Trong một động thái được ví như “cơn sóng thần” quét qua tầng lớp siêu giàu Trung Quốc, Bộ Tài chính và cơ quan thuế nước này đã ban hành những quy định rõ ràng nhất từ trước đến nay về việc đánh thuế các quỹ tín thác (offshore trusts) ở nước ngoài...

Quyết định này, được công bố vào ngày 24/7, đã chấm dứt nhiều thập kỷ mơ hồ về pháp lý, đẩy hàng trăm tỷ USD tài sản ra khỏi vùng xám về thuế và gây ra một cơn chấn động trong giới tinh hoa tài chính.

Với mức thuế 20% áp dụng gần như ở mọi giai đoạn của một quỹ tín thác, từ khi thành lập đến phân phối lợi nhuận và chấm dứt, cùng thời hạn 90 ngày để kê khai và nộp các khoản thuế tồn đọng đối với tài sản đã chuyển vào các quỹ này từ đầu năm 2023 - tức hạn chót là ngày 22/10/2026 - giới siêu giàu Trung Quốc đang phải đối mặt với một cuộc chạy đua khốc liệt với thời gian để tham vấn luật sư và huy động tiền mặt.

NHỮNG ĐỊA CHỈ MỞ QUỸ TÍN THÁC ĐƯỢC GIỚI GIÀU TRUNG QUỐC ƯA CHUỘNG

Đây không chỉ là một thay đổi về chính sách thuế, mà còn là một "thời khắc bước ngoặt" định hình lại toàn bộ bức tranh quy hoạch tài sản tư nhân liên quan đến Trung Quốc, như nhận định với hãng tin CNBC của ông Kia Meng Loh, Giám đốc hoạt động và đối tác cấp cao tại công ty luật Dentons Rodyk có trụ sở tại Singapore.

Quy định mới đã gây ra một sự xáo trộn lớn tại Hồng Kông và Singapore, hai điểm đến phổ biến cho các gia đình Trung Quốc giàu có muốn thiết lập cấu trúc quỹ tín thác. Ông Clifford Ng, đối tác tại công ty luật Zhong Lun ở Hồng Kông, cho biết: "Nhiều khách hàng, người được ủy thác và cố vấn vẫn đang bị sốc”.

Các cuộc gọi từ các gia đình giàu có, ngân hàng tư nhân, công ty tín thác và công ty bảo hiểm đã đổ về các văn phòng luật sư, với những câu hỏi dồn dập về phạm vi ảnh hưởng của quy định mới, quy mô hóa đơn thuế tiềm năng và cách giải quyết trước khi thời gian ân hạn kết thúc. Một số người thậm chí đã bắt đầu cân nhắc bán tài sản nào để có tiền nộp thuế - CNBC cho hay.

Quy mô tài sản tiềm năng bị ảnh hưởng là rất lớn, đặc biệt khi ngành công nghiệp này đã được xây dựng dựa trên dòng tiền từ Trung Quốc qua hàng thập kỷ.

Chỉ riêng tại Hồng Kông, tài sản được giữ dưới dạng quỹ tín thác đã đạt 5,2 nghìn tỷ đôla Hồng Kông (tương đương 667 tỷ USD) vào năm 2023, với 55% các khoản đầu tư cốt lõi nằm ở Trung Quốc đại lục và Hồng Kông - theo báo cáo của công ty tư vấn, kiểm toán KPMG và Hiệp hội Quản lý quỹ tín thác Hồng Kông. Báo cáo này cũng nhấn mạnh rằng Trung Quốc đại lục là động lực tăng trưởng quan trọng nhất của ngành.

Singapore, cùng với quần đảo Virgin Islands thuộc Anh và quần đảo Cayman Islands, cũng là những trung tâm pháp lý được ưa chu chuộng khác để các gia đình có giá trị tài sản ròng cao của Trung Quốc nắm giữ tài sản ở nước ngoài. Một báo cáo của KPMG năm 2025 thậm chí còn chỉ ra rằng một số khách hàng coi Singapore có ít rủi ro chính trị hơn Hồng Kông.

Theo giới phân tích, động lực sâu xa đằng sau chiến dịch truy thu thuế này không nằm ngoài bối cảnh kinh tế vĩ mô đầy thách thức mà Trung Quốc đang phải đối mặt.

Chính phủ Trung Quốc đang đẩy mạnh tìm kiếm các nguồn thu ngân sách mới trong bối cảnh các nguồn thu truyền thống, đặc biệt là từ cấp quyền sử dụng đất, đã sụt giảm nghiêm trọng. Thu ngân sách từ cấp quyền sử dụng đất, từng là một đóng góp lớn cho ngân sách nhà nước, đã suy giảm mạnh do kinh tế giảm tốc và khủng hoảng bất động sản kéo dài. Trong bối cảnh đó, khối tài sản khổng lồ của công dân Trung Quốc ở nước ngoài đã trở thành một mục tiêu hấp dẫn và đầy tiềm năng.

