Dù không thuộc nhóm nông sản có kim ngạch xuất khẩu lớn, nhưng mật ong Việt Nam đang được đánh giá là ngành hàng giàu tiềm năng nhờ lợi thế tự nhiên, giá trị sinh thái và khả năng tạo sinh kế bền vững. Việc FAO lựa chọn mật ong Việt Nam tham gia sáng kiến “Mỗi quốc gia một sản phẩm ưu tiên” mở ra cơ hội nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường cho ngành nuôi ong...

PGS.TS Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết mật ong Việt Nam đã được Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) lựa chọn tham gia sáng kiến “Mỗi quốc gia một sản phẩm ưu tiên” (One Country One Priority Product - OCOPP). Việc FAO lựa chọn mật ong Việt Nam không chỉ xuất phát từ tiềm năng thương mại, mà còn bởi những giá trị sinh thái và xã hội mà ngành hàng này mang lại.

VÌ SAO FAO LỰA CHỌN MẬT ONG VIỆT NAM?

Theo đánh giá của FAO, mật ong Việt Nam đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của một sản phẩm nông nghiệp đặc sản với lợi thế tự nhiên nổi bật, chất lượng đặc trưng và khả năng tạo sinh kế cho hàng chục nghìn hộ nông dân.

Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới với nguồn hoa phong phú quanh năm từ nhãn, vải, cà phê, cao su, điều, keo, tràm… tạo điều kiện thuận lợi cho đàn ong khai thác mật liên tục và cho năng suất cao. Sự đa dạng của hệ thực vật cũng tạo nên những dòng mật ong có hương vị riêng biệt, đặc biệt là mật ong hoa nhãn và các loại mật ong rừng nhiệt đới.

Tại Việt Nam, các vùng trồng cây ăn quả, cây công nghiệp và cây lâm nghiệp ở miền Bắc, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long đang tạo nguồn thức ăn dồi dào cho đàn ong. Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng quy mô sản xuất trong tương lai.

Không đòi hỏi nhiều đất đai hay vốn đầu tư lớn, nghề nuôi ong phù hợp với các hộ nông dân quy mô nhỏ, đồng bào miền núi và vùng sâu, vùng xa. Đây là ngành nghề có thời gian thu hồi vốn nhanh, góp phần tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng cảnh báo ngành ong đang chịu tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, dịch bệnh và sự thay đổi của hệ sinh thái. Do đó, việc áp dụng các quy trình nuôi ong hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường liên kết chuỗi là yêu cầu cấp thiết.

Theo FAO, bên cạnh tiềm năng kinh tế, nghề nuôi ong còn đóng vai trò quan trọng đối với hệ sinh thái. Ong là loài thụ phấn thiết yếu cho nhiều loại cây trồng và thực vật tự nhiên. Việc phát triển ngành ong theo hướng bền vững không chỉ giúp tăng năng suất nông nghiệp, mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, giảm sử dụng hóa chất và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ các loài thụ phấn.

Thông qua chương trình OCOPP, FAO hướng tới hỗ trợ toàn bộ chuỗi giá trị mật ong, từ kỹ thuật nuôi ong, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc đến chế biến và mở rộng thị trường. Mục tiêu là nâng cao thu nhập cho người nuôi ong, gia tăng giá trị xuất khẩu và xây dựng hệ thống sản xuất bền vững.

GỠ RÀO CẢN THUẾ, TÌM ĐƯỜNG TRỞ LẠI THỊ TRƯỜNG HOA KỲ

Tuy nhiên, ngành mật ong cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất trong những năm gần đây là việc sản phẩm mật ong Việt Nam bị áp thuế chống bán phá giá tại Hoa Kỳ - thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành.

Khoảng ba năm qua, nhiều doanh nghiệp gần như không thể cạnh tranh tại thị trường này khi phải chịu mức thuế rất cao. Tuy nhiên, tín hiệu tích cực đã xuất hiện khi Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) tiến hành các đợt rà soát hành chính và điều chỉnh giảm đáng kể mức thuế đối với một số doanh nghiệp Việt Nam.

Theo kết quả rà soát được công bố vào tháng 6/2026, thuế chống bán phá giá đối với các doanh nghiệp tham gia đầy đủ quá trình điều tra đã giảm xuống mức từ khoảng 6,72% đến 21,55%, thấp hơn nhiều so với các mức thuế trước đây. Trong khi đó, các doanh nghiệp không tham gia đầy đủ hoặc không đủ điều kiện hưởng mức thuế riêng biệt vẫn phải chịu mức thuế trên 60%.

Dù các mức thuế hiện nay chưa phải kết quả cuối cùng, nhưng đây được xem là tín hiệu tích cực cho ngành mật ong Việt Nam. Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ, cho biết xuất khẩu mật ong sang thị trường này năm 2025 đạt khoảng 29,5 triệu USD, giảm hơn 31% so với năm trước do tác động của các biện pháp phòng vệ thương mại.

Theo các chuyên gia, hệ thống điều tra chống bán phá giá của Hoa Kỳ không chỉ xem xét giá bán mà còn đánh giá rất kỹ hồ sơ kế toán, nguồn nguyên liệu, chi phí sản xuất và khả năng chứng minh tính minh bạch của doanh nghiệp. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống dữ liệu đầy đủ, minh bạch và có thể kiểm chứng là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp được hưởng các mức thuế hợp lý hơn.

Trong bối cảnh sản lượng mật ong nội địa của Hoa Kỳ giảm khoảng 14% và giá mật ong tăng 27%, thị trường này vẫn có nhu cầu lớn đối với nguồn cung nhập khẩu. Đây được xem là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam từng bước lấy lại thị phần nếu đáp ứng tốt các yêu cầu về chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Không chỉ đối mặt với thách thức về thị trường xuất khẩu, ngành mật ong trong nước cũng đang chịu áp lực về giá bán. Hiện cả nước có khoảng 30 doanh nghiệp xuất khẩu mật ong, chủ yếu hướng tới các thị trường Hoa Kỳ và châu Âu.

Theo phản ánh của các doanh nghiệp, vài năm gần đây, nhu cầu tiêu thụ trong nước suy giảm, trong khi xuất khẩu gặp khó khăn khiến giá mật ong giảm mạnh. Vì vậy, cần xây dựng cơ chế phối hợp để hạn chế tình trạng cạnh tranh bằng cách hạ giá quá mức, ảnh hưởng đến lợi ích của người nuôi ong.

Triển vọng của ngành mật ong vẫn được đánh giá tích cực khi quy mô thị trường mật ong toàn cầu dự kiến tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những năm tới. Xu hướng sử dụng chất tạo ngọt tự nhiên thay thế đường và nhu cầu đối với các sản phẩm tốt cho sức khỏe đang thúc đẩy tiêu thụ mật ong trên toàn thế giới.