Nhiều giải pháp phát thải các-bon thấp đang được đề xuất cho các dự án nhà ở xã hội, với những cách tiếp cận có thể triển khai ngay từ quá trình chuẩn bị và xây dựng công trình...

Phát triển nhà ở xã hội là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, vừa mang ý nghĩa kinh tế, vừa mang ý nghĩa chính trị và xã hội sâu sắc. Nhà ở xã hội không chỉ giải quyết nhu cầu về chỗ ở, mà còn góp phần bảo đảm an sinh xã hội, ổn định đời sống người lao động, hình thành lực lượng lao động bền vững và tạo nền tảng cho quá trình phát triển đô thị, công nghiệp của mỗi địa phương.

Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới, nhà ở xã hội không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng căn hộ hoàn thành. Cốt lõi của chính sách nhà ở xã hội vẫn phải là khả năng tiếp cận của người dân, giá bán và giá thuê phù hợp, chất lượng công trình được bảo đảm, chi phí sử dụng hợp lý và môi trường sống an toàn, lành mạnh. Nhưng trước yêu cầu sử dụng tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và thực hiện các cam kết về giảm phát thải khí nhà kính, việc đưa các giải pháp phát thải các-bon thấp vào nhà ở xã hội cũng đặt ra yêu cầu về cách làm phù hợp, vừa đáp ứng mục tiêu xanh, vừa bảo đảm hiệu quả đầu tư và sử dụng.

BẮT ĐẦU TỪ THIẾT KẾ ĐÚNG, CHUẨN HÓA ĐÚNG VÀ KIỂM CHỨNG ĐÚNG

Phát biểu tại Hội thảo “Nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp - Định hướng và giải pháp cho Việt Nam” do Viện Khoa học công nghệ xây dựng (Bộ Xây dựng) phối hợp với Sở Xây dựng tỉnh Bắc Ninh tổ chức, TS Nguyễn Hồng Hải, Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ xây dựng - Bộ Xây dựng, cho rằng nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp không bắt đầu từ việc “cộng thêm” công nghệ xanh, mà bắt đầu từ việc thiết kế đúng, chuẩn hóa đúng và kiểm chứng đúng.

Theo đó về định hướng khung tiêu chí nhà ở xã hội các-bon thấp, ông Hải nêu 3 yêu cầu giúp triển khai linh hoạt, tránh biến mục tiêu xanh thành gánh nặng thủ tục. Đó là đáp ứng đầy đủ quy chuẩn Việt Nam hiện hành về quy hoạch, nhà chung cư, phòng cháy chữa cháy, hạ tầng, năng lượng, tiếp cận, vật liệu; khuyến khích nâng cao, tối ưu thiết kế thụ động, vỏ công trình, chiếu sáng, thông gió...

Đồng thời, Viện trưởng đưa ra hướng hành động để phát triển nhà ở xã hội nhanh, chất lượng và phát thải thấp. Thứ nhất, xây dựng bộ tiêu chí kỹ thuật nhà ở xã hội các – bon thấp dựa trên QCVN/TCVN hiện hành; chuyển thành checklist thiết kế và kiểm chứng dễ áp dụng. Thứ hai, tích hợp chất lượng không khí trong nhà, đưa TCVN 13521, TCVN 5687 và TCVN 10736 vào hướng dẫn thiết kế, nghiệm thu và vận hành. Thứ 3, thí điểm - đo lường - chuẩn hóa bằng việc lựa chọn dự án mẫu để đo năng lượng, IAQ (Indoor Air Quality nghĩa là chất lượng không khí trong nhà), phát thải vật liệu và chi phí vận hành trước khi nhân rộng.

Từ những định hướng trên, ông Trần Phương, Trưởng phòng Công trình xanh và tiết kiệm năng lượng, Viện Khoa học công nghệ xây dựng (Bộ Xây dựng), giới thiệu đến hội thảo tài liệu “Hướng dẫn thiết kế nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp”, với trọng tâm là các giải pháp không làm tăng chi phí đầu tư.

