Xung đột tại Trung Đông, nhu cầu từ làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) và đồng USD suy yếu đang đẩy giá hàng hóa tăng mạnh, đe dọa đảo ngược xu hướng hạ nhiệt của lạm phát toàn cầu…

Chỉ số FTSE/CoreCommodity CRB, thước đo giá nhiều loại hàng hóa quốc tế, gần đây đứng ở mức khoảng 420 điểm, tăng gần 30% so với thời điểm cuối tháng 2, ngay trước khi xung đột giữa Mỹ và Iran nổ ra.

Chỉ số này đang tiến sát mức ghi nhận vào đầu tháng 8/2008, thời điểm giá dầu thô và nhiều loại nguyên liệu tăng mạnh trước khi ngân hàng Lehman Brothers sụp đổ kéo theo khủng hoảng tài chính toàn cầu. So với kỷ lục gần 474 điểm thiết lập vào tháng 7/2008, chỉ số hiện thấp hơn khoảng 10%.

XUNG ĐỘT, AI VÀ ĐỒNG USD YẾU CÙNG ĐẨY GIÁ CẢ HÀNG HÓA ĐI LÊN

Theo các nhà phân tích, giá hàng hóa tăng mạnh có thể khiến lạm phát toàn cầu đi lên trở lại. Khi đó, các ngân hàng trung ương sẽ khó nới lỏng chính sách tiền tệ như dự kiến, bởi kế hoạch của họ được xây dựng trên giả định lạm phát tiếp tục hạ nhiệt.

Xung đột tại Trung Đông là một trong những nguyên nhân chính khiến giá hàng hóa tăng. Kể từ khi chiến tranh giữa Mỹ và Iran nổ ra vào cuối tháng 2, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển năng lượng trọng yếu của thế giới - gần như bị đóng cửa.

Giá các loại dầu thô chuẩn tham chiếu quốc tế hiện cao hơn trên 30% so với trước xung đột. Giá khí đốt chuẩn tại châu Âu và châu Á thậm chí đã tăng gấp hơn hai lần.

Bên cạnh rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng, sự phát triển của AI, xe điện và xu hướng chuyển ngày càng nhiều hoạt động sang sử dụng điện cũng thúc đẩy nhu cầu kim loại. Các trung tâm dữ liệu, xe điện và lưới điện đều cần lượng lớn dây cáp cùng thiết bị điện, trong đó đồng là nguyên liệu thiết yếu.

Giá đồng quốc tế đã lập kỷ lục mới vào thứ Hai tuần này (7/9), lần đầu tiên sau khoảng 7 tháng.

“Giá đồng tăng do thị trường kỳ vọng nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu và xe điện sẽ gia tăng khi AI được ứng dụng rộng rãi hơn và xu hướng chuyển sang sử dụng điện tiếp tục phát triển”, Ông Kazutomo Nomura, Giám đốc tại ngân hàng Mizuho, nhận định với tờ báo Nikkei Asia.

Một động lực khác là đồng USD suy yếu. Do phần lớn hàng hóa quốc tế được định giá bằng USD, đồng tiền này mất giá thường tạo sức ép đẩy giá hàng hóa đi lên. Riêng giá vàng hiện cao gấp khoảng 5 lần so với năm 2008.

Theo ông Nicholas Frappell, Giám đốc toàn cầu phụ trách thị trường tổ chức tại công ty tinh luyện vàng ABC Refinery của Australia, giá vàng tăng chủ yếu do lo ngại về tình hình tài chính công của Mỹ và việc các ngân hàng trung ương điều chỉnh chiến lược dự trữ.

Từ năm 2022, các ngân hàng trung ương trên thế giới đã đẩy mạnh mua vàng do lo ngại về tình hình tài khóa của Mỹ và nguy cơ tài sản dự trữ bằng USD bị phong tỏa. Lực mua này góp phần đẩy giá vàng đi lên.

Đợt tăng hiện nay khác với các giai đoạn trước ở chỗ giá dầu thô chưa trở lại mức đỉnh của năm 2008 hoặc 2022, dù dầu là mặt hàng có tỷ trọng lớn nhất trong chỉ số CRB và toàn bộ chỉ số đang tiến gần vùng cao kỷ lục. Điều này cho thấy đà tăng đã lan rộng sang nhiều nhóm hàng hóa khác.

