Béo phì ở người trẻ đang vượt ra khỏi câu chuyện cân nặng hay ngoại hình để trở thành một thách thức sức khỏe cộng đồng đáng lo ngại. Những số liệu mới nhất cho thấy các hệ lụy về chuyển hóa, tim mạch hay gan mật cũng đang xuất hiện ngày càng sớm…

Mới đây, một nữ bệnh nhân 18 tuổi tại Hà Nội đã ghi nhận tình trạng thường xuyên mệt mỏi, đầy bụng, nặng tức vùng hạ sườn phải sau ăn. TS.BS. Vũ Trường Khanh, Trưởng khoa Tiêu hóa - Gan mật - Tụy, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết bệnh nhân mắc gan nhiễm mỡ độ ba nguy cơ tiến triển, trong khi nhóm mắc bệnh cao nhất thường ở độ tuổi trung niên.

Nữ bệnh nhân có BMI 31,8 (cao 1,72 m, nặng 94 kg), béo phì độ hai, kèm theo các rối loạn chuyển hóa như tăng acid uric, rối loạn mỡ máu. Theo bác sĩ Khanh, rối loạn chuyển hóa kết hợp cùng chế độ sinh hoạt kém lành mạnh làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ sớm ở gan. Người bệnh cần giảm cân thông qua chế độ ăn hợp lý, tăng cường vận động kết hợp điều trị các rối loạn chuyển hóa.

Theo bác sĩ Khanh, bệnh viện ghi nhận nhiều trường hợp người trẻ mắc bệnh gan nhiễm mỡ do chuyển hóa mà không liên quan đến bia rượu (MASLD) trong thời gian gần đây. Nguyên nhân thường liên quan đến chế độ ăn uống thiếu khoa học, ít vận động, thức khuya..., căng thẳng cũng góp phần thúc đẩy mỡ tích tụ ở gan.

Một trường hợp khác là nam sinh 19 tuổi vừa đi học vừa đi làm thêm và nói "không" với rượu bia. Thế nhưng, guồng quay bận rộn của công việc đã kéo theo những bữa ăn thất thường, kết hợp với sở thích ăn gà rán, pizza, mỳ ăn liền. Đến khi cơ thể mệt mỏi, cảm giác nặng bụng khó chịu sau mỗi bữa ăn, bệnh nhân mới quyết định đi khám và ngỡ ngàng khi biết mình bị gan nhiễm mỡ.

Theo TS.BS. Mai Thanh Bình, Chủ nhiệm Khoa Điều trị Gan, Mật, Tụy, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (Hà Nội), những trường hợp như trên đang ngày càng trở nên phổ biến.  Thống kê hiện nay cho thấy có đến khoảng 30% số người đi khám sức khỏe định kỳ tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 phát hiện gan nhiễm mỡ. 

"Điều đáng lưu ý là hơn một nửa số bệnh nhân này dưới 30 tuổi. Nhiều người trẻ chủ quan cho rằng bệnh chỉ xuất hiện ở người béo phì hoặc hay uống rượu bia. Tuy nhiên, thực tế chứng minh ngay cả những người có vóc dáng gầy, chăm vận động cũng có thể mắc bệnh do các rối loạn chuyển hóa bên trong cơ thể", TS. Bình thông tin. 

Tại lễ ký biên bản ghi nhớ hợp tác chương trình “Thành phố vì sức khỏe thế hệ tương lai” (Cities for better health) do Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cùng Novo Nordisk Việt Nam tổ chức mới đây, thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết khoảng 19,5% dân số Việt Nam, tương đương 20 triệu người, đang sống chung với tình trạng thừa cân, béo phì.

Theo PGS.TS.BS. Huỳnh Thị Vũ Quỳnh, Trưởng khoa Thận, Bệnh viện Nhi đồng 2, Phó trưởng bộ môn Nhi, Đại học Y Dược TP.HCM, Việt Nam đứng đầu trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ gia tăng hàng năm tỷ lệ thanh thiếu niên 5 - 19 tuổi có chỉ số BMI cao với mức 7,9%/năm. Kéo theo đó, số ca bệnh liên quan thừa cân, béo phì ở trẻ 5 - 19 tuổi được dự báo tiếp tục tăng trong những năm tới.

