Mirabelle: Từ “huyền thoại” vườn cây Xô viết đến "hồi sinh" giá trị mới của nông nghiệp xanh
TTrọng Hoàng
Chọn cỡ chữ
Từng phổ biến trong những khu vườn thời Xô viết nhưng dần bị các giống mận phù hợp hơn với sản xuất công nghiệp thay thế, Mirabelle đang trở lại tại nhiều khu vườn ở Nga. Câu chuyện về một giống cây có quả nhỏ, mềm, khó vận chuyển nhưng giàu hương vị không chỉ cho thấy sự thay đổi trong thị hiếu tiêu dùng, mà còn gợi mở cách nhìn mới về bảo tồn nguồn gen, chế biến tại chỗ và phát triển nông nghiệp xanh...
Mận Mirabelle. Ảnh: Pravda.Ru
Trong bối cảnh quan hệ Việt Nam -
Nga đang được thúc đẩy trên nhiều lĩnh vực, câu chuyện về Mirabelle có thể được
nhìn từ một góc độ rộng hơn: hợp tác nông nghiệp giữa hai nước không chỉ có dư
địa về thương mại nông sản mà còn có thể mở rộng sang nghiên cứu giống cây
trồng, công nghệ sinh học, nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu và chế
biến sâu.
TỪ
GIỐNG MẬN TỪNG BỊ “THẤT SỦNG” ĐẾN SỰ TRỞ LẠI CỦA NHỮNG GIÁ TRỊ CŨ
Mirabelle là nhóm giống mận có quả
nhỏ, thường có màu vàng hoặc vàng ánh đỏ khi chín. Một trong những giống nổi
tiếng là Mirabelle de Nancy. Quả có vị ngọt, hương thơm đặc trưng và thường
được sử dụng để ăn tươi, làm mứt, compote, bánh hoặc các sản phẩm chế biến
khác.
Theo báo Sự Thật (Pravda), vào những
năm 1980, Mirabelle từng xuất hiện phổ biến trong các khu vườn ở Liên Xô. Tuy
nhiên, khi nông nghiệp chuyển mạnh sang sản xuất quy mô lớn, giống cây này dần
mất vị thế.
Lý do chủ yếu nằm ở đặc điểm của
quả. Phần thịt mọng nước và mềm khiến Mirabelle không phù hợp với việc vận
chuyển đường dài hoặc bảo quản trong thời gian dài. Trong khi đó, các giống mận
có quả cứng, khả năng bảo quản tốt hơn và dễ dàng đưa vào chuỗi logistics công
nghiệp ngày càng được ưu tiên.
Từ góc độ sản xuất hàng hóa quy mô
lớn, đây rõ ràng là một bất lợi. Nhưng chính những đặc điểm từng khiến
Mirabelle bị loại khỏi các chuỗi cung ứng lớn lại trở thành lợi thế trong một
thị trường đang thay đổi.
Mirabelle đang có cơ hội trở lại trong các khu vườn tư nhân và những mô hình sản xuất quy mô nhỏ. Điều đáng chú ý ở đây không đơn thuần là sự hồi sinh của một giống mận. Đó còn là sự thay đổi trong cách xác định giá trị của một nguồn tài nguyên nông nghiệp.
Người tiêu dùng hiện không chỉ quan
tâm đến khả năng bảo quản lâu hay việc một loại trái cây có thể được vận chuyển
hàng nghìn kilomet. Hương vị, nguồn gốc, sản phẩm địa phương, phương thức canh
tác và khả năng chế biến thành những sản phẩm có giá trị gia tăng ngày càng
được chú ý.
Một giống cây có thể không phù hợp
với nền sản xuất công nghiệp nhưng vẫn có giá trị lớn trong nền kinh tế địa phương,
nông nghiệp đặc sản và chuỗi chế biến thực phẩm.
Đây cũng là một trong những nguyên
tắc quan trọng của kinh tế xanh: không đánh giá tài nguyên chỉ bằng một tiêu
chí duy nhất là năng suất, mà xem xét toàn bộ giá trị kinh tế, xã hội và môi
trường mà tài nguyên đó có thể tạo ra.
BẢO
TỒN NGUỒN GEN, CHẾ BIẾN TẠI CHỖ VÀ GIẢM HAO PHÍ
Câu chuyện Mirabelle đặc biệt đáng
chú ý khi đặt trong xu hướng chuyển đổi sang nông nghiệp xanh và kinh tế tuần
hoàn.
Trong nông nghiệp hiện đại, đa dạng
sinh học không chỉ có ý nghĩa về sinh thái. Các giống cây trồng truyền thống
còn là một dạng tài sản di truyền. Chúng có thể mang những đặc tính quý như khả
năng thích nghi với điều kiện khí hậu, đất đai, khả năng chống chịu sâu bệnh
hoặc những đặc điểm về chất lượng nông sản.