TUÂN THỦ QUY ĐỊNH THUẾ MỚI, THÁCH THỨC ĐỐI VỚI GIỚI SIÊU GIÀU

Đây không phải là một động thái đột ngột mà là sự tiếp nối của một xu hướng đã được manh nha từ trước. Ngay cả trước khi các quy định quốc gia được ban hành, các cục thuế địa phương ở Thượng Hải, Thâm Quyến và Giang Tô đã bắt đầu kiểm tra các quỹ tín thác ở nước ngoài và áp dụng mức thuế 20% trong một số trường hợp chọn lọc. Điều này cho thấy một sự chuẩn bị kỹ lưỡng và một chiến lược có hệ thống từ phía Bắc Kinh.

Bằng chứng về hiệu quả của các biện pháp này đã bắt đầu xuất hiện: thu ngân sách từ thuế thu nhập cá nhân đã tăng 13,1% trong nửa đầu năm 2026, ngay cả khi doanh thu bán lẻ hầu như không tăng trưởng. Con số này, dù có thể bao gồm cả các yếu tố khác, nhưng chắc chắn phản ánh một phần tác động từ việc siết chặt quản lý thuế đối với các cá nhân có thu nhập cao.

Hơn nữa, giới chức Trung Quốc cũng đã và đang thực hiện các biện pháp cứng rắn hơn đối với dòng vốn chảy ra khỏi đất nước, bao gồm việc cấm ba công ty môi giới trực tuyến xuyên biên giới hoạt động tại Trung Quốc vào đầu năm nay. Tất cả những động thái này đều vẽ nên một bức tranh rõ ràng về quyết tâm của chính phủ Trung Quốc trong việc kiểm soát chặt chẽ hơn dòng vốn và tài sản, đặc biệt là những tài sản nằm ngoài phạm vi quản lý truyền thống của họ.

Việc tuân thủ các quy định thuế mới đặt ra vô số thách thức phức tạp cho giới siêu giàu Trung Quốc. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc các khoản thuế phải nộp cho chính quyền Trung Quốc sẽ cần phải khớp với các số liệu đã được các chính phủ nước ngoài chia sẻ với Bắc Kinh theo Tiêu chuẩn Báo cáo Chung (CRS) - một hệ thống trao đổi thông tin thuế toàn cầu.

Ông Richard Grasby, đối tác tại công ty luật Appleby ở Hồng Kông, nhấn mạnh rằng kể từ khi tham gia CRS vào năm 2018, thông tin tài khoản tài chính ở nước ngoài đã liên tục được trao đổi với các cơ quan thuế Trung Quốc. Điều này có nghĩa là không gian để che giấu thông tin đã bị thu hẹp đáng kể.

Thêm vào đó, việc định giá tài sản trong các quỹ tín thác cũng là một trở ngại lớn. Tài sản bên trong các quỹ này thường bị khóa trong các công ty đang hoạt động, cổ phần trước khi phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), bất động sản và các tài sản kém thanh khoản khác, khiến việc xác định giá trị chính xác trở nên vô cùng khó khăn. Việc tìm kiếm các hồ sơ ngân hàng và giao dịch trong quá khứ cũng có thể khó hoặc thậm chí không thể thực hiện được, đặc biệt là đối với các quỹ đã tồn tại hàng thập kỷ.

Một thách thức khác, mang tính chiến lược hơn, là việc "rút tiền từ chính quỹ tín thác để trang trải hóa đơn có thể khiến số tiền thuế phải nộp tăng thêm”- theo ông Grasby. Thực tế này tạo ra một tình thế tiến thoái lưỡng nan cho nhiều chủ quỹ tín thác, khi họ phải tìm cách thanh toán các khoản thuế mới mà không gây ra thêm gánh nặng tài chính.

Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm tiền mặt để thanh toán các khoản thuế mới trở thành một vấn đề cấp bách và phức tạp hơn nhiều so với việc tính toán số thuế phải nộp. Chuyên gia Kia Meng Loh của Dentons Rodyk nhận định rằng "tìm tiền mặt để nộp thuế có thể phức tạp hơn việc tính toán thuế”. Các khách hàng của ông đang cân nhắc nhiều phương án khác nhau, bao gồm phân phối lợi nhuận, bán tài sản, tìm kiếm tài chính hoặc thậm chí là các kế hoạch trả góp.

RỦI RO ĐỐI VỚI THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

Ông Ryan Lin, Giám đốc công ty luật Bayfront Law của Singapore, người có khách hàng bao gồm các gia đình giàu có Trung Quốc, cho biết: "Hầu hết bọn họ đều nói rằng họ sẽ thanh lý một phần danh mục đầu tư của mình để nộp thuế".

