Phân tầng tiêu chí áp dụng khung tiêu chuẩn ESG theo quy mô doanh nghiệp

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có báo cáo tổng hợp ý kiến, tiếp thu, giải trình ý kiến góp ý dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG).

Dự thảo thu hút sự quan tâm đóng góp ý kiến của các Bộ ngành, Hiệp hội doanh nghiệp và các địa phương.

THỰC THI ESG TRONG SME CÒN KHÓ KHĂN, THÁCH THỨC 

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, dự thảo hiện đặt ra một khung ESG có cấu trúc khá gần chuẩn quốc tế, gồm nhiều nội dung như: hệ thống quản lý môi trường phù hợp ISO 14001 hoặc tương đương; đánh giá định kỳ rủi ro môi trường và rủi ro khí hậu theo ISO 14001 và/hoặc TCFD/ISSB; có mục tiêu môi trường và khí hậu trung hạn, dài hạn; cơ chế quản trị và trách nhiệm quản lý các vấn đề môi trường trong tổ chức.

Các yêu cầu này phù hợp với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp niêm yết hoặc doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Những doanh nghiệp này thường đã có bộ phận ESG hoặc bộ phận tuân thủ; có hệ thống kiểm soát nội bộ; có dữ liệu quản trị tương đối hoàn chỉnh; có ngân sách thuê tư vấn, kiểm toán, xác minh độc lập.

Ngược lại, đa số SME Việt Nam chưa có bộ phận ESG chuyên trách; chưa có hệ thống thu thập dữ liệu ESG định kỳ; chưa quen với các khung TCFD/ISSB, quản trị rủi ro khí hậu, báo cáo phi tài chính; rất nhạy cảm với chi phí tuân thủ, thời gian lập hồ sơ, chi phí thuê tư vấn và chi phí xác minh.

Mặc dù dự thảo có phân tầng theo quy mô doanh nghiệp, nhưng việc yêu cầu các doanh nghiệp SME, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh lập báo cáo ESG định kỳ theo mẫu và đáp ứng các tiêu chí bắt buộc trong Phụ lục III vẫn là một gánh nặng đáng kể nếu không có cơ chế hướng dẫn, hỗ trợ, huấn luyện và chuẩn hóa biểu mẫu ở mức tối giản.

“Nói cách khác, dự thảo hiện có thể phù hợp với logic quản trị của doanh nghiệp lớn, nhưng chưa thật sự có thể thực thi với SME”, Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nêu rõ.

Từ thực tế phân tích, Hiệp hội đề xuất bổ sung/sửa đổi Điều 6 và Phụ lục III, VI theo hướng thiết kế riêng bộ tiêu chí ESG cốt lõi cho SME, số lượng ít hơn, ngôn ngữ đơn giản hơn, chứng từ chứng minh dễ hơn.

Ngoài ra, Hiệp hội kiến nghị tách 3 cấp độ áp dụng: Doanh nghiệp lớn/FDI/niêm yết; SME; Hộ kinh doanh/cá nhân kinh doanh.

Với SME, chỉ yêu cầu các tiêu chí nền tảng, trọng yếu về tuân thủ pháp luật, quản trị tối thiểu, an toàn lao động, sử dụng năng lượng- tài nguyên ở mức cơ bản, có lộ trình nâng dần. Với hộ kinh doanh/cá nhân kinh doanh, chuyển sang checklist (danh sách kiểm tra) tối giản.

BẢO ĐẢM KHUNG TIÊU CHÍ VỪA ĐẦY ĐỦ TRÁCH NHIỆM, VỪA KHẢ THI CHO TỪNG NHÓM CHỦ THỂ

Theo thuyết minh Dự thảo, Phụ lục III gồm 52 tiêu chí ESG, trong đó doanh nghiệp lớn và các đối tượng còn lại phải bảo đảm thông tin tối thiểu 40/52 tiêu chí; còn SME, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh phải bảo đảm các tiêu chí bắt buộc theo từng quy mô.

Nhìn nhận vấn đề này, Hiệp hội nhận thấy một số hạn chế. Cách tiếp cận theo số lượng tiêu chí còn cơ học: Quy định 40/52 tiêu chí chưa phản ánh mức độ trọng yếu khác nhau giữa các tiêu chí. Một tiêu chí về công bố thông tin không thể có trọng lượng như một tiêu chí về kiểm soát phát thải, an toàn lao động, chống tham nhũng hay quản trị rủi ro.

Khung tiêu chí còn thiên về kiểm tra sự tồn tại của chính sách, quy trình và hồ sơ hơn là đánh giá kết quả đầu ra: Nếu doanh nghiệp chỉ chứng minh “có quy trình”, “có mục tiêu”, “có cơ chế” thì vẫn có thể đáp ứng trên giấy tờ mà chưa phản ánh tác động thực tế.

Điều này có nguy cơ trùng lặp với nghĩa vụ tuân thủ đã có trong pháp luật chuyên ngành: Nhiều nội dung môi trường, lao động, an toàn, kế toán, công khai thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân vốn đã được quy định ở các văn bản khác. Nếu Phụ lục III không được rà soát để tinh gọn, Hiệp hội cho rằng SME sẽ phải làm thêm một vòng hồ sơ mà chưa chắc tạo ra giá trị quản trị mới…

Từ thực tế đó, Hiệp hội đề xuất chỉnh sửa, chia tiêu chí ESG thành 3 nhóm: Nhóm các tiêu chí trọng yếu mang tính cốt lõi, bắt buộc; Nhóm các tiêu chí khuyến khích áp dụng; Nhóm các tiêu chí nâng cao.

Ngoài ra, thay cơ chế “đếm số lượng tiêu chí”; bằng cơ chế trọng số theo trụ cột E/S/G hoặc theo nhóm tiêu chí trọng yếu; đồng thời bổ sung chỉ số đầu ra định lượng đối với những tiêu chí có thể đo được. Ngoài ra quy định rõ tiêu chí nào tự khai, tiêu chí nào cần tài liệu chứng minh, tiêu chí nào cần xác minh độc lập.

Cùng quan tâm góp ý vấn đề này, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho rằng về áp dụng khung tiêu chuẩn ESG, yêu cầu báo cáo và số lượng tiêu chí áp dụng còn cao, chưa phù hợp với năng lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Do đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị phân loại đối tượng áp dụng và quy định mức độ phù hợp, bảo đảm tính khả thi.

Trước các ý kiến này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết tiếp thu một phần; đã rà soát, hoàn thiện Phụ lục VI theo hướng tách riêng tiêu chí tuân thủ pháp luật và tiêu chí tự nguyện tuân thủ.

Theo đó, nhóm tiêu chí tự nguyện tuân thủ được phân theo quy mô: cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh thực hiện tối thiểu 3/35 tiêu chí; Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ thực hiện tối thiểu 6/35 tiêu chí;

Đối với doanh nghiệp quy mô vừa thực hiện tối thiểu 12/35 tiêu chí, các doanh nghiệp còn lại thực hiện tối thiểu 18/35 tiêu chí.

“Nhóm tiêu chí tự nguyện tuân thủ này được xây dựng nhằm bảo đảm khung tiêu chí vừa đầy đủ trách nhiệm, vừa khả thi cho từng nhóm chủ thể”, báo cáo tiếp thu giải trình của Bộ nhấn mạnh.