Cơ quan này đang phải đối mặt với sự lựa chọn khó khăn, giữa mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô và các ưu tiên chính trị ngày càng gia tăng trong bối cảnh nền kinh tế thời chiến...

Trong nhiều năm, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã duy trì một khoảng cách rõ ràng với chính sách tiền tệ của Nga, công khai bảo vệ sự độc lập của Ngân hàng Trung ương Nga (CBR), ủng hộ Thống đốc Elvira Nabiullina và hiếm khi đưa ra tín hiệu về việc lãi suất nên đi theo hướng nào.

Tuy nhiên, chỉ trong vòng hai tuần của tháng 7, Tổng thống Putin đã hai lần phát tín hiệu rằng CBR nên hạ lãi suất. Những tín hiệu này được đưa ra trước thềm cuộc họp chính sách tiền tệ quan trọng sắp tới của CBR, theo dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 11/9.

Theo hãng tin Bloomberg, những động thái đặt ra sức ép mới lên CBR, buộc cơ quan này phải đối mặt với sự lựa chọn khó khăn giữa mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô và các ưu tiên chính trị ngày càng gia tăng trong bối cảnh nền kinh tế thời chiến.

Quyết định cắt giảm lãi suất cơ bản 0,25 điểm phần trăm xuống 14% trong cuộc họp tháng 7 - dù được CBR khẳng định là không chịu động của các yếu tố bên ngoài - được đưa ra mà không kèm theo bất kỳ chỉ báo nào về đường đi của chính sách trong thời gian tới khiến các nhà đầu tư phần nào mất phương hướng. Trước đó, phát tín hiệu về chính sách trong tương lai là một đặc trưng trong nhiệm kỳ của Thống đốc Nabiullina.

THẾ TIẾN THOÁI LƯỠNG NAN CỦA CBR

Nền kinh tế thời chiến của Nga đang đương đầu với tăng trưởng chậm lại và rủi ro lạm phát từ mức chi tiêu công khổng lồ, tạo ra một môi trường đầy thách thức cho các nhà hoạch định chính sách.

Ông Oleg Vyugin, cựu Phó thống đốc thứ nhất của CBR, nhận định: "Tổng thống từng tránh đưa ra các bình luận về ngân hàng trung ương, nhưng giờ đây ông ấy đã bắt đầu làm như vậy”.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp lớn của Nga đã công khai phàn nàn về lãi suất cao trong nhiều tháng qua. Những yếu tố này đang đồng thời gia tăng áp lực lên CBR, đẩy bà Nabiullina vào một vị thế khó khăn khi phải cân bằng giữa các mục tiêu kinh tế và kỳ vọng chính trị.

Vị Thống đốc đã chấp nhận rằng tạm thời, CBR có thể linh hoạt hơn trong quá trình việc theo đuổi mục tiêu lạm phát dài hạn 4%, dù không có thỏa thuận chính thức nào về vấn đề này. Một nguồn thạo tin tiết lộ với Bloomberg rằng việc cho phép lạm phát vượt mục tiêu từ 1-2 điểm phần trăm trong một khoảng thời gian giới hạn là điều không mong muốn nhưng không phải là nghiêm trọng, ví von cách tiếp cận này giống như việc "nhấc nhẹ nắp ấm đun nước đang sôi". Lựa chọn này như vậy một sự nhượng bộ chiến lược trước sức ép từ nhiều phía, nhưng không phải là sự "đổ vỡ" hoàn toàn nguyên tắc độc lập của CBR.

Hồi tháng 7, giới chức CBR đã nâng dự báo lạm phát lên 6%-7% vào cuối năm, so với dự báo 4,5%-5,5% đưa ra vào tháng 4. Họ cũng điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) năm 2026 xuống 0%-1% từ 0,5%-1,5%.

Dữ liệu của Cục Thống kê Liên bang Nga công bố vào tuần trước cho thấy nước này đã có tuần đầu tiên giá xăng giảm trong năm nay, vào tuần kết thúc vào ngày 3/8, dẫn tới sự giảm phát nhẹ trong tuần đó. Tuy nhiên, ước tính của Bộ Kinh tế cho thấy tốc độ lạm phát hàng năm đã tăng lên 6,11% vào tuần trước, so với mục tiêu lạm phát là 4%.

Áp lực đòi CBR giảm lãi suất đã gia tăng trong nhiều tháng. Các CEO ngân hàng quốc doanh lớn nhất của Nga đã cảnh báo rằng lãi suất cho vay đang trở nên không bền vững, còn các quan chức chính phủ liên tục đưa ra lập luận rằng chính sách tiền tệ cần phải được nới lỏng.

Ông Alexander Shokhin, người đứng đầu nhóm vận động hành lang doanh nghiệp lớn nhất của Nga, thậm chí còn tuyên bố rằng việc giữ nguyên lãi suất chủ chốt sẽ có nguy cơ gây ra "phá sản hàng loạt vào mùa thu".