Ông dự báo các khoản nắm giữ cổ phiếu niêm yết tại Hồng Kông và cổ phiếu A-share niêm yết ở Trung Quốc đại lục có khả năng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất vì đây là những tài sản có tính thanh khoản cao nhất trong nhiều danh mục đầu tư.

Thực tế đó đặt ra tiềm ẩn rủi ro đối với thị trường chứng khoán. Ông Xiangrong Yu, nhà kinh tế của Citigroup, chỉ ra rằng một loại tài sản rõ ràng có thể bị ảnh hưởng là cổ phiếu niêm yết ở Hồng Kông, nơi những người sáng lập một số công ty đại lục cất cổ phần của họ trong các quỹ tín thác. Ông cảnh báo rằng "cửa sổ 90 ngày có thể dẫn đến 'giảm cổ phần bắt buộc hoặc phòng ngừa' để đáp ứng nhu cầu tài chính cho việc tuân thủ quy định thuế”. Điều này có thể tạo ra một làn sóng bán tháo nhất định trên thị trường, đặc biệt là đối với các cổ phiếu có liên quan chặt chẽ đến các quỹ tín thác này.

Tuy nhiên, không phải tất cả các nhà phân tích đều bi quan về tác động của quy định mới đối với thị trường chứng khoán.

Edith Qian, chiến lược gia cổ phiếu Hồng Kông và Trung Quốc tại CGS International, lưu ý rằng hầu hết các tên tuổi "red-chip" lớn đã được niêm yết rất lâu trước năm 2023, nên có thể hạn chế phạm vi ảnh hưởng của việc bán tháo bắt buộc.

Ông Dominic Chiu, nhà phân tích cấp cao tại công ty Eurasia Group, cũng kỳ vọng "áp lực bán ra mang tính một lần, theo từng đợt chứ không phải là một đợt sụp đổ thị trường kéo dài”.

Những nhận định này cho thấy mặc dù có thể có những biến động ngắn hạn, nhưng một cuộc khủng hoảng thị trường diện rộng ít có khả năng xảy ra. Hơn nữa, chính sách của Bắc Kinh cũng đã tính đến một số kịch bản giảm nhẹ áp lực. Theo thông báo chính sách của Bắc Kinh vào tháng trước, trong một số trường hợp nhất định, các cá nhân có thể nộp đơn xin trả góp số tiền thuế trong vòng 5 năm với các cục thuế địa phương. Cách giải quyết như vậy mang lại một chút không gian cho những người gặp khó khăn trong việc huy động tiền mặt ngay lập tức.

Cho đến nay, hầu như chưa có dấu hiệu nào của một cuộc tháo chạy ồ ạt khỏi các quỹ tín thác, bởi vì việc giải thể một quỹ tín thác sẽ làm phát sinh chính hóa đơn thuế mà các gia đình giàu có đang cố gắng hạn chế. Hơn nữa, mức thuế cố định 20% của Trung Quốc vẫn thấp hơn đáng kể so với mức thuế liên bang cao nhất của Mỹ là 37% mà người nộp thuế Mỹ phải đối mặt đối với thu nhập trên toàn thế giới. Sự chênh lệch này có thể làm giảm động lực cho việc di chuyển tài sản hoàn toàn ra khỏi tầm với của Trung Quốc.

Các luật sư cũng cảnh báo rằng việc có quốc tịch nước ngoài hoặc cư trú ở nước ngoài sẽ chỉ mang lại sự bảo vệ hạn chế. Các cá nhân vẫn có thể bị coi là cư dân thuế của Trung Quốc nếu lợi ích kinh tế chính của họ vẫn nằm ở Trung Quốc - tương tự như chính sách thuế lâu nay của Mỹ đối với công dân Mỹ cho dù họ sinh sống ở đâu. Ông Kia Meng Loh khẳng định một cách thẳng thắn: "Hộ chiếu thứ hai không phải là một kế hoạch thuế”.

Ông Michael Olesnicky, cố vấn cấp cao tại công ty luật Baker McKenzie, nhận định rằng các quỹ tín thác ở nước ngoài vẫn có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài sản, bảo toàn tài sản và lập kế hoạch kế thừa gia đình, nhưng các quỹ này không còn là công cụ lập kế hoạch thuế hiệu quả nữa.

Đây là một sự thay đổi cơ bản trong vai trò và chức năng của các quỹ tín thác đối với giới siêu giàu Trung Quốc. Một điều dường như chắc chắn là bất kỳ công dân Trung Quốc nào có loại tài khoản này đều cần phải chú ý đến các nghĩa vụ của mình, và càng sớm càng tốt, để tránh vi phạm quy định mới.

Ông Clifford Ng cảnh báo: “Khó đưa ra các con số chính xác trong vòng 90 ngày, nếu có thể”.