Thảo luận về dự án Luật Tương trợ tư pháp về hình sự, quan tâm đến nội dung thu hồi tài sản trong các vụ án có yếu tố nước ngoài, các đại biểu cho rằng nếu không có cơ chế chia sẻ tài sản, Việt Nam sẽ khó thu hồi thiệt hại cho ngân sách và công tác đấu tranh phòng chống tội phạm...

Ngày 24/6, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 9, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Tương trợ tư pháp về hình sự. Các đại biểu nhất trí với Tờ trình của Viện kiểm sát nhân dân tối cao về sự cần thiết ban hành Luật Tương trợ tư pháp về hình sự.

Đây là một dự án luật có ý nghĩa chiến lược, không chỉ hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn tạo ra một thanh bảo kiếm pháp lý sắc bén để bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và quyền lợi của người dân trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và tình hình tội phạm diễn biến phức tạp.

Việc ban hành một đạo luật chuyên sâu về tương trợ tư pháp hình sự không chỉ là yêu cầu nội tại của công tác cải cách tư pháp mà còn là một bước đi tất yếu thể hiện trách nhiệm của Việt Nam với tư cách là một thành viên tích cực của cộng đồng quốc tế trong công cuộc đấu tranh không khoan nhượng với tội phạm xuyên quốc gia

Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng, đoàn Bà Rịa- Vũng Tàu, nhấn mạnh sự cần thiết ban hành Luật Tương trợ tư pháp về hình sự, nhằm tách bạch, chuyên biệt hóa lĩnh vực tương trợ hình sự, vốn là một hoạt động có tính phức tạp cao, liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia, quyền con người và hiệu quả trong đấu tranh phòng chống tội phạm xuyên quốc gia.

Quan tâm vấn đề áp dụng nguyên tắc có đi có lại được quy định tại Điều 6, đại biểu cho rằng nguyên tắc này phù hợp về mặt chủ quyền, nhưng nếu không có tiêu chí rõ ràng sẽ dễ dẫn đến việc xử lý tùy nghi, thiếu nhất quán.

Đại biểu đoàn Bà Rịa- Vũng Tàu đề nghị Ban soạn thảo xem xét, bổ sung nội dung về danh mục các quốc gia đã có tiền lệ hợp tác để làm căn cứ áp dụng nguyên tắc có đi có lại; về cơ chế công bố, công khai quyết định từ chối hỗ trợ của nước ngoài để tạo sức ép và giải pháp phù hợp.

Về giá trị pháp lý của kết quả tương trợ tư pháp, hiện nay, một trong những khó khăn lớn nhất là kết quả tương trợ từ nước ngoài không rõ giá trị về chứng cứ, dẫn đến việc cơ quan tố tụng trong nước dè dặt khi sử dụng. Dự thảo luật chỉ quy định chung rằng có giá trị pháp lý là chưa đủ.

Do vậy, đại biểu đề nghị ban soạn thảo xem xét cần quy định rõ giá trị pháp lý của từng loại kết quả như chứng cứ, vật chứng, lời khai…, kèm theo các điều kiện về xác minh, chứng thực, đặc biệt trong trường hợp gửi qua phương tiện điện tử. Điều này rất quan trọng để bảo vệ quyền công tố và tránh tranh chấp khi tổ chức công tác xét xử.

Đối với quy định về lấy lời khai trực tuyến, ông Hùng cho rằng đây là quy định hoàn toàn mới, phù hợp với xu hướng toàn cầu. Tuy nhiên, dự thảo chưa quy định rõ hiệu lực pháp lý của lời khai trực tuyến, cách thức lưu trữ, chứng thực và sử dụng tại tòa án.

“Trong thực tiễn, rất nhiều vụ án có nhân chứng, người bị hại ở nước ngoài nhưng không thể triệu tập về Việt Nam, dẫn đến việc không thể hoàn thiện hồ sơ”. Đại biểu nêu và đề nghị ban soạn thảo xem xét, bổ sung các quy định cụ thể về phương thức ghi hình, lưu trữ, chuyển giao bản ghi cũng như trách nhiệm các cơ quan bảo đảm tính xác thực.

Về áp dụng biện pháp bảo đảm việc tịch thu, xử lý vật chứng, tài sản tại Điều 32, dự thảo luật đã có tiến bộ khi quy định rõ phạm vi tịch thu, xử lý tài sản có yếu tố nước ngoài, nhưng còn thiếu quy định cụ thể về chia sẻ tài sản khi thu được.

Đại biểu Hùng cho hay "thực tiễn xử lý các vụ án rửa tiền, buôn bán ma túy xuyên quốc gia cho thấy tài sản liên quan thường nằm rải rác ở nhiều quốc gia. Nếu không có cơ chế chia sẻ tài sản, Việt Nam sẽ khó thu hồi thiệt hại cho ngân sách và công tác đấu tranh phòng chống tội phạm".

Cùng góp ý về các quy định hợp tác quốc tế trong việc thu hồi tài sản của dự thảo luật, đại biểu Trần Thị Thu Phước, đoàn Kon Tum khẳng định “đây là lần đầu tiên luật đã đưa ra các quy định về hợp tác quốc tế trong việc thu hồi tài sản, là một bước tiến lớn, đáp ứng yêu cầu cấp bách của công tác phòng chống tham nhũng, rửa tiền”.

Tuy nhiên, theo đại biểu, các quy định về thỏa thuận chia sẻ tài sản tại khoản 2 và khoản 5 của Điều 32 còn chung chung, chưa tạo ra được một cơ chế đủ rõ ràng, minh bạch để khuyến khích các nước đối tác ưu tiên hợp tác với Việt Nam.

Để có thể giải quyết vấn đề này, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 32 với nội dung: "Chính phủ quy định chi tiết các nguyên tắc, trình tự, thủ tục về thỏa thuận chia sẻ tài sản với nước ngoài trên cơ sở phù hợp với pháp luật của Việt Nam, Công ước Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng và thông lệ quốc tế".

Theo đại biểu, “thực tiễn công tác thu hồi tài sản có yếu tố nước ngoài của chúng ta trong thời gian qua cũng còn nhiều hạn chế và gặp nhiều khó khăn. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc chúng ta có các thỏa thuận rõ ràng về quản lý, sử dụng và đặc biệt là chia sẻ phần tài sản thu hồi được là yếu tố then chốt để thúc đẩy hợp tác.

 

Giải trình, làm rõ ý kiến các đại biểu nêu, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết với vấn đề thu hồi tài sản, nội dung này đã được thực hiện hết sức tích cực, ví dụ như hợp tác về tương trợ tư pháp với Singapore…

Đây là vấn đề rất khó khăn, song Việt Nam vẫn đang kiên trì thực hiện thông qua các hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự đã ký kết. Hiện nay Việt Nam đã tiến hành ký kết được trên 30 hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự.

Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao nhấn mạnh “về cơ bản phải thực hiện theo hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự trên nguyên tắc có đi, có lại như các đại biểu Quốc hội đã phát biểu, thì mới có thể tiến hành thực hiện tốt công tác này”.