từ các cơ chế này đạt khoảng 107 tỷ USD, tăng 2% so với năm trước, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của thị trường carbon trong tiến trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Trao đổi với Tạp chí Kinh tế Việt Nam, ông Trương Tử Long, Chuyên gia chính sách phát triển bền vững Công ty CP Sáng tạo xanh Việt Nam, nhấn mạnh việc triển khai thí điểm sàn giao dịch là dấu mốc quan trọng, đưa Việt Nam trở thành một trong số quốc gia triển khai thị trường carbon bắt buộc.

Thị trường carbon là một trong những công cụ quan trọng giúp giảm phát thải khí nhà kính một cách hiệu quả và linh hoạt. Đây không chỉ là cơ chế để thực hiện các cam kết quốc tế mà còn mở ra cơ hội phát triển xanh, kênh thu hút nguồn lực tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh ngày càng phổ biến.

Bà Nguyễn Kiều Trang, Phó giám đốc Quản lý thị trường Việt Nam - FCC Partners, nhấn mạnh việc đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành là dấu mốc trong lộ trình xây dựng nền kinh tế xanh và thực hiện cam kết Net Zero của Việt Nam. Sàn không chỉ là nơi giao dịch hạn ngạch phát thải, tín chỉ carbon, mà còn là cơ chế thị trường giúp định giá phát thải khí nhà kính, tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch và chuyển đổi sang mô hình phát triển phát thải thấp.

 “Đối với Việt Nam, sàn giao dịch carbon không chỉ góp phần huy động nguồn lực xã hội cho chuyển đổi xanh mà còn tạo ra "tín hiệu giá" với phát thải. Khi carbon có giá, doanh nghiệp sẽ chủ động đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, năng lượng tái tạo và các giải pháp giảm phát thải nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất”, bà Trang cho biết.

Đặc biệt, việc sớm vận hành thị trường carbon trong nước sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị phát thải, thích ứng với các chính sách thương mại xanh như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, qua đó gia tăng năng lực cạnh tranh và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Với doanh nghiệp, không nên coi thị trường carbon chỉ là một nghĩa vụ tuân thủ. Nếu tiếp cận đúng, đây có thể trở thành một cơ hội kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Cũng theo các chuyên gia, ngoài là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải, sàn còn đóng vai trò như một hạ tầng kinh tế mới cho chuyển đổi xanh. Quan trọng hơn, sàn cho phép dòng vốn chuyển đổi xanh được dẫn dắt theo hiệu quả giảm phát thải thực tế. Về dài hạn, khi thị trường vận hành ổn định và mở rộng, sàn giao dịch carbon sẽ trở thành công cụ then chốt để huy động nguồn lực xã hội cho ứng phó với biến đổi khí hậu và hỗ trợ Việt Nam đạt mục tiêu Net Zero.

Theo kết quả nghiên cứu do GreenCIC thực hiện, ước tính với việc vận hành thị trường carbon trong nước có thể giúp các doanh nghiệp giảm chi phí từ 400- 800 triệu USD để đầu tư vào các công  nghệ giảm phát thải. Tham gia vào thị trường carbon quốc tế, Việt Nam có thể thu hút được đầu tư từ 500 triệu đến 2 tỷ USD từ các nguồn hỗ trợ tài chính quốc tế về khí hậu và chuyển đổi xanh.

Thị trường carbon không chỉ là công cụ môi trường mà được ví như một “sân chơi kinh tế” mới, nơi doanh nghiệp buộc phải thay đổi tư duy phát triển.

PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chính sách, Chiến lược nông nghiệp và môi trường, nhận định cơ chế phát triển thị trường carbon và tín chỉ carbon sẽ mở ra cơ hội đáng kể cho doanh nghiệp Việt Nam. Đây là công cụ tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh, tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng phát thải thấp.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 30-2026 phát hành ngày 27/07/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:

Link: https://vneconomy.vn/don-doc-tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-30-2026.htm