Cụ thể, về hướng và hình khối, ưu tiên hình khối gọn, giảm mặt đứng phía Tây/Đông và dùng vùng đệm ở hướng bất lợi; về WWR và che nắng, kiểm soát cửa theo hướng, sử dụng lô gia, ban công chìm và cấu tạo tự che nắng; về mô-đun và lõi kỹ thuật, chuẩn hóa căn hộ, tập trung khu ướt, rút ngắn đường ống và giảm xung đột. Về lưới kết cấu, giảm nhịp bất hợp lý, hạn chế sàn chuyển và tối ưu lặp lại cấu kiện. Về lựa chọn công suất, tính tải thực, tránh chọn dư bơm, quạt, điều hòa và nguồn điện dự phòng. Đồng thời, chú trọng các chi tiết chống thấm, độ kín, làm mẫu và bảo trì phòng ngừa để giảm sửa chữa...

Nhìn chung, các chuyên gia nhận định giải pháp phát thải các-bon thấp cần được đặt trong tổng thể bài toán phát triển nhà ở xã hội, hài hòa giữa yêu cầu về môi trường, chất lượng công trình và chi phí đầu tư, sử dụng.

CÂN BẰNG CHI PHÍ VỚI CHẤT LƯỢNG SỐNG

Theo Kiến trúc sư Đỗ Xuân Thuỷ, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh Bắc Ninh, giảm phát thải phải đi kèm với bài toán kinh tế. “Công trình xanh khác với công trình đắt tiền. Để giảm chi phí xây dựng và chi phí vận hành trong thiết kế và xây dựng cần chọn hướng nhà hợp lý, giảm kính không cần thiết, che nắng và tăng thông gió tự nhiên, tận dụng ánh sáng ban ngày, bố trí cây xanh đúng vị trí, chọn vật liệu bền, dễ bảo trì", ông Thủy nói.

Không chỉ ở khâu thiết kế, về vật liệu, Kiến trúc sư Thủy lưu ý ưu tiên sử dụng vật liệu sản xuất tại địa phương và trong khu vực, giúp giảm quãng đường vận chuyển, thuận lợi bảo trì và thay thế. Hạn chế cấu tạo hoàn thiện quá phức tạp, nhanh xuống cấp và phải thay thế nhiều lần trong vòng đời công trình. Từng bước quan tâm đến các-bon hàm chứa trong vật liệu và quá trình xây dựng, song song với phát thải vận hành.

Còn ở góc độ tổng thể, ông Thủy nhấn mạnh một khu nhà ở xã hội tốt cần giải quyết đồng thời bốn lớp bài toán, đó là: khí hậu, công trình, đô thị và bản sắc. Để đạt hiệu quả, kiến trúc sư cần tham gia ngay từ bước quy hoạch và chuẩn bị dự án, không chỉ ở giai đoạn làm đẹp mặt đứng để cân bằng mật độ, tầng cao, khoảng thoáng, tiện ích, chi phí.

Trong bức tranh ấy, điều kiện sống bên trong công trình được đặt lên hàng đầu, theo đại diện Panasonic Electric Works Vietnam, cư dân nhà ở xã hội thường bao gồm các gia đình có thu nhập thấp, trẻ em và người cao tuổi, những nhóm đối tượng thường dễ bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm không khí và có thể gặp hạn chế trong việc tiếp cận các dịch vụ chăm sóc y tế. Vì vậy, tạo dựng môi trường không khí trong nhà lành mạnh, thông qua việc đảm bảo chất lượng không khí trong nhà tốt có ý nghĩa quan trọng đối với nhà ở xã hội.

Ông Nguyễn Quốc Ân, Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Bắc Ninh, cho rằng với nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp, mục tiêu hướng tới là tạo ra các công trình có thiết kế hợp lý, sử dụng năng lượng và tài nguyên hiệu quả, hạn chế phát sinh chất thải, ưu tiên vật liệu có mức phát thải thấp, bảo đảm thông gió và chất lượng không khí trong nhà, đồng thời kiểm soát tốt tổng mức đầu tư, giá bán, chi phí vận hành và bảo trì trong suốt vòng đời công trình.

Đối với người lao động và người có thu nhập thấp, tiết kiệm năng lượng không chỉ là vấn đề môi trường. Một căn hộ được thiết kế tốt, giảm hấp thụ nhiệt, tận dụng thông gió và chiếu sáng tự nhiên, sử dụng thiết bị hiệu suất cao, sẽ giúp cư dân giảm tiền điện hàng tháng, cải thiện điều kiện tiện nghi và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Do đó, giải pháp xanh cho nhà ở xã hội chỉ thực sự có ý nghĩa khi đồng thời đạt được ba yêu cầu: phù hợp về chi phí, bảo đảm về chất lượng và hiệu quả trong quá trình sử dụng thực tế.