Chính phủ vừa ban hành quy định mới về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo với nhiều điểm mới như bắt buộc thông báo kế hoạch nhập khẩu, siết chặt điều kiện kho bãi, cơ sở xay xát và nhận ủy thác. Đáng chú ý, doanh nghiệp xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo vi chất được miễn giấy chứng nhận…

Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã ký ban hành Nghị định số 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.

Nghị định này quy định về kinh doanh xuất, nhập khẩu thóc, gạo các loại (gạo); hoạt động tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, chuyển khẩu, quá cảnh, gia công gạo cho nước ngoài; hoạt động xuất khẩu không vì mục đích thương mại, viện trợ, biếu, tặng gạo không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định này.

Theo quy định, thương nhân Việt Nam thuộc mọi thành phần kinh tế, nếu đáp ứng đủ điều kiện quy định và được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo (Giấy chứng nhận), có quyền kinh doanh xuất khẩu gạo.

Thương nhân là doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng được cấp Giấy chứng nhận và hoạt động theo quy định pháp luật Việt Nam cùng điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Nghị định nêu rõ chỉ thương nhân được cấp Giấy chứng nhận mới được nhận ủy thác xuất khẩu gạo.

Thương nhân xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo đồ, gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng không phải đáp ứng các điều kiện kinh doanh theo quy định, được xuất khẩu các loại gạo này không phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, không phải thực hiện dự trữ lưu thông theo quy định và không thực hiện trách nhiệm báo cáo theo quy định.

Thương nhân kinh doanh nhập khẩu gạo thông báo kế hoạch nhập khẩu gạo với Bộ Công Thương.

Về điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, thương nhân đăng ký kinh doanh hợp pháp được kinh doanh xuất khẩu gạo khi có ít nhất 01 kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và 01 cơ sở xay xát gạo đáp ứng quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Kho chuyên dùng và cơ sở xay xát có thể thuộc sở hữu hoặc do thương nhân thuê bằng hợp đồng văn bản, bảo đảm phù hợp thời hạn Giấy chứng nhận.

Thương nhân có Giấy chứng nhận không được cho thương nhân khác thuê để đề nghị cấp Giấy chứng nhận đối với các kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo và cơ sở xay xát gạo đã được Bộ Công Thương cấp trong Giấy chứng nhận cho thương nhân.

Bộ Công Thương cấp Giấy chứng nhận cho thương nhân bản giấy và bản điện tử (khi áp dụng) đáp ứng điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo theo quy định.

Nghị định 365 nêu rõ, Bộ Công Thương xem xét, quyết định việc thu hồi Giấy chứng nhận trong các trường hợp sau:

- Thương nhân được cấp Giấy chứng nhận đề nghị thu hồi;

- Thương nhân bị giải thể, phá sản theo quy định của pháp luật;

- Thương nhân bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư;

- Thương nhân không đứng tên trên tờ khai hàng hóa xuất khẩu là người xuất khẩu trong thời gian 12 tháng liên tục, trừ trường hợp thương nhân đã thông báo tạm ngừng kinh doanh theo quy định của pháp luật;

- Thương nhân không duy trì đáp ứng điều kiện kinh doanh theo quy định ở trên trong quá trình kinh doanh;

- Thương nhân kê khai không đúng thực tế kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo, cơ sở xay xát gạo hoặc có gian lận khác để được cấp Giấy chứng nhận;

- Thương nhân không thực hiện hoặc thực hiện không đúng chỉ đạo, điều hành của cơ quan có thẩm quyền theo quy định;

- Trường hợp sau 45 ngày kể từ ngày Bộ Công Thương ban hành văn bản đôn đốc thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo thực hiện trách nhiệm báo cáo theo quy định mà Bộ Công Thương không nhận được báo cáo của thương nhân;

- Thương nhân không duy trì mức dự trữ thóc, gạo theo quy định;

 - Theo đề xuất của cơ quan chức năng có thẩm quyền.

Về điều khoản chuyển tiếp, Nghị định 365 nêu rõ, thương nhân đã được cấp Giấy chứng nhận theo Nghị định số 107/2018/NĐ-CP ngày 15/8/2018 (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 01/2025/NĐ-CP ngày 1/1/2025) được tiếp tục hoạt động theo thời hạn đã cấp mà không phải cấp lại, trừ trường hợp sửa đổi, bổ sung theo Điều 7 Nghị định này.

Trong vòng 45 ngày kể từ ngày Nghị định này có hiệu lực thi hành, thương nhân kinh doanh nhập khẩu gạo thực hiện đăng ký kế hoạch nhập khẩu gạo với Bộ Công Thương theo quy định tại khoản 5 Điều 3 và Điều 22 Nghị định này.

Đánh giá mức độ tín nhiệm của các thương nhân xuất khẩu gạo theo quy định tại Điều 14 Nghị định này thực hiện từ ngày 1/1/2028.

Thương nhân có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã hoạt động sản xuất, xuất khẩu gạo trước năm 2010 tiếp tục hoạt động theo giấy phép đã cấp và tuân thủ quy định hiện hành.

Thương nhân đã nộp hồ sơ đề nghị cấp, cấp lại, sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận đầy đủ theo quy định trước ngày Nghị định này có hiệu lực thi hành, Bộ Công Thương xem xét, cấp, cấp lại, sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận cho thương nhân theo quy định của Nghị định số 107/2018/NĐ-CP.

Thời điểm nộp hồ sơ của thương nhân được tính theo ngày gửi hồ sơ thể hiện trên dấu bưu điện (đối với trường hợp thương nhân gửi hồ sơ qua đường bưu điện), ngày Bộ Công Thương nhận được hồ sơ trên Trang dịch vụ công trực tuyến hoặc ngày thể hiện trên dấu tiếp nhận công văn đến của Bộ Công Thương đối với trường hợp thương nhân nộp hồ sơ trực tiếp tại trụ sở Bộ Công Thương.

Trong trường hợp quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật về kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo và cơ sở xay xát gạo chưa được ban hành thì tiếp tục áp dụng theo quy định đã ban hành cho đến khi quy định mới được ban hành có hiệu lực.