Dòng tiền tiết kiệm của người dân đang trở thành động lực quan trọng trên thị trường chứng khoán châu Á, giúp khu vực giảm phụ thuộc vào vốn ngoại. Tuy nhiên, làn sóng đầu tư trong nước cũng làm gia tăng rủi ro đầu cơ...

Trong nhiều thập kỷ qua, hoạt động giao dịch tại khu vực chủ yếu do các định chế tài chính lớn ở Mỹ và Anh chi phối. Tuy nhiên, khi thu nhập gia tăng, tầng lớp trung lưu ngày càng đông đảo tại châu Á đang chuyển tiền tiết kiệm từ vàng và bất động sản sang cổ phiếu, trái phiếu cùng các tài sản tài chính khác.

Nhờ đó, nhà đầu tư nội địa dần trở thành nguồn cung vốn chủ chốt cho thị trường khu vực.

VAI TRÒ CỦA NHÀ ĐẦU TƯ CÁ NHÂN NGÀY CÀNG LỚN

Theo hãng tin Bloomberg, tại một số quốc gia, chính phủ đang tạo điều kiện để người dân đầu tư nhiều hơn vào thị trường chứng khoán. Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc đều thúc đẩy cải thiện quản trị doanh nghiệp và nâng cao lợi ích của cổ đông, qua đó tăng sức hấp dẫn của cổ phiếu đối với các hộ gia đình.

Nhờ đó, ngày càng nhiều hộ gia đình chuyển tiền tiết kiệm sang cổ phiếu, thông qua các quỹ tương hỗ, quỹ hoán đổi danh mục (ETF) hoặc đầu tư trực tiếp.

“Văn hóa đầu tư cổ phiếu đang dần hình thành tại châu Á”, ông Alexander Redman, chiến lược gia trưởng về cổ phiếu tại công ty CLSA ở Singapore, nhận định với hãng tin Bloomberg.

Sự chuyển dịch này đặc biệt đáng chú ý bởi châu Á là nơi tập trung 56% số doanh nghiệp niêm yết trên toàn cầu, với tổng giá trị cổ phiếu khoảng 43,5 nghìn tỷ USD. Trong số đó có nhiều doanh nghiệp giữ vai trò then chốt trong làn sóng phát triển trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo các nhà phân tích, vai trò ngày càng lớn của nhà đầu tư trong nước giúp các thị trường như Ấn Độ, Đài Loan và Việt Nam giảm bớt sự phụ thuộc vào dòng vốn ngoại. Đây là nguồn vốn thường biến động mạnh và có thể nhanh chóng rời khỏi thị trường khi khủng hoảng xảy ra, chẳng hạn như trong chiến tranh Iran.

“Dòng vốn ngoại có thể thay đổi rất thất thường”, ông Redman cho biết. Dòng vốn được tính bằng giá trị mua vào sau khi trừ lượng tiền bị rút khỏi các quỹ.

Sức ảnh hưởng của nhà đầu tư cá nhân tại châu Á được dự báo sẽ tiếp tục lớn mạnh trong thời gian tới. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) dự báo đến năm 2030, khoảng 65% tầng lớp trung lưu toàn cầu sẽ sống tại châu Á.

Theo báo cáo năm 2025 của United Overseas Bank, tỷ trọng của châu Á trong tổng tài sản tư nhân toàn cầu đã tăng từ 6% lên 21% trong vòng 25 năm. Đến năm 2029, khu vực này được dự báo chiếm khoảng 25% tài sản tư nhân toàn cầu, tương đương 99 nghìn tỷ USD.

Nhiều số liệu khác cũng cho thấy sức ảnh hưởng ngày càng lớn của nhà đầu tư nội địa tại châu Á. Trong 6 năm qua, Ấn Độ đã vượt Anh và Pháp để trở thành thị trường chứng khoán lớn thứ 5 thế giới xét theo tổng giá trị cổ phiếu niêm yết.

Đài Loan hiện có 14,5 triệu tài khoản chứng khoán, tương đương khoảng 62% dân số. Tại Indonesia, nhà đầu tư trong nước chiếm 70% tổng giá trị giao dịch trong năm ngoái. 

Năm 2025, các chỉ số chứng khoán chủ chốt tại những thị trường này và một số quốc gia khác vẫn tăng bất chấp việc nhà đầu tư nước ngoài rút vốn.

Dù vậy, hoạt động bán ra của nhà đầu tư nước ngoài vẫn có thể gây sức ép lớn lên chứng khoán châu Á. Thị trường Ấn Độ và Indonesia gặp khó khăn trong năm nay khi dòng vốn ngoại rút đi do giá dầu tăng, đồng nội tệ suy yếu và số lượng cổ phiếu liên quan đến AI còn hạn chế.

“Nhưng nếu không có lực mua từ nhà đầu tư trong nước, các thị trường này “có thể đã lao dốc nghiêm trọng”, ông Rajiv Batra, Giám đốc chiến lược cổ phiếu châu Á tại ngân hàng JPMorgan Chase ở Singapore, nhận định.

NGUY CƠ ĐẦU CƠ

Theo các chuyên gia, sự lớn mạnh của dòng vốn trong nước giúp thị trường giảm phụ thuộc vào nhà đầu tư nước ngoài, song cũng làm gia tăng nguy cơ cổ phiếu bị định giá quá cao và hoạt động đầu cơ lan rộng.

Nhà đầu tư nội địa có thể tập trung quá nhiều vốn vào các doanh nghiệp đầu ngành hoặc những lĩnh vực đang được ưa chuộng, khiến thị trường dễ tổn thương nếu xu hướng bất ngờ đảo chiều.

“Một khi tâm lý thay đổi, tất cả nhà đầu tư có thể cùng tìm cách thoát ra qua một cánh cửa hẹp”, bà Charu Chanana, chiến lược gia trưởng về đầu tư tại Saxo Markets, cảnh báo.

Hồi tháng 1, chứng khoán Trung Quốc giảm mạnh sau khi giới chức siết quy định về giao dịch ký quỹ - hình thức nhà đầu tư vay tiền để mua cổ phiếu. Động thái này cho thấy nhà chức trách lo ngại thị trường tăng quá nóng nhờ làn sóng AI, sau khi các chỉ số chứng khoán lên mức cao nhất trong nhiều năm và giá trị giao dịch lập kỷ lục.

Tại Hàn Quốc, nhiều nhà đầu tư lỗ nặng trong tháng 7 khi thị trường đảo chiều sau một đợt tăng chưa từng có. Thiệt hại của một số nhà đầu tư cá nhân còn bị khuếch đại do sử dụng quỹ hoán đổi danh mục (ETF) có đòn bẩy. Chính phủ Hàn Quốc sau đó đã có biện pháp hạn chế việc đầu tư vào các quỹ này.

Dù tiềm ẩn rủi ro, xu hướng chuyển dịch sang nguồn vốn trong nước đang diễn ra với quy mô lớn. Theo công ty dữ liệu tài chính EPFR, các quỹ đặt tại những nền kinh tế mới nổi ở châu Á đã rót 557 tỷ USD vào thị trường chứng khoán trong giai đoạn 2022-2025, gấp hơn 7 lần tổng số vốn của 4 năm trước đó.

Trái lại, lượng vốn do các quỹ đặt tại nước ngoài rót vào các thị trường này giảm 81%, còn 26 tỷ USD.