Năm 2008, giá hàng hóa tăng mạnh do nhu cầu tài nguyên của Trung Quốc bùng nổ trong giai đoạn kinh tế nước này phát triển nhanh. Đến năm 2022, cuộc xung đột Nga - Ukraine làm dấy lên lo ngại về tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu.

Ông Daan Struyven, đồng Giám đốc bộ phận nghiên cứu hàng hóa toàn cầu tại ngân hàng Goldman Sachs, cho biết giá dầu tăng vọt vào năm 2008 do cung và cầu mất cân đối nghiêm trọng. Nhu cầu của Trung Quốc khi đó tăng nhanh trong lúc công suất khai thác dự phòng trên thế giới gần như cạn kiệt.

Năm nay, nguồn cung cũng bị gián đoạn đáng kể. Tuy nhiên, lượng dầu tồn kho lớn và sản lượng của Mỹ tăng đã ngăn giá dầu tăng lên mức từng ghi nhận vào năm 2008 hoặc 2022. Dù vậy, năng lực lọc dầu vẫn eo hẹp, khiến biên lợi nhuận lọc dầu tăng mạnh.

Đà tăng vì thế không chỉ xuất hiện ở năng lượng mà còn lan sang kim loại quý và kim loại màu.

“Nhiều động lực đang xuất hiện cùng lúc, gồm lo ngại về nguồn cung do cuộc khủng hoảng Trung Đông, nhu cầu mang tính cơ cấu từ AI và xu hướng dịch chuyển khỏi đồng USD”, ông Koichi Fujishiro thuộc Viện Nghiên cứu Dai-ichi Life nhận định.

CÁC NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG ĐỐI MẶT BÀI TOÁN KHÓ

Giá hàng hóa tăng đang tạo thêm sức ép lên triển vọng lạm phát toàn cầu. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), lạm phát thế giới đã giảm từ mức đỉnh 8,7% vào năm 2022 xuống 4,1% năm 2025.

Tuy nhiên, trong bản cập nhật Triển vọng Kinh tế Thế giới công bố tháng 7, IMF dự báo lạm phát sẽ tăng trở lại lên 4,7% trong năm 2026. Tổ chức này cho rằng xu hướng giảm lạm phát diễn ra từ đầu năm 2024 đã chững lại, một phần do những diễn biến tại Trung Đông.

Lạm phát nóng trở lại có thể làm đảo lộn kế hoạch điều hành của các ngân hàng trung ương, vốn dựa trên giả định áp lực giá sẽ tiếp tục suy yếu.

Tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump đang thúc giục Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục hạ lãi suất. Tuy nhiên, giá năng lượng và nguyên liệu tăng có thể khiến lạm phát dai dẳng hơn, từ đó thu hẹp dư địa nới lỏng chính sách của Fed.

Nhật Bản đặc biệt dễ bị ảnh hưởng vì phụ thuộc nhiều vào năng lượng và nguyên liệu nhập khẩu. Trong khi đó, đồng yên suy yếu càng làm chi phí nhập khẩu tăng cao.

Nếu đồng yên tiếp tục mất giá trong khi giá hàng hóa duy trì ở mức cao, chi phí sinh hoạt của các hộ gia đình và lợi nhuận doanh nghiệp Nhật Bản sẽ chịu thêm sức ép, từ đó tác động tiêu cực đến toàn bộ nền kinh tế.

Từ đầu tháng 9, đồng yên đã tăng khoảng 4% và có lúc đạt mức cao nhất trong 7 tháng vào ngày 8/9, khi 1 USD đổi 152,89 yen. Đến sáng 10/9, đồng tiền này giảm nhẹ xuống khoảng 153,70 yên đổi 1 USD.

Đà phục hồi chủ yếu đến từ kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) sẽ đẩy nhanh tăng lãi suất, cùng với việc nhà đầu tư đóng các vị thế bán yên và đưa vốn về nước. Thị trường dự báo BOJ sẽ nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, lên 1,25%, tại cuộc họp ngày 17-18/9.

Đồng yên cũng được hỗ trợ sau khi Nhật Bản và Mỹ phối hợp can thiệp tỷ giá vào cuối tháng 7. Tuy nhiên, việc giá dầu vượt 100 USD/thùng gần đây vẫn làm tăng chi phí nhập khẩu năng lượng và gây áp lực lên lạm phát tại Nhật Bản.