Cụ thể, số ca tăng huyết áp có thể tăng từ 352.000 ca năm 2025 lên 493.000 ca năm 2040; tăng đường huyết từ 163.000 lên 226.000 ca… Đáng chú ý, số trẻ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa được dự báo tăng từ 991.000 ca năm 2025 lên khoảng 1,39 triệu ca vào năm 2040.

Trong bối cảnh đó, ngày 16/8/2026, Hội Gan mật TP.HCM tổ chức Hội nghị Thường niên năm 2026 (HASLD 2026) với chủ đề “Xu hướng bệnh gan trong tương lai & các tiến bộ trong quản lý bệnh gan mật hiện nay”.

Phát biểu khai mạc hội nghị, PGS.TS.BS Bùi Hữu Hoàng, Chủ tịch Hội Gan mật TP.HCM, đã phác thảo bức tranh toàn cảnh về những thách thức đe dọa sức khỏe gan mật hiện nay. Trong đó, sự gia tăng nhanh chóng của bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) cùng các bệnh lý đi kèm như béo phì, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và tim mạch đang đặt ngành y tế trước những yêu cầu mới.

Cụ thể, theo PGS.TS.BS Bùi Hữu Hoàng, viêm gan do virus ghi nhận sự thoái trào rõ rệt. Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng vaccine viêm gan B sơ sinh bao phủ trên 95% cùng cuộc cách mạng thuốc kháng virus tác động trực tiếp (DAA) thế hệ mới trong điều trị viêm gan C, mục tiêu giảm tỷ lệ nhiễm viêm gan B mạn ở trẻ dưới 5 tuổi xuống dưới 0,1% của WHO đang dần thành hiện thực.

Tuy nhiên, nguy cơ từ môi trường lại nổi lên như một thách thức mới đối với sức khỏe lá gan. Không chỉ có độc tố Aflatoxin từ nấm mốc nông sản, các hạt bụi mịn PM2.5 khi hít vào phổi có thể khuếch tán thẳng vào máu đến gan, kích hoạt stress oxy hóa, bẻ gãy chuỗi DNA và thúc đẩy xơ hóa. Nguồn nước nhiễm kim loại nặng như Arsenic, Cadmium hay dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật cũng trực tiếp làm thay đổi căn nguyên, khiến ung thư gan do chuyển hóa và độc chất ngày càng gia tăng.

Trước thực tế tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đã đạt 74,7 tuổi (số liệu năm 2024), hệ thống y tế đang đứng trước bài toán già hóa dân số với nhiều bệnh mạn tính tích lũy theo tuổi tác. Theo PGS.TS.BS Bùi Hữu Hoàng, việc ứng dụng y học chính xác dựa trên hệ gen, giải mã biểu gen kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning) và Dữ liệu lớn (Big Data) sẽ là chìa khóa để phân tầng nguy cơ và cá thể hóa phác đồ điều trị.

Đồng thời, trước sự phức tạp của người bệnh mang đa bệnh lý đồng mắc, Chủ tịch Hội Gan mật TP.HCM nhấn mạnh việc chuyển đổi từ tiếp cận từng bệnh riêng lẻ sang mô hình quản lý toàn diện, liên tục với sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa Gan mật, Truyền nhiễm, Nội tiết chuyển hóa, Tim mạch, Ung bướu, Chẩn đoán hình ảnh, Ngoại khoa và Ghép tạng.

Nhấn mạnh về định hướng quản lý bệnh gan trong giai đoạn tới, PGS.TS.BS Bùi Hữu Hoàng khẳng định: "Quản lý bệnh gan trong tương lai sẽ không chỉ dừng lại ở mức độ chẩn đoán và điều trị, mà cần phải hướng đến việc phát hiện sớm, phân tầng nguy cơ, dự báo tiến triển và can thiệp trước khi người bệnh xuất hiện xơ gan mất bù, ung thư gan hoặc những tổn thương không thể hồi phục.

Điều cấp thiết là chúng ta cần phải chuyển những tiến bộ khoa học thành những giải pháp chính xác, khả thi và phù hợp với điều kiện thực hành tại Việt Nam".