Đối với doanh nghiệp, chi phí sản xuất và khả năng cạnh tranh là hai khía cạnh chịu tác động lớn nhất từ lương tối thiểu. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần cân nhắc đến mức sống khi xây dựng thang bảng lương để đảm bảo tiêu chuẩn về “mức lương đủ sống”, cũng như có thể cạnh tranh thu hút lao động…

Nghiên cứu mới của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về Tác động của lương tối thiểu tại Việt Nam, cho thấy nhìn chung việc tăng lương tối thiểu có những tác động tức thời đến chi phí sản xuất của doanh nghiệp, chủ yếu liên quan đến chi phí lao động và chi phí nguyên vật liệu đầu vào.

LƯƠNG TỐI THIỂU TĂNG TÁC ĐỘNG ĐẾN CHI PHÍ ĐÓNG BẢO HIỂM

Về chi phí lao động, tác động này được một số đại diện doanh nghiệp nhận định là “không có ảnh hưởng gì nhiều” so với chi phí vận hành của họ. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp khác cho rằng họ chịu tác động “tương đối nhiều” tới chi phí lao động.

Theo chia sẻ của một đại diện doanh nghiệp lớn trong ngành dệt may có quy mô khoảng 7.000 lao động, với mức điều chỉnh tăng từ 280 nghìn đồng/tháng cho mỗi lao động như hiện nay, chi phí liên quan đến lao động của doanh nghiệp mỗi năm sẽ “tăng khoảng 5 tỷ”. Mức tăng này chủ yếu đến từ việc điều chỉnh mức đóng bảo hiểm xã hội và mức lương của người lao động.

Trước đó, theo báo cáo của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (cũ) vào năm 2019 chỉ ra rằng, việc điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng dự kiến năm 2020 chủ yếu tác động vào chi phí đóng bảo hiểm xã hội, vì đa phần mức lương bình quân thấp nhất mà các doanh nghiệp thực trả cho người lao động đã cao hơn mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định khoảng từ 8 - 12%.

Theo quy định hiện hành, mức tiền đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của doanh nghiệp “không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm đóng”. Do vậy, các doanh nghiệp có hình thức trả lương theo thời gian, hay trả lương theo sản phẩm đều căn cứ vào mức lương tối thiểu vùng để xây dựng mức lương cơ bản – hay chính là mức đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động.

Theo kết quả hợp phần nghiên cứu định tính của nhóm chuyên gia ILO, 7/10 doanh nghiệp được phỏng vấn điều chỉnh tăng mức đóng bảo hiểm xã hội với mức tăng từ 280.000 – 300.000 đồng cho toàn bộ người lao động, ngay sau khi điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng vào tháng 7/2024.

Bên cạnh tác động về chi phí đóng bảo hiểm xã hội, đối với những doanh nghiệp có sử dụng mức lương tối thiểu vùng làm tham chiếu xây dựng thang bảng lương cho người lao động, việc tăng mức lương tối thiểu vùng sẽ làm tăng cả chi phí lương cho lao động.

Cụ thể, với doanh nghiệp sử dụng mức lương tối thiểu vùng làm bậc lương thấp nhất, mỗi bậc tiếp theo cần cao hơn bậc dưới liền kề một tỷ lệ nhất định. Khi lương tối thiểu vùng được điều chỉnh, không chỉ có chi phí bảo hiểm xã hội tăng, mà chi phí lương cho người lao động cũng tăng đồng loạt ở các bậc lương, đảm bảo sự phân hóa giữa những nhóm người lao động với tay nghề hoặc thâm niên khác nhau.

Về chi phí nguyên vật liệu đầu vào, theo báo cáo của ILO, bên cạnh các chi phí về lao động, việc các chủ thể phải tăng giá sản phẩm do áp lực từ việc điều chỉnh mức lương tối thiểu kéo theo tác động gián tiếp lên chi phí nguyên vật liệu đầu vào cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.

MỨC LƯƠNG LÀ LỢI THẾ CẠNH TRANH ĐỂ THU HÚT LAO ĐỘNG

Ngoài ra, lương tối thiểu còn tác động đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong thị trường quốc tế. Qua các cuộc phỏng vấn định tính, nhóm nghiên cứu cho biết nhiều đại diện doanh nghiệp đã nhận định việc tăng tiền lương tối thiểu có ảnh hưởng tiêu cực đến lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp trong thị trường quốc tế.

Cụ thể, đại diện các doanh nghiệp chia sẻ mức lương của Việt Nam hiện đang cao hơn các nước ở khu vực lân cận, từ đó chi phí nhân công cũng đã cao hơn. Theo những người này, mặc dù mức lương như trong chính sách lương tối thiểu vùng không quá cao, nhưng “tính những chi phí khác cộng lại” thì cũng thành một khoản khá lớn.

Đại diện một doanh nghiệp dệt may minh họa thách thức này bằng cách so sánh chi phí nhân công của Việt Nam với Bangladesh, nhấn mạnh rằng chi phí nhân công của Bangladesh rẻ hơn “rất nhiều chứ không phải là rẻ hơn một phần”, khiến cho các doanh nghiệp Việt Nam khó lấy được đơn hàng từ các công ty mẹ hơn.

Theo nhóm chuyên gia, các ngành được lựa chọn để tiến hành nghiên cứu định tính đều là ngành thâm dụng lao động, do vậy, chi phí nhân công là một yếu tố đầu vào quan trọng của doanh nghiệp.

Vì vậy, việc tăng mức lương tối thiểu được nhận định là làm giảm ưu thế cạnh tranh này của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế, khi nó làm tăng chi phí nhân công.

Tuy nhiên, chính sách lương tối thiểu chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chi phí nhân công của Việt Nam. Dữ liệu định tính cho thấy rằng, doanh nghiệp phải cân nhắc đến mức sống khi xây dựng thang bảng lương để đảm bảo tiêu chuẩn về “mức lương đủ sống” của khách hàng quốc tế, cũng như có thể cạnh tranh thu hút lao động với các doanh nghiệp cùng ngành hay cùng vùng.

Như vậy, mặc dù việc tăng lương tối thiểu vùng có thể có những ảnh hưởng nhất định mang tính tức thời đến chi phí nhân công của doanh nghiệp, xét về tổng thể, yêu cầu về mức sống của người dân và sự cạnh tranh trên thị trường lao động mới là yếu tố quan trọng dẫn đến chi phí nhân công của Việt Nam ở mức cao so với các quốc gia.