Khi một giống cây biến mất, xã hội
có thể mất đi một nguồn gen có giá trị cho các chương trình chọn tạo giống
trong tương lai.
Mirabelle cho thấy một giống cây
từng bị xem là không phù hợp với sản xuất công nghiệp vẫn có thể được phục hồi
khi điều kiện thị trường thay đổi.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, cách tiếp cận này cần được nhìn nhận lại. Một giống cây không nhất thiết phải có năng suất cao nhất mới có giá trị. Khả năng thích nghi, chất lượng đặc thù, giá trị dinh dưỡng, khả năng chống chịu, thời gian sinh trưởng và tiềm năng chế biến đều có thể trở thành lợi thế kinh tế.
Đối với Việt Nam, đây là vấn đề đáng
quan tâm. Việt Nam sở hữu nguồn gen cây trồng phong phú, trong đó có nhiều giống
cây ăn quả bản địa gắn với từng vùng sinh thái.
Tuy nhiên, không ít giống
truyền thống đang thu hẹp diện tích trước sự cạnh tranh của các giống có năng
suất cao, quả đồng đều hoặc đáp ứng tốt hơn yêu cầu của các hệ thống phân phối
hiện đại.
Mirabelle còn cho thấy một hướng đi
khác: chế biến tại nơi sản xuất. Do quả mềm và khó vận chuyển xa,
Mirabelle thường phù hợp với việc chế biến thành mứt, compote, nước quả, bánh
hoặc các sản phẩm thực phẩm khác. Mirabelle de Nancy cũng được biết đến với khả
năng sử dụng trong chế biến và làm bánh.
Thay vì đưa toàn bộ sản lượng quả
tươi vào một chuỗi logistics dài, người sản xuất có thể tổ chức các công đoạn
sơ chế, chế biến và tiêu thụ ngay tại địa phương.
Cách làm này có thể giúp giảm hao
hụt sau thu hoạch, kéo dài thời gian sử dụng sản phẩm, tạo thêm việc làm tại
khu vực nông thôn và nâng giá trị của một đơn vị nguyên liệu.
Quan trọng hơn, nó tạo ra một chuỗi
giá trị ngắn hơn. Trong nền kinh tế tuần hoàn, mục tiêu không chỉ là sản xuất
nhiều hơn mà còn là sử dụng hiệu quả hơn những gì đã sản xuất. Một loại quả khó
vận chuyển nhưng phù hợp với chế biến có thể trở thành nguyên liệu cho nhiều
dòng sản phẩm khác nhau.
Khi đó, giá trị của cây trồng không
còn được tính đơn giản bằng số kilogram quả thu hoạch trên một hecta. Giá trị
có thể được tạo ra từ cả hệ sinh thái: giống cây, vùng trồng, chế biến, thương
hiệu địa phương, du lịch nông nghiệp và thị trường tiêu dùng.
TỪ
CÂU CHUYỆN MIRABELLE ĐẾN DƯ ĐỊA HỢP TÁC NÔNG NGHIỆP XANH VIỆT - NGA
Đặt câu chuyện Mirabelle trong bối
cảnh quan hệ Việt Nam - Nga hiện nay có thể mở ra một góc nhìn đáng chú ý về
hợp tác nông nghiệp giữa hai nước.
Nga có thế mạnh về nghiên cứu khoa
học, công nghệ sinh học, chọn tạo giống, cơ giới hóa và phát triển các giải
pháp nông nghiệp trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Việt Nam lại có hệ thống
sản xuất nông nghiệp đa dạng, khí hậu nhiệt đới, nguồn nguyên liệu phong phú và
kinh nghiệm sản xuất nhiều loại nông sản nhiệt đới.
Sự khác biệt về điều kiện tự nhiên
không nhất thiết là trở ngại. Ngược lại, đây có thể là cơ sở để hai bên bổ sung
thế mạnh cho nhau.
Hợp tác Việt - Nga trong lĩnh vực
nông nghiệp vì vậy có thể được mở rộng từ thương mại nông sản sang nghiên cứu
giống, công nghệ nhân giống, bảo tồn nguồn gen, công nghệ sinh học, nông nghiệp
chính xác, quản lý đất và nước, công nghệ sau thu hoạch và chế biến sâu.
Một số hoạt động hợp tác nghiên cứu
giữa các cơ sở đào tạo, nghiên cứu nông nghiệp của Việt Nam và Nga đã được
triển khai, trong đó có hợp tác về giống và công nghệ sản xuất giống cây trồng.
Trong tương lai, hướng hợp tác này có thể được đặt trong yêu cầu lớn hơn của
chuyển đổi xanh.
