Mặc dù tình trạng dinh dưỡng của người dân đã được cải thiện nhiều nhưng Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với 3 gánh nặng: tình trạng suy dinh dưỡng đồng thời cùng tồn tại với thiếu vi chất dinh dưỡng và thừa cân béo phì, kèm theo xu hướng gia tăng bệnh không lây nhiễm…

Năm nay, Việt Nam chọn chủ đề cho Ngày Sức khỏe toàn dân là “Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh”. Chủ đề này thể hiện định hướng chuyển từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh; qua đó tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe người dân một cách toàn diện, liên tục theo vòng đời.

Việt Nam cũng như các nước trên thế giới đang phải đối mặt với gánh nặng bệnh tật, tỷ lệ tử vong cao do sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm (như ung thư, tim mạch, đột quỵ, đái tháo đường...). Theo đó, các bệnh không lây nhiễm chiếm 78% gánh nặng bệnh tật toàn quốc và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu.

Riêng năm 2019, ước tính có khoảng 556.000 ca tử vong, trong đó 81,4% là do các bệnh không lây nhiễm. Đáng chú ý, 45% trường hợp tử vong nằm trong độ tuổi lao động (dưới 70 tuổi), gây mất năng suất kinh tế, tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế nước ta. 

Theo đó, các yếu tố nguy cơ trực tiếp như thừa cân, béo phì, tăng đường máu, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp có liên hệ chặt chẽ với hành vi ăn uống không lành mạnh và việc tiêu thụ thực phẩm, đồ uống có đường, muối, chất béo bão hòa.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá, chế độ ăn uống không lành mạnh là một trong những yếu tố nguy cơ chính gây ra nhiều bệnh mạn tính. Theo World Obesity Atlas 2025 (bản đồ béo phì thế giới), Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tỉ lệ béo phì thấp nhất Đông Nam Á, song lại có tốc độ gia tăng nhanh nhất khu vực.

Do đó, xây dựng thói quen dinh dưỡng có ý nghĩa cả trước mắt và lâu dài cho không chỉ cho một cá nhân mà còn cho cả gia đình, thậm chí tốt cho cả xã hội. Tại hội thảo khoa học “Thực trạng dinh dưỡng và khẩu phần ăn của người Việt Nam - Thách thức và giải pháp” do Viện Dinh dưỡng Quốc gia phối hợp với Viện Sức khỏe Nutrilite (Hoa Kỳ) tổ chức sáng ngày 19/6, PGS, TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, nhấn mạnh vai trò của dinh dưỡng đối với sự phát triển thể lực, tầm vóc và chất lượng nguồn nhân lực.

Trong bối cảnh đó, hội thảo đã công bố kết quả nghiên cứu “Đánh giá thực trạng dinh dưỡng và tiêu thụ thực phẩm ở người trưởng thành từ 20 – 45 tuổi tại vùng thành thị và nông thôn thuộc 5 tỉnh, thành phố của Việt Nam năm 2025”. Nghiên cứu được thực hiện trên gần 1.500 người trưởng thành tại Hà Nội, TP.HCM, Cần Thơ, Thái Nguyên và Quảng Nam, đại diện cho cả khu vực thành thị và nông thôn.

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình trạng thừa cân, béo phì đang trở thành vấn đề đáng lưu ý ở nhóm người trưởng thành trong độ tuổi lao động. Tỷ lệ thừa cân, béo phì trong nhóm khảo sát lên tới 43,6% khi áp dụng tiêu chuẩn phân loại BMI dành cho người châu Á theo khuyến nghị của WHO khu vực Tây Thái Bình Dương (BMI ≥ 23 kg/m2), trong đó tỷ lệ ở nam giới cao hơn nữ giới.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng trong khẩu phần ăn vẫn còn phổ biến. Trung bình, khẩu phần ăn chỉ đáp ứng 68,7% nhu cầu khuyến nghị hàng ngày về calci và 50,9% đối với folate; đồng thời, hơn 60% người được khảo sát chưa tiêu thụ đủ lượng rau xanh và trái cây theo khuyến cáo của WHO.

Bữa sáng cũng là một phát hiện đáng chú ý trong nghiên cứu này. TS Hoàng Thu Nga, Khoa Dinh dưỡng và Bệnh không lây nhiễm, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết: "Có khoảng 26,7% người tham gia không ăn sáng thường xuyên. Năng lượng từ bữa sáng chỉ đáp ứng 18,2% nhu cầu khuyến nghị. Đáng chú ý, có khoảng 20% người trưởng thành trong khảo sát sử dụng đường, bánh kẹo hoặc đồ ngọt trong bữa sáng".

Theo các chuyên gia, không chỉ việc duy trì thói quen ăn sáng mà chất lượng của bữa ăn đầu ngày cũng cần được chú trọng nhằm bảo đảm cung cấp đầy đủ năng lượng và dưỡng chất cho cơ thể. TS. Holiday Durham Zanetti, chuyên gia cấp cao về Nghiên cứu và Thử nghiệm lâm sàng Viện sức khỏe Viện Sức khỏe Nutrilite, cho biết: “Việc duy trì bữa sáng đều đặn, cân đối và giàu dinh dưỡng góp phần nâng cao sức khỏe, kéo dài thời gian sống khỏe mạnh. Nên ưu tiên phân bổ năng lượng vào đầu ngày, giảm dần vào cuối ngày và lựa chọn bữa sáng cân đối các nhóm chất”.

Theo dự báo, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2036. Nhận thức rõ vai trò của dinh dưỡng đối với sức khỏe người dân, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm cải thiện dinh dưỡng và nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn năm 2045 và Chương trình mục tiêu Quốc gia về Chăm sóc Sức khỏe dân số phát triển giai đoạn 2026-2035 với giai đoạn 1 từ năm 2026 đến năm 2030 đã xác định nhiều mục tiêu quan trọng như: cải thiện tình trạng Dinh dưỡng của người dân, kiểm soát thừa cân, béo phì, dự phòng các cái bệnh không lây nhiễm và thực hành dinh dưỡng hợp lý trong cộng đồng.

Đặc biệt về chính sách dinh dưỡng phòng, ngừa bệnh nằm trong Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15, đã được ban hành và có hiệu lực từ 1/7/2026, tiếp tục khẳng định định hướng chuyển mạnh từ chữa bệnh sang phòng bệnh, nâng cao sức khỏe trong hệ thống y tế Việt Nam. Trong đó, lần đầu tiên, Luật dành riêng một chương để quy định về “Dinh dưỡng trong phòng bệnh”, được xem là một trong những giải pháp nền tảng để phòng bệnh từ sớm, từ xa một cách bền vững.

Tại hội thảo, các chuyên gia cũng đề cập đến vai trò của mô hình hợp tác công - tư trong lĩnh vực dinh dưỡng. Theo đó, sự tham gia của các cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp được xem là một trong những giải pháp nhằm hỗ trợ nghiên cứu khoa học, nâng cao nhận thức về dinh dưỡng và sức khỏe trong cộng đồng.

Bà Ôn Minh Hằng, Phó Tổng Giám đốc Amway Việt Nam, khẳng định: “Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu, doanh nghiệp sẽ phối hợp với các đối tác triển khai các hoạt động truyền thông, giáo dục dinh dưỡng và các chương trình trách nhiệm xã hội nhằm nâng cao sức khỏe cộng đồng, góp phần xây dựng nền tảng sống khỏe bền vững cho người Việt”.