Nếu như trước đây, suy dinh dưỡng là vấn đề nổi cộm thì hiện nay có một thách thức mới còn lớn hơn: gánh nặng kép về dinh dưỡng. Tình trạng suy dinh dưỡng, thiếu vi chất vẫn còn tồn tại song song với sự gia tăng nhanh chóng của thừa cân và các bệnh không lây nhiễm…

Nghiên cứu mới đây của Viện Dinh Dưỡng đã đưa ra một số kết quả đáng lưu ý về tình trạng dinh dưỡng và thói quen ăn uống của nhóm người từ 24 – 45 tuổi tại Việt Nam. Theo đó, tỷ lệ thừa cân, béo phì trong nhóm khảo sát lên tới 43,6% (khi áp dụng tiêu chuẩn phân loại BMI dành cho người châu Á theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới - WHO), với tỷ lệ cao hơn ở nam giới.

Dù vậy, tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng trong khẩu phần ăn vẫn còn phổ biến. Trung bình, khẩu phần ăn chỉ đáp ứng 68,7% nhu cầu khuyến nghị hàng ngày về canxi và 50,9% đối với folate; đồng thời, hơn 60% người được khảo sát chưa tiêu thụ đủ lượng rau xanh và trái cây theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới.

PGS.TS. Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, nhận định rằng nhóm tuổi 20 – 45 là lực lượng lao động nòng cốt, đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên, nhịp sống hiện đại và áp lực công việc bận rộn đang vô tình hình thành những hành vi dinh dưỡng chưa được hợp lý như bỏ bữa sáng hoặc ăn thực phẩm siêu chế biến.

“Chăm sóc sức khỏe chủ động không bắt đầu từ bệnh viện mà bắt đầu từ những lựa chọn thực phẩm hàng ngày. Đầu tư cho dinh dưỡng chính là đầu tư cho sức khỏe của hôm nay, cho chất lượng dân số ngày mai và sự phát triển bền vững của đất nước trong tương lai,” PGS.TS. Trần Thanh Dương cho biết.

Từ góc độ y tế, tỷ lệ suy dinh dưỡng của bệnh nhân có thể làm tăng nguy cơ biến chứng, thậm chí tử vong cho người bệnh. Tại "Hội nghị Dinh dưỡng trong một số bệnh lý viêm, nhiễm khuẩn ở bệnh nhân nằm viện", TS.BS. Lưu Ngân Tâm, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết số liệu tại một số bệnh viện lớn trên cả nước cho thấy tình trạng báo động về dinh dưỡng của người bệnh.

Tại Bệnh viện Đại học Y dược TP.Hồ Chí Minh, nghiên cứu trên 1.600 bệnh nhân trưởng thành cho thấy, tỷ lệ suy dinh dưỡng và nguy cơ suy dinh dưỡng khi vào viện là hơn 60%. Tại Bệnh viện Chợ Rẫy, trong số hơn 5.000 bệnh nhân nhập viện, tỷ lệ suy dinh dưỡng và nguy cơ suy dinh dưỡng là 60% - 70%...

Trong khi đó, suy dinh dưỡng làm tăng nguy cơ tử vong và biến chứng ở nhiều bệnh lý. Với bệnh nhân suy tim, nguy cơ tử vong tăng 2,15 lần nếu bị suy dinh dưỡng. Với bệnh nhân phổi tắc nghẽn mạn tính, nguy cơ tử vong tăng 17 lần nếu bị khối cơ thấp. Với bệnh nhân lão khoa, nguy cơ tử vong trong 3 năm theo dõi tăng hơn 2 lần nếu có tình trạng suy giảm khối cơ…

Suy dinh dưỡng cũng là tình trạng phổ biến ở bệnh nhân ung thư nhưng vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều người bệnh hiện vẫn tin rằng nhịn ăn hoặc cắt hoàn toàn đường, tinh bột có thể "bỏ đói" tế bào ung thư. Theo TS.BS. Lưu Ngân Tâm, trước khi bắt đầu điều trị, tỷ lệ suy dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư trên thế giới dao động từ 30 - 70% còn tại Việt Nam tỷ lệ này từ 45 - 85%, tùy vùng miền và loại ung thư. 

