Trong bối cảnh Việt Nam già hóa dân số nhanh, "kinh tế bạc" được nhìn nhận không chỉ là dư địa tăng trưởng mới mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh y tế, an ninh tài chính và an ninh xã hội. Nhiều chuyên gia cho rằng cần sớm hoàn thiện thể chế, phát triển hệ sinh thái dịch vụ và phát huy người cao tuổi như một nguồn lực quốc gia...

Sáng 26/3, tại Hà Nội, Viện An ninh phi truyền thống (Trường Quản trị và Kinh doanh, ĐHQG Hà Nội) phối hợp với Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức Tọa đàm “Phát triển kinh tế bạc từ góc nhìn an ninh phi truyền thống”.

Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động cụ thể hóa định hướng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới được xác lập tại Đại hội XIV của Đảng, hướng tới làm rõ nội hàm, cấu trúc và xu thế phát triển “kinh tế bạc” trên thế giới và tại Việt Nam; đánh giá thực trạng già hóa dân số; xác định vị trí của kinh tế bạc trong mô hình tăng trưởng mới; đồng thời đề xuất khung chính sách phát triển giai đoạn 2026–2030 dưới góc nhìn an ninh phi truyền thống.

Phát biểu đề dẫn, Trung tướng, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống nhấn mạnh người cao tuổi không chỉ là nhóm đối tượng cần quan tâm mà còn giữ vai trò đặc biệt trong xã hội, vừa là trung tâm, vừa là chủ thể tham gia, đồng thời là người thụ hưởng các chính sách phát triển.

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, đây là nguồn lực quốc gia quan trọng cần được nhìn nhận và khai thác hiệu quả trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa nhanh.

TS. Trương Xuân Cừ, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam cho rằng “kinh tế bạc” là tổng thể các hoạt động kinh tế gắn với nhu cầu tiêu dùng, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số. 

"Kinh tế bạc" có thể trở thành động lực tăng trưởng mới của Việt Nam với ba trụ cột: nhu cầu tiêu dùng của khoảng 17 triệu người cao tuổi; nhu cầu chăm sóc y tế, sức khỏe và đời sống tinh thần; và vai trò của người cao tuổi như một chủ thể tham gia phát triển kinh tế.

TS. Trương Xuân Cừ dẫn số liệu cho biết cả nước hiện có khoảng 300 cơ sở chăm sóc người cao tuổi, đồng thời lực lượng người cao tuổi vẫn đóng góp đáng kể cho nền kinh tế với khoảng 9 triệu người còn tham gia lao động, 400.000 người là chủ doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh.

Kinh tế bạc được ước tính chiếm khoảng 10% GDP. Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn đối mặt nhiều hạn chế như thiếu khung chính sách đồng bộ, hệ thống chăm sóc chưa đáp ứng nhu cầu, chất lượng mô hình còn hạn chế và chưa phát huy đầy đủ vai trò của người cao tuổi.

Trong khi đó, GS.TS Vũ Văn Hiền, nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, nhấn mạnh vấn đề người cao tuổi không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn gắn chặt với an ninh phi truyền thống, tác động sâu rộng tới đời sống xã hội và phát triển đất nước.

GS.TS Vũ Văn Hiền cho rằng cần thay đổi cách nhìn, không chỉ coi người cao tuổi là nhóm cần chăm sóc mà phải xem họ là nguồn lực trí tuệ và tinh thần.

Bên cạnh “kinh tế bạc”, ông đề xuất cần quan tâm đến “xã hội bạc”, bởi người cao tuổi không chỉ tạo ra giá trị vật chất mà còn giữ vai trò lớn trong ổn định xã hội, bảo tồn văn hóa, đạo đức và truyền thống. Đặc biệt, đây cũng là nhóm dễ bị tổn thương trước các nguy cơ lừa đảo tài chính, sức khỏe và tinh thần trong môi trường số.

Từ góc độ y tế, GS.TS Nguyễn Anh Trí, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng nhấn mạnh cần nhìn nhận “an ninh sức khỏe” của người cao tuổi như một vấn đề an ninh phi truyền thống.

Theo ông, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không thể dừng ở cách làm tự phát mà phải trở thành chiến lược dài hạn. “Không có giường nào đắt bằng giường bệnh”, ông nói, đồng thời cho rằng đầu tư cho phòng bệnh, khám định kỳ và sàng lọc bệnh là đầu tư cho kinh tế.

GS.TS Nguyễn Anh Trí cũng đề cập tiềm năng phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khỏe dành cho người cao tuổi, bao gồm nhà dưỡng lão, trung tâm chăm sóc ban ngày hay khu an dưỡng, qua đó tạo ra chuỗi giá trị dịch vụ, thậm chí thúc đẩy du lịch và kinh tế địa phương. Bên cạnh đó, ông cho rằng cần nhìn nhận linh hoạt hơn về tuổi nghỉ hưu và tuổi nghỉ quản lý để tận dụng năng lực của những người còn đủ sức khỏe và kinh nghiệm.

Kết luận tọa đàm, Trung tướng, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm nhấn mạnh mối quan hệ giữa an ninh và phát triển: an ninh là để phát triển và phát triển phải gắn liền với an ninh. Theo ông, kinh tế bạc không chỉ là cơ hội mà còn là giải pháp chiến lược để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Các nhóm giải pháp được đề cập gồm nâng cao nhận thức và truyền thông; xây dựng cơ chế, chính sách riêng phù hợp từng đối tượng; phát triển các mô hình bảo đảm an ninh kinh tế, an ninh sức khỏe gắn với xã hội hóa; đồng thời tạo cơ chế để người cao tuổi được tôn trọng, phát huy vai trò và được chăm sóc toàn diện trong xã hội hiện đại.