Giải pháp tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh xuất khẩu gạo

Ngày 24/3/2026, tại TP Cần Thơ, Bộ Công Thương chủ trì phối hợp UBND TP Cần Thơ và các đơn vị liên quan tổ chức "Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026".

NHU CẦU LỚN NHƯNG THỊ TRƯỜNG PHÂN HOÁ

Bộ Công Thương cho biết những tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam tiếp tục duy trì tăng trưởng về sản lượng và góp phần quan trọng vào việc tiêu thụ lúa gạo hàng hóa. Cơ cấu sản phẩm gạo xuất khẩu chuyển dịch tích cực, tăng tỷ trọng gạo chất lượng cao. Thị trường được mở rộng, từng bước thâm nhập các thị trường khó tính.

Tuy vậy, xuất khẩu gạo đang đối mặt với nhiều khó khăn, tình hình xung đột tại Trung Đông đang làm tăng các chi phí, xuất khẩu gạo nước ta chịu áp lực cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu gạo và sự gia tăng rào cản kỹ thuật từ các nước nhập khẩu…

Đến hết ngày 15/3/2026, xuất khẩu gạo của nước ta đạt khoảng 1,74 triệu tấn, kim ngạch đạt khoảng 826,2 triệu USD, giá gạo xuất khẩu bình quân đạt 477,6 USD/tấn. So với cùng kỳ năm 2025, tăng 2,3% về lượng, giảm 8,7% về trị giá, giá gạo xuất khẩu bình quân giảm 10,7%. Philippines tiếp tục là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, kế đến là Trung Quốc, Ghana…

Năm 2026, diện tích gieo trồng lúa của cả nước ước đạt trên 7,09 triệu ha, sản lượng ước đạt 43,55 triệu tấn, trong đó lượng lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu khoảng 15,46 triệu tấn, tương đương 7,73 triệu tấn gạo.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, cho biết xuất khẩu gạo Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Cụ thể, tình hình xung đột, bất ổn địa chính trị tại một số khu vực, đặc biệt là Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng và gia tăng chi phí logistics. Nguồn cung gạo thế giới dồi dào, trong khi cạnh tranh từ các nước xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan ngày càng gay gắt; giá gạo xuất khẩu có xu hướng giảm, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.

Bên cạnh đó, chi phí đầu vào cho sản xuất và vận chuyển vẫn ở mức cao; các quy định nhập khẩu ngày càng chặt chẽ (SPS, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc…) tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp.

Ngoài ra, xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào một số thị trường truyền thống, tiềm ẩn rủi ro khi các thị trường này thay đổi chính sách hoặc nhu cầu nhập khẩu.

Theo đánh giá tại hội nghị, nhu cầu gạo toàn cầu trong thời gian tới vẫn ở mức cao, nhưng xu hướng phân hóa ngày càng rõ nét, phụ thuộc vào chính sách nhập khẩu, dự trữ lương thực và điều kiện kinh tế của từng quốc gia.

Chỉ ra hạn chế của các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo của Việt Nam, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, cho rằng các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo chưa tận dụng được tối đa các ưu đãi từ các FTA, chưa chú trọng tới các thị trường có giá trị cao, chưa tập trung phát triển thương hiệu gạo.

HỖ TRỢ THÁO GỠ KỊP THỜI CÁC KHÓ KHĂN

Để thúc đẩy xuất khẩu gạo trong thời gian tới, hỗ trợ nông dân thuận lợi trong tiêu thụ lúa gạo, các ý kiến tại hội nghị kiến nghị Bộ Công Thương, các bộ, ngành Trung ương cần tăng cường điều hành xuất khẩu gạo theo hướng linh hoạt, gắn với nhịp cung lúa gạo trong nước và tín hiệu thị trường quốc tế.

Đồng thời, quan tâm hỗ trợ tháo gỡ kịp thời các khó khăn cho nông dân, doanh nghiệp và các địa phương, nhất là hỗ trợ giảm chi phí logistics, tín dụng, thực hiện mua tạm trữ lúa gạo khi giá thấp; thúc đẩy mở rộng và đa dạng thị trường xuất khẩu gạo…

Đại diện tỉnh Vĩnh Long, Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam và đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam đề xuất các Bộ, ngành liên quan nghiên cứu, báo cáo Thủ tướng Chính phủ phương án tổ chức thu mua tạm trữ cùng với cơ chế, chính sách tín dụng phù hợp cho doanh nghiệp mua thóc, gạo tạm trữ cho người nông dân một cách hiệu quả.

Ông Vương Quốc Nam, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ kiến nghị Bộ Công Thương đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại; hoàn thiện hành lang pháp lý cho các doanh nghiệp để có thể tham gia xuất khẩu cho chuỗi sản xuất, thu mua không bị đứt quãng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ địa phương trong việc quy hoạch và phát triển vùng nguyên liệu, đẩy nhanh thực hiện đề án 1 triệu ha lúa công nghệ cao.

Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cũng đề nghị Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai các gói tín dụng ưu đãi với lãi suất phù hợp với thời vụ để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn để thu mua lúa gạo đúng thời điểm. Đồng thời kiến nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế nhà nước thu mua dự trữ khi cần thiết. Đây là cách hỗ trợ gián tiếp cho người nông dân. Khi cần, nhà nước sẽ tổ chức đấu thầu, bán đi và thu hồi vốn về.

Trước các kiến nghị của doanh nghiệp, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng cho rằng cần tiếp tục bám sát diễn biến thị trường, điều hành linh hoạt hoạt động xuất khẩu gạo; đồng thời đề nghị rà soát việc thực hiện Chiến lược xuất khẩu gạo đến năm 2030, tăng cường phối hợp với địa phương trong tổ chức triển khai. Đối với các doanh nghiệp, cần chủ động kế hoạch, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh việc đánh giá đầy đủ khả năng tận dụng các FTA, tăng cường phổ biến quy định và ưu đãi để địa phương, doanh nghiệp khai thác hiệu quả các thị trường tiềm năng, Thứ trưởng cũng đề nghị các Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài tiếp tục chủ động cung cấp thông tin thị trường, chính sách nhập khẩu, cảnh báo rủi ro và hỗ trợ kết nối giao thương cho doanh nghiệp.