Hiện kỹ năng chuyên sâu về AI vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng cầu kỹ năng. Dù nhu cầu này được dự báo sẽ tăng dần, thực tế cho thấy phần lớn người lao động đang dùng các công cụ AI phổ thông – vốn không đòi hỏi kiến thức chuyên biệt...

Thông tin được đề cập trong báo cáo Học tập suốt đời và kỹ năng cho tương lai, vừa được công bố của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) - cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc về lao động và việc làm.

HỌC TẬP SUỐT ĐỜI LÀ NỀN TẢNG CỦA VIỆC LÀM THỎA ĐÁNG

Dựa trên khảo sát người lao động, phân tích dữ liệu tuyển dụng trực tuyến, dữ liệu thể chế và tổng quan 174 nghiên cứu về hiệu quả đào tạo, báo cáo cảnh báo rằng, nếu thiếu đầu tư mạnh mẽ hơn cho các hệ thống học tập bao trùm, những làn sóng chuyển đổi này có nguy cơ gia tăng bất bình đẳng giữa các quốc gia và ngay trong từng quốc gia.

“Học tập suốt đời là nhịp cầu nối công việc của ngày hôm nay với cơ hội của ngày mai. Đây không chỉ là câu chuyện về khả năng có việc làm hay năng suất, mà còn là nền tảng của việc làm thỏa đáng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo thực chất và xây dựng một xã hội có khả năng phục hồi, biến nó trở thành yếu tố cốt lõi trong mọi chiến lược thành công hướng tới phát triển bền vững”, Tổng Giám đốc ILO Gilbert F. Houngbo, khẳng định.

Báo cáo chỉ ra rằng thế giới việc làm đang biến đổi mạnh mẽ, kéo theo những yêu cầu mới về kỹ năng. Công nghệ số, bao gồm AI đang thay đổi cách con người làm việc; quá trình chuyển dịch sang nền kinh tế bền vững đang tái cơ cấu hệ thống sản xuất và cơ cấu việc làm.

Trong khi đó, quá trình già hóa dân số tại nhiều khu vực đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với lực lượng lao động lớn tuổi, đồng thời đẩy cao nhu cầu về dịch vụ chăm sóc.

Chỉ 16% người trong độ tuổi 15 – 64 cho biết đã tham gia đào tạo bài bản trong năm trước khi được khảo sát – con số này không có sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia.

Ở nhóm lao động toàn thời gian có hợp đồng dài hạn tại các doanh nghiệp chính thức, tỷ lệ tham gia đào tạo cao hơn với 51% được người sử dụng lao động cung cấp đào tạo. Khoảng cách này phản ánh rõ sự bất bình đẳng trong tiếp cận cơ hội học tập, đặc biệt giữa lao động trong khu vực chính thức và phi chính thức, cũng như giữa các nhóm trình độ học vấn khác nhau.

Lao động có trình độ học vấn thấp hơn, làm việc trong khu vực phi chính thức hoặc doanh nghiệp nhỏ, chủ yếu "học qua thực hành"; trong khi nhóm khác có cơ hội học hỏi từ đồng nghiệp có kinh nghiệm và tiếp cận các chương trình đào tạo bài bản hơn.

DOANH NGHIỆP NGÀY CÀNG CHUỘNG ỨNG VIÊN CÓ TỔ HỢP KỸ NĂNG

Một phát hiện quan trọng của báo cáo là việc chỉ tập trung vào kỹ năng kỹ thuật thuần túy là chưa đủ.

Tại nhiều quốc gia có các mức thu nhập khác nhau, người sử dụng lao động ngày càng ưu tiên những ứng viên có tổ hợp kỹ năng đa dạng. Năng lực số và năng lực xanh là quan trọng, nhưng thường phải đi kèm với các kỹ năng nền tảng về tư duy, xã hội - cảm xúc và thủ công. Người lao động với bộ kỹ năng cân đối như vậy thường dễ tiếp cận được những công việc có thu nhập tốt hơn và điều kiện làm việc thuận lợi hơn.

Phân tích dữ liệu tin tuyển dụng trực tuyến của ILO cho thấy nhu cầu lớn đối với tổ hợp kỹ năng số, giao tiếp, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề.

Riêng kỹ năng xã hội - cảm xúc đã chiếm hơn một nửa tổng số kỹ năng yêu cầu tuyển dụng tại Brazil, Morocco và Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất, và trên 40% tại Ai Cập, Jordan, Nam Phi và Uruguay. Kỹ năng tư duy và kỹ năng kỹ thuật cũng được săn đón rộng rãi.

Hiện nay, kỹ năng chuyên sâu về AI vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng cầu kỹ năng. Dù nhu cầu này được dự báo sẽ tăng dần, thực tế cho thấy phần lớn người lao động đang dùng các công cụ AI phổ thông – vốn không đòi hỏi kiến thức chuyên biệt. Điều họ thực sự cần là nền tảng vững như biết dùng công nghệ số, biết tư duy phản biện và có kỹ năng xã hội tốt.

ILO ước tính có đến 32% lao động toàn cầu đang thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến môi trường. Song, báo cáo cảnh báo rằng các việc làm gắn với quá trình chuyển đổi xanh không mặc nhiên là việc làm thỏa đáng. Nếu thiếu sự kết hợp phù hợp giữa kỹ năng và chính sách, các cơ hội mới này có thể không mang lại điều kiện làm việc thực sự được cải thiện.

Tại nhiều quốc gia, các hệ thống học tập vẫn manh mún và thiếu đầu tư triền miên. Ngay ở các nước thu nhập cao, 34% vẫn dành chưa đến 1% ngân sách giáo dục công cho giáo dục và đào tạo người lớn. Tại các nước thu nhập thấp, tỷ lệ này lên tới 63%.

Báo cáo kêu gọi một cách tiếp cận toàn diện hơn với học tập suốt đời – không chỉ bó hẹp trong giáo dục chính quy, mà mở rộng ra các cơ hội học tập và đào tạo tại nơi làm việc và trong toàn xã hội.

Học tập suốt đời không chỉ xoay quanh chuyện có việc làm hay nâng cao năng suất. Đây là nền tảng của việc làm thỏa đáng, của đổi mới thực chất, của quyền công dân tích cực và hội nhập xã hội – là cột sống của bất kỳ chiến lược phát triển bền vững nào.

Chính phủ, tổ chức đại diện người sử dụng lao động và tổ chức công đoàn đều có phần trách nhiệm trong bức tranh này. Báo cáo kêu gọi mở rộng và bình đẳng hóa cơ hội học tập, tăng cường hệ thống đào tạo, và xây dựng các chính sách học tập suốt đời thực sự gắn với nhịp sống của người dân.