Trung Quốc đã khởi động một chiến dịch truy thu thuế toàn cầu nhằm thu hàng trăm tỷ USD tiền thuế chưa nộp trong nhiều thập kỷ qua...

Đây là một phần trong nỗ lực của Bắc Kinh nhằm lấp đầy thâm hụt ngân sách ngày càng lớn bằng cách tăng cường thu thuế từ tầng lớp siêu giàu - tờ báo Financial Times cho hay.

Chiến dịch này đã được triển khai bằng sự giám sát chặt chẽ đối với các khoản lợi nhuận và đầu tư ở nước ngoài, trong một số trường hợp có thể truy ngược lại về tận năm 2000. Chiến dịch này diễn ra khi Bắc Kinh cũng đang tìm cách tăng cường kiểm soát đối với dòng vốn chảy ra nước ngoài. Các ngân hàng và tổ chức tài chính Trung Quốc đã được chỉ đạo rà soát các khoản đầu tư ở nước ngoài của những người giàu có để kiểm tra xem thu nhập đã được khai báo với cơ quan thuế trong nước hay chưa.

NGƯỜI GIÀU TRUNG QUỐC BỊ SIẾT THUẾ TRÊN MỌI MẶT TRẬN

Cùng với chiến dịch truy thu thuế, Trung Quốc đang triển khai một loạt cải cách khác về thuế nhằm vào tầng lớp giàu có của đất nước, bao gồm cả các quỹ tín thác ở nước ngoài. Chiến dịch tập trung vào các khoản lợi nhuận từ việc mua bán bất động sản, cổ phiếu, kim loại quý và tiền điện tử, cùng với các tài sản khác. Tính chất hồi tố của chiến dịch - với các cuộc rà soát trong một số trường hợp quay lại tới hơn 25 năm - đã được nhiều quan chức, ngân hàng và nhà tư vấn xác nhận với Financial Times.

Trong những tháng gần đây, các ngân hàng Trung Quốc phối hợp ngày càng chặt chẽ với cơ quan thuế để đóng băng tài khoản của những người gửi tiền giàu có cho đến khi cơ quan chức năng xác nhận thuế đối với lợi nhuận từ tài sản, tài khoản và quỹ tín thác ở nước ngoài đã được nộp đầy đủ. Một nhân viên ngân hàng ở miền Nam Trung Quốc cho biết: "Thông thường, những người giàu có này sẽ ngay lập tức nộp tiền phạt và thuế bằng tiền mặt để kích hoạt lại tài khoản của họ”.

Thời gian áp dụng cho việc truy thu thuế dường như rất đa dạng. Trong một ví dụ, người đứng đầu một văn phòng gia đình có trụ sở tại Thâm Quyến cho biết khách hàng của ông đã được yêu cầu nộp thuế đối với lợi nhuận từ tài sản ở nước ngoài từ năm 2017 đến 2022. Không có lời giải thích nào được đưa ra cho việc tập trung vào giai đoạn đó.

Động lực cho chiến dịch mới này "rõ ràng là tài chính" - theo ông Victor Shih, giáo sư kinh tế chính trị Trung Quốc tại Đại học California San Diego, Mỹ.

Thu ngân sách của Trung Quốc, chủ yếu phụ thuộc vào thuế, đã hầu như không tăng kể từ đại dịch Covid-19, thậm chí còn giảm 1,7% xuống còn 21,6 nghìn tỷ nhân dân tệ (3,2 nghìn tỷ USD) trong năm 2025. Thu ngân sách từ cấp quyền sử dụng đất, từng là một nguồn thu cốt lõi cho ngân sách nhà nước, đã sụt giảm từ mức đỉnh 8,7 nghìn tỷ nhân dân tệ năm 2021 xuống còn 4,15 nghìn tỷ nhân dân tệ do thị trường bất động sản suy thoái.

Tháng trước, Trung Quốc đã đưa ra các quy định thuế trên diện rộng đối với tài sản chuyển vào các quỹ tín thác ở nước ngoài, theo đó đóng lại một lỗ hổng lâu nay được những người giàu có sử dụng để che giấu tài sản ở nước ngoài - theo một tuyên bố chung từ Bộ Tài chính và Tổng cục thuế Trung Quốc. Theo các quy định mới, thu nhập từ các quỹ tín thác ở nước ngoài sẽ phải chịu thuế 20% ở nhiều giai đoạn.

Một nhà ngân hàng ở Singapore chuyên về quản lý tài sản ở nước ngoài cho người giàu Trung Quốc cho biết thuế đánh vào quỹ tín thác ở nước ngoài đã "gây sốc" cho khách hàng của ông. "Có những người đã thiết lập quỹ tín thác để quản lý các tài sản thuộc phạm vi đại chúng, như cổ phiếu trong các công ty niêm yết. Khi các cuộc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) liên tục diễn ra, việc có cấu trúc quỹ tín thác phù hợp sẽ mang lại một nơi trú ẩn thuế thu nhập. Quy định mới này đã chấm dứt lợi thế đó”, nhà ngân hàng này nói.

Mặc dù một số cấu trúc phức tạp ở nước ngoài có thể thoát khỏi các quy định mới, nhiều người giàu Trung Quốc sở hữu quỹ tín thác được cho là sẽ phải đối mặt với các khoản thuế một lần, với một số người có thẻ phải bán tài sản để trang trải các khoản thuế - giới chuyên gia cho biết.

Truyền thông Trung Quốc đưa tin vào ngày 5/8 rằng các cơ quan chức năng dường như đã bắt đầu áp dụng thuế suất 20% đối với cổ tức và lãi suất kiếm được từ các hợp đồng bảo hiểm ở nước ngoài. Cổ phiếu của Prudential - một tập đoàn bảo hiểm tập trung vào thị trường châu Á - đã giảm tới 13% tại thị trường London sau khi có thông tin này, còn cổ phiếu ngân hàng HSBC giảm hơn 6% trước khi phục hồi một phần.

TIẾN GẦN HỆ THỐNG THUẾ CỦA MỸ

Theo Financial Times, cùng với hàng loạt cải cách thuế, các chính sách mới về thuế của Trung Quốc sẽ đưa hệ thống thuế của nước này tiến gần hơn với hệ thống của Mỹ, mà trong đó người nộp thuế Mỹ thường bị đánh thuế trên thu nhập toàn cầu.

"Nhà quản lý đã liên tục tăng cường thực thi thuế đối với dòng vốn xuyên biên giới, báo cáo thu nhập ở nước ngoài và ngoại hối, thu hẹp dư địa cho phép người giàu Trung Quốc chuyển tài sản ra nước ngoài hoặc cấu trúc các vấn đề thuế của họ thông qua các phương tiện ở nước ngoài”, ông Ye Yongqing, một luật sư thuế ở Thượng Hải và đối tác tại công ty Anli Partners, cho biết.

Ông Ye bổ sung rằng Bắc Kinh đang áp dụng một “phương pháp hạn chế đối với các quỹ tín thác ở nước ngoài tương tự như mã số thuế của Mỹ, để người nộp thuế không còn khả năng sử dụng quỹ tín thác để trì hoãn hoặc tránh việc đóng thuế”.

Đã có những dấu hiệu cho thấy nỗ lực tăng cường thu thuế từ tầng lớp giàu có của Trung Quốc mang lại kết quả trong những năm gần đây. Thu thuế thu nhập cá nhân đã tăng 11,5% trong năm 2025 nhờ các chiến dịch trước đó, bao gồm cả thuế đối với giao dịch chứng khoán ở Hồng Kông. Mức tăng này vượt xa mức tăng thu thuế tổng thể 0,8% - theo dữ liệu chính thức.

Người đứng đầu một công ty di trú có văn phòng tại Trung Quốc và New York cho biết cơ quan chức năng Trung Quốc đang tập trung trước hết vào những người Trung Quốc giàu có giao dịch cổ phiếu Mỹ thông qua Hồng Kông hoặc các kênh nước ngoài khác. Bà dự báo sau đó, sự giám sát sẽ chuyển sang những người có tài sản tài chính lớn trong các tài khoản ngân ngoài đại lục, đặc biệt là ở Hồng Kông, và cuối cùng là các hình thức tài sản nước ngoài khác, bao gồm cả bất động sản.

Một vấn đề làm gia tăng áp lực đối với người Trung Quốc giàu có ở nước ngoài nằm ở định nghĩa cư trú thuế của Bắc Kinh. Những người dành ít hơn 183 ngày một năm ở Trung Quốc vẫn có thể bị coi là cư dân thuế Trung Quốc, bất kể họ có hộ chiếu nước ngoài hay tình trạng di trú nào, trừ khi họ chính thức từ bỏ quốc tịch Trung Quốc và không sống ở Trung Quốc trong phần lớn thời gian của năm.

Ông David Lesperance - một luật sư làm việc tại châu Á, có khách hàng bao gồm các gia đình giàu có ở Hồng Kông và Trung Quốc - tin rằng AI đã cho phép các cơ quan chức năng Trung Quốc thực hiện phân tích kỹ lương các hồ sơ đầu tư với tốc độ nhanh hơn và chi phí thấp hơn trước đây. Ông Lesperance cho biết rằng khi áp lực thuế gia tăng trong năm nay, ít nhất 6 khách hàng siêu giàu của ông đã "kích hoạt" kế hoạch rời khỏi nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.