Theo các chuyên gia, suy dinh dưỡng làm gia tăng nguy cơ nhiễm trùng, chậm lành vết mổ, viêm phổi và suy giảm chức năng các cơ quan. Đối với hóa trị và các liệu pháp điều trị toàn thân, suy dinh dưỡng làm giảm albumin trong máu, khiến độc tính của nhiều loại thuốc tăng lên. Đồng thời, người bệnh suy kiệt thường không đủ sức theo hết phác đồ điều trị, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

Thông tin tại Hội thảo khoa học "Dinh dưỡng hợp lý với bệnh nhiễm trùng", mới nhất, NGND.PGS.TS. Phạm Ngọc Khái, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam, nhận định cùng với sự phát triển của khoa học dinh dưỡng, ngày càng có thêm những hiểu biết mới về vai trò của an ninh dinh dưỡng đối với sức khỏe.

Khái niệm “an ninh dinh dưỡng” được hiểu là tình trạng mọi người có thể tiếp cận liên tục và công bằng với thực phẩm lành mạnh, an toàn, có giá cả phù hợp, đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và cung cấp đầy đủ, cân đối các nguyên liệu cần thiết cho quá trình trao đổi chất bình thường của cơ thể.

Theo cách tiếp cận hiện nay, dinh dưỡng không chỉ dừng lại ở việc cung cấp đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất. Vai trò của các hoạt chất tự nhiên hỗ trợ chức năng cơ thể, chống lão hóa, hỗ trợ phòng chống bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống cũng ngày càng được quan tâm. Đặc biệt, với người bệnh nhiễm trùng, chăm sóc dinh dưỡng cần được nhìn nhận như một chu trình liên tục, từ bệnh viện đến cộng đồng và từ cộng đồng trở lại bệnh viện.

Các báo cáo tại hội thảo cho thấy, bệnh nhiễm trùng và tình trạng dinh dưỡng có mối quan hệ hai chiều chặt chẽ. Khi mắc nhiễm trùng, người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng sụt cân, mất khối cơ, suy giảm chức năng miễn dịch và kéo dài thời gian hồi phục. Ngược lại, khẩu phần ăn mất cân bằng năng lượng, thiếu protein, vitamin và chất khoáng cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị bệnh nhiễm trùng.

Như vậy, đánh giá tình trạng dinh dưỡng và xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp theo từng người bệnh cần được thực hiện song song với các biện pháp điều trị, thay vì xem dinh dưỡng đơn thuần là hoạt động hỗ trợ. Theo các chuyên gia, mặc dù kiến thức về dinh dưỡng của người dân đã có những thay đổi nhất định, kỹ năng thực hành dinh dưỡng hợp lý vẫn chưa có sự chuyển biến tương xứng. Mạng lưới hoạt động dinh dưỡng lâm sàng tại nhiều bệnh viện còn thiếu và chưa thực sự được quan tâm đúng mức về đào tạo nhân lực...

Ở chiều ngược lại, những thông tin về tình trạng dinh dưỡng, khẩu phần dinh dưỡng và điều kiện chăm sóc tại cộng đồng cũng cần được chuyển tải hiệu quả hơn nữa. Việc tăng cường kết nối sẽ góp phần đưa những tiến bộ của khoa học dinh dưỡng vào thực tiễn chăm sóc người bệnh, đặc biệt tại những khu vực còn gặp nhiều khó khăn về nguồn nhân lực và điều kiện chăm sóc.

Đại diện Bộ Y tế cho biết Vụ Bảo hiểm y tế đang rà soát danh mục thuốc và các nội dung liên quan để nghiên cứu khả năng bổ sung các sản phẩm dinh dưỡng phục vụ điều trị vào phạm vi thanh toán của bảo hiểm y tế. Trong thời gian tới, nếu điều kiện của quỹ cho phép, đặc biệt khi có thể nâng mức đóng bảo hiểm y tế theo lộ trình phù hợp, đơn vị sẽ tiếp tục nghiên cứu, xem xét việc hỗ trợ chi trả đối với các sản phẩm dinh dưỡng phục vụ điều trị ung thư. Từ đó từng bước giảm gánh nặng tài chính và giúp người bệnh tiếp cận đầy đủ hơn với các giải pháp điều trị toàn diện.