Lo thiếu lương thực, Iran cho phép tàu chở ngũ cốc đi qua eo biển Hormuz

Kể từ khi xung đột với Mỹ và Israel bùng phát, Iran vẫn cho phép một số tàu chở ngũ cốc và nông sản cập cảng Imam Khomeini với số lượng hạn chế, trong bối cảnh Tehran tìm cách bảo đảm nguồn cung các mặt hàng thiết yếu. Sau khi dỡ hàng, các tàu này tiếp tục được phép đi qua eo biển Hormuz để rời Vùng Vịnh.

Theo phân tích của tờ báo Financial Times dựa trên dữ liệu theo dõi hàng hải, ít nhất 6 tàu sau khi dỡ hàng tại cảng Imam Khomeini - một đầu mối thương mại quan trọng của Iran nằm ở phía Bắc Vùng Vịnh - đã được phép đi qua eo biển Hormuz trong vùng lãnh hải Iran trong hai ngày 15-16/3 để rời Vùng Vịnh.

Dữ liệu từ công ty phân tích hàng hải Kpler cũng cho thấy thêm 5 tàu khác, sau khi hoàn tất việc dỡ hàng tại cảng Imam Khomeini, đã đi qua tuyến đường thủy chiến lược này để ra vịnh Oman. Trong số này có tàu Giacometti, đã đi qua eo biển Hormuz vào thứ Sáu (20/3) để vào Vùng Vịnh, mang theo lô đậu tương từ Canada tới cảng Imam Khomeini.

Gần như toàn bộ 11 tàu nói trên là do các công ty Hy Lạp quản lý. Đây là một trong số rất ít tàu phương Tây vẫn đi qua eo biển Hormuz an toàn kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28/2. Tuy nhiên, việc một số tàu vẫn lưu thông không có nghĩa rủi ro đã giảm. Hôm 11/3, tàu Star Gwyneth do Hy Lạp quản lý đã bị tên lửa đánh trúng.

Tàu chở hàng rời hiện chiếm phần lớn trong số các tàu vẫn đi qua được eo biển Hormuz, sau khi Iran phong tỏa tuyến hàng hải này để đáp trả cuộc chiến với Mỹ và Israel. Việc Tehran tăng cường kiểm soát eo biển đã khiến hoạt động vận tải ra vào Vùng Vịnh gần như tê liệt, đồng thời đẩy giá năng lượng tăng mạnh bởi khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu đi qua đây.

Theo các nhà phân tích, phần lớn ngũ cốc nhập qua cảng Imam Khomeini được dùng cho nhu cầu tiêu dùng trong nước của Iran. Dù tự sản xuất được phần lớn lương thực, nước này vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu ngũ cốc và các loại hạt có dầu để chế biến dầu ăn và thức ăn chăn nuôi.

Ông Andrey Sizov, CEO công ty tư vấn ngũ cốc SovEcon, cho biết Iran chỉ sản xuất khoảng 1,5 triệu tấn ngô mỗi năm và phải nhập từ 8-10 triệu tấn, chủ yếu từ Brazil.

"Nông nghiệp lâu nay vẫn là điểm gây sức ép lớn với chính quyền Iran", ông Sizov nhận xét.

Theo ông Sizov, ngay trước khi xung đột nổ ra, Iran đã phải đối mặt với tình trạng thiếu nước nghiêm trọng, khiến sản xuất nông nghiệp bị ảnh hưởng.

"Đây là vấn đề rất lớn với nông dân Iran", ông nói.

Trước chiến tranh, giới chức Iran cho biết nước này đã dành riêng 4 triệu tấn lúa mì làm dự trữ chiến lược, đủ đáp ứng nhu cầu trong khoảng 4 tháng. Đầu tháng này, Bộ trưởng Nông nghiệp Iran Gholamreza Nouri Ghezeljeh cho biết các tiệm bánh đã được phân bổ lượng bột mì tương đương gần 2 tháng tiêu thụ và kêu gọi người dân không mua tích trữ vì hoảng loạn.

Dù vậy, Tehran sau đó vẫn thông báo dừng toàn bộ hoạt động xuất khẩu lương thực và nông sản cho tới khi có thông báo mới, nhằm bảo đảm đủ nguồn cung cho thị trường nội địa.

Ngay cả trước khi xung đột bùng phát, giá thực phẩm leo thang đã đẩy nhiều hộ gia đình Iran vào cảnh thiếu ăn. Theo cơ quan thống kê Iran, lạm phát theo năm tính tới tháng 2 của nước này ở mức mức 47,5%.

Ông Evan Smith, Giám đốc điều hành công ty công nghệ chuỗi cung ứng Altana, cảnh báo việc thiếu các loại ngũ cốc cơ bản tại Iran có thể gây tác động dây chuyền lên toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.

"Khi eo biển đóng cửa, không chỉ các chuyến hàng ngũ cốc từ Ấn Độ bị đình trệ, mà nguồn cung thức ăn chăn nuôi trong nước và đầu vào cho ngành chế biến thực phẩm cũng bị gián đoạn. Sức ép vì thế không chỉ dồn lên khâu nhập khẩu mà lan ra toàn bộ mạng lưới sản xuất”, ông Smith nhận định.

Công ty cung cấp dữ liệu và phân tích S&P Global cho biết số tàu chở hàng rời đi theo hướng đông qua eo biển Hormuz đã tăng lên rõ rệt. Nhiều tàu không đi theo hành lang hàng hải thông thường mà di chuyển giữa hai đảo Qeshm và Karak của Iran. Điều này cho thấy Tehran chỉ cho phép tàu thuyền đi qua những vùng biển nằm trong tầm giám sát chặt chẽ hơn của nước này.