Đó là nghiên cứu những giống cây có
khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu; phát triển công nghệ giúp tiết
kiệm nước và vật tư đầu vào; sử dụng dữ liệu để tối ưu hóa sản xuất; giảm tổn
thất sau thu hoạch; đồng thời nâng tỷ lệ chế biến sâu.
Với Việt Nam, đây cũng là cách tiếp
cận phù hợp với quá trình chuyển từ xuất khẩu nông sản thô sang xuất khẩu sản
phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.
Câu chuyện Mirabelle vì thế có ý
nghĩa vượt ra ngoài một giống mận. Nó cho thấy không phải mọi giá trị của nông
nghiệp đều nằm ở những giống cây có năng suất cao, quả đồng đều và dễ vận
chuyển. Trong một nền kinh tế xanh, những giống cây truyền thống, đặc sản địa
phương và nguồn gen bản địa có thể trở thành tài sản nếu được bảo tồn, nghiên
cứu và tổ chức lại chuỗi giá trị.
Với Việt Nam, bài học quan trọng
là cần nhìn nguồn gen nông nghiệp như một dạng tài sản chiến lược. Bảo tồn
không nên chỉ dừng ở việc giữ giống trong các ngân hàng gen hay khu bảo tồn, mà
cần gắn với nghiên cứu, phục hồi sản xuất, xây dựng thương hiệu và phát triển
thị trường.
Một giống cây được bảo tồn nhưng
không tạo ra sinh kế cho người dân sẽ rất khó duy trì lâu dài. Ngược lại, khi
một giống cây truyền thống tạo được giá trị kinh tế thông qua sản phẩm đặc sản,
chế biến sâu, du lịch nông nghiệp hoặc thị trường xuất khẩu, việc bảo tồn sẽ
trở thành một hoạt động kinh tế có sức sống.
Mirabelle là một ví dụ nhỏ cho tư
duy đó. Từ một giống mận từng bị xem là bất tiện đối với sản xuất công nghiệp,
nó có thể trở thành nguyên liệu cho các sản phẩm giá trị cao, góp phần duy trì
đa dạng sinh học nông nghiệp và tạo ra giá trị ngay tại địa phương.
Trong tiến trình xây dựng nền kinh
tế xanh, đây có thể là một thông điệp đáng suy ngẫm: không phải lúc nào phát
triển cũng đồng nghĩa với việc thay thế cái cũ bằng cái mới. Đôi khi, phát
triển là biết tìm lại những giá trị cũ, đặt chúng trong một mô hình kinh tế mới
và tạo cho chúng một đời sống mới.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đề nghị Tòa án Tối cao Mỹ xem xét việc hủy 16 tỷ USD tài trợ khí hậu thời Biden. Phán quyết có thể tạo tiền lệ cho việc các chính quyền chấm dứt những chương trình tài trợ không phù hợp với ưu tiên chính sách của mình…
Phát triển kinh tế xanh là bài toán chiến lược đối với Việt Nam trong giai đoạn 2026-2045. Đây không đơn thuần là câu chuyện bảo vệ môi trường, giảm ô nhiễm hay mở rộng diện tích cây xanh, mà thực chất là quá trình chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng, phương thức sản xuất, hành vi tiêu dùng và chiến lược thu hút vốn đầu tư.
Vào thời điểm này hàng năm, rươi nổi lên đỏ rực cả vùng nước lớn. Rươi từ lâu đã được coi là món đặc sản “trời ban” và chỉ có tại vài tỉnh miền Bắc, trong đó rươi Tứ Kỳ thường mang một hương vị riêng mà không nơi nào có được.
Mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 – 2030 gắn với yêu cầu điện thương phẩm tăng 11 - 12% mỗi năm, đồng thời thúc đẩy tiến độ các dự án nguồn và lưới điện, hoàn thiện cơ chế đầu tư và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng...
Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp
cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.
Sau 5 năm tạm dừng thi công vì thiếu vốn, tuyến đường tránh phía Nam Bảo Lộc dài hơn 15km được tái khởi động. Dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng tháng 3/2028. Công trình nhằm giải quyết dứt điểm ùn tắc trên Quốc lộ 20 đoạn qua trung tâm Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng.
Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI dự kiến kéo dài 28 ngày bắt đầu từ 17/10/2026. Kỳ họp với khối lượng công việc lớn, dự kiến xem xét, thông qua 43 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật và quyết định...
Yêu cầu cốt lõi mà Nghị quyết 20 đặt ra là phải biến nước ta từ một quốc gia có biển thành một quốc gia biển mạnh, với kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao, đồng thời giữ vững...
Nhìn lại di sản và thành tựu của Thời báo Kinh tế Việt Nam - Tạp chí Kinh tế Việt Nam trong 35 năm qua, giá trị lớn nhất không chỉ đo bằng lượng thông tin phục vụ bạn đọc hàng ngày, hàng giờ, cũng...
Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên...