Siết nợ xấu chây ì: Đề xuất hạn chế xuất cảnh, xử lý hình sự

Tại tọa đàm về xử lý nợ xấu trong bối cảnh mới chiều 15/4, nhiều ngân hàng than khó khi bên cạnh nhóm khách hàng thiện chí phối hợp bàn giao tài sản, còn có một tỷ lệ lớn bên vay tìm mọi cách kéo dài quá trình thu hồi nợ.

Ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng Thành viên VAMC cho rằng điểm nghẽn hiện nay là thiếu những chế tài đủ mạnh để củng cố kỷ luật tín dụng trên thị trường. Hệ quả là nợ xấu đang hình thành từ hai nguồn song song: một phần xuất phát từ nguyên nhân khách quan như kinh tế khó khăn, thị trường đi xuống khiến khách hàng mất khả năng trả nợ; phần còn lại bắt nguồn từ sự thiếu minh bạch và kỷ luật thị trường. Với nhóm thứ hai, tình trạng chây ì, dây dưa nghĩa vụ ngày càng phổ biến, thậm chí hình thành các nhóm khách hàng vay mượn hộ, vay chéo và đảo nợ lẫn nhau theo cách ngày càng phức tạp.

Ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho biết, trong thực tiễn đã xảy ra nhiều trường hợp bên có nghĩa vụ trả nợ cố tình tạo ra các tranh chấp giả nhằm trì hoãn việc bàn giao và xử lý tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu.

“Khi xuất hiện các tình huống như vậy, vụ việc gần như không còn điều kiện để áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn, mà buộc phải chuyển sang quy trình tố tụng thông thường, kéo dài qua nhiều cấp xét xử từ sơ thẩm, phúc thẩm, thậm chí giám đốc thẩm. Điều này khiến thời gian xử lý tài sản bị kéo dài đáng kể, làm giảm hiệu quả thu hồi nợ và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng luân chuyển vốn của hệ thống tín dụng”, ông Hùng phân tích.

Phó Chủ tịch VNBA kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước cần nghiên cứu áp dụng các chế tài mạnh hơn đối với những người phát sinh nợ xấu lớn, đặc biệt là những khoản nợ đã bán cho VAMC.

“Cần xem xét hạn chế xuất cảnh đối với người có nợ xấu lớn. Không thể để họ dễ dàng ra nước ngoài rồi trốn ở đó thì ngân hàng không thể có nguồn lực để đi tìm mà xử lý nợ”, ông Nguyễn Quốc Hùng kiến nghị.

Đại diện VNBA cũng đặt vấn đề, những khoản nợ xấu đã bán cho VAMC không còn đơn thuần là quan hệ dân sự giữa ngân hàng và khách hàng, mà đã trở thành một phần nguồn lực tài chính của quốc gia.

Vì vậy, với các trường hợp khoản nợ đã được bán cho VAMC nhưng bên có nghĩa vụ vẫn không hợp tác trong xử lý nợ và tài sản bảo đảm, cần đặt ra câu hỏi liệu hành vi này có đang gây thất thoát tài sản nhà nước hay không.

Trên cơ sở lập luận đó, ông Nguyễn Quốc Hùng kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước nghiên cứu những chế tài đủ mạnh, thậm chí xem xét xử lý hình sự đối với các trường hợp cố tình không hợp tác trong xử lý tài sản bảo đảm.

“Có những vụ việc kéo dài nhiều năm nhưng bên phải thi hành án vẫn không bàn giao tài sản, không chấp hành bản án hoặc quyết định thi hành án. Với những trường hợp như vậy, theo tôi cần phải xử lý mạnh hơn, thậm chí xem xét khởi tố khi có dấu hiệu vi phạm, thì mới có thể lập lại kỷ cương và tạo nền tảng cho thị trường mua bán nợ vận hành thực chất”.

Đồng quan điểm với lãnh đạo VNBA, bà Nguyễn Thị Phương, Giám đốc Ban Pháp chế của BIDV cho rằng các ngân hàng có thể áp dụng nhiều biện pháp xử lý nợ xấu như bán nợ cho VAMC, DATC, ủy thác cho các đơn vị liên quan… nhưng đích đến cuối cùng vẫn là xử lý được tài sản bảo đảm và hiện thực hóa giá trị tài sản thành tiền để tạo ra vòng quay tín dụng mới.

“Tài sản đó cần được chuyển cho chủ mới có năng lực khai thác, tiếp tục đưa vào sản xuất, kinh doanh, qua đó tạo ra dòng tiền mới cho nền kinh tế”, bà Phương nhấn mạnh.

Theo đại diện các ngân hàng, nếu không sớm tháo được nút thắt về xử lý tài sản bảo đảm thì thị trường mua bán nợ sẽ không thể phát triển, bởi