Đáng chú ý nhất là sự thay đổi trong những phát ngôn của Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov, người từ lâu được coi là một trong những đồng minh thân cận nhất của bà Nabiullina về chính sách kinh tế vĩ mô. Đến tháng 6, ngay cả ông Siluanov cũng công khai ủng hộ việc giảm lãi suất, cho thấy mức độ rộng lớn của làn sóng thúc đẩy một chính sách tiền tệ nới lỏng hơn. Sự đồng thuận bất thường này từ các cấp chính quyền và doanh nghiệp đã tạo ra một sức ép không thể bỏ qua đối với CBR, làm lung lay nền tảng độc lập mà bà Nabiullina đã dày công xây dựng.

Quyết định hạ lãi suất của CBR trong tháng 7, kéo dài chu kỳ nới lỏng đã diễn ra trong 1 năm qua, thu hút sự chú ý bởi cách các nhà hoạch định chính sách biện minh cho động thái này giữa bối cảnh giá cả và kỳ vọng lạm phát đều đang leo thang, điện Kremlin tiếp tục cuộc chiến với Ukraine với mức chi lớn hơn so với ngân sách đã định trước đó, và hoạt động cho vay tiêu dùng diễn ra mạnh mẽ.

QUYẾT ĐỊNH DỰA TRÊN CÁC GIẢ ĐỊNH

Thay vì dựa trên các kết luận rút ra từ dữ liệu đầu vào, các nhà hoạch định lãi suất đã chủ yếu dựa vào các giả định, và không đưa ra nhiều bằng chứng để hậu thuẫn các giả định đó.

Biên bản cuộc họp của CBR cho thấy hầu hết những người tham gia đều giả định rằng các nhà máy lọc dầu bị hư hại do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine sẽ dần khôi phục sản xuất vào cuối năm. Sự phục hồi như vậy sẽ khiến tình trạng giá xăng tăng mạnh - một trong những động lực chính của lạm phát trong tháng 6 và tháng 7 - trở thành một vấn đề tạm thời.

Ngoài ra, CBR cũng bỏ qua sự gia tăng kỳ vọng lạm phát lên mức cao nhất kể từ năm 2022, mặc dù các quan chức đã nhiều lần xác định chỉ số này là một trong những thước đo quan trọng mà họ theo dõi.

Thống đốc Nabiullina đã giải thích sau cuộc họp rằng sự gia tăng kỳ vọng lạm phát chỉ là tạm thời vì chỉ số này có khả năng đi theo cùng một mô hình đã xuất hiện sau các đợt tăng thuế vào đầu năm nay. Tuy nhiên, biên bản cuộc họp của CBR cho thấy chỉ một số nhà hoạch định chính sách đồng tình với đánh giá đó.

Cũng theo biên bản cuộc họp, các quan chức CBR đã dành sự chú trọng khác thường cho một thước đo khảo sát khác ít khi xuất hiện trong câu chuyện của họ: kỳ vọng của doanh nghiệp về nhu cầu trong tương lai. Sự suy giảm trong kỳ vọng này này đã cho phép CBR đưa ra gợi ý rằng nhu cầu tiêu dùng sẽ giảm bớt trong những tháng tới, mặc dù hiện tại chi tiêu hầu như không cho thấy dấu hiệu chậm lại.

Những người phản đối việc cắt giảm lãi suất lập luận vẫn chưa có đủ bằng chứng cho thấy rằng sự gia tăng gần đây trong áp lực lạm phát và nhu cầu tiêu dùng chỉ là tạm thời.

Bà Nabiullina tiếp quản ghế Thống đốc CBR vào năm 2013, ngay trước khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea và các lệnh trừng phạt đầu tiên của phương Tây được áp lên nước này. Bà đã dành hơn một thập kỷ để bảo vệ lập trường tiền tệ cứng rắn, liên tục đưa ra các đợt tăng lãi suất mạnh mẽ trong các thời kỳ khủng hoảng.

Trước đây, Tổng thống Putin đã tránh can thiệp vào công việc của bà Nabiullina, ủng hộ bà và phản bác lại những lời phàn nàn từ các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và giới tỷ phú rằng chi phí vay quá cao. Tuy nhiên, trong những tháng gần đây, ông Putin đã bắt đầu công khai thảo luận về lợi ích của lãi suất thấp, có thể nhằm phát tín hiệu tới bà Nabiullina rằng bà cần thay đổi hướng đi.

Ông Alexander Kolyandr, Giám đốc phụ trách khu vực châu Âu tại công ty nghiên cứu và tư vấn Eurasia Group, nhận định: "Áp lực chính trị lên CBR rõ ràng đã gia tăng, nhưng cho đến nay cơ quan này vẫn giữ được sự độc lập”.

Câu hỏi quan trọng bây giờ là CBR sẽ làm gì tiếp theo. Ông Vyugin cho rằng "Thử thách quyết định sẽ đến tại cuộc họp tháng 9, khi ngân hàng trung ương này xem xét dữ liệu lạm phát mới”, đồng thời dự báo sẽ không có sự khởi sắc trong các số liệu lạm phát sắp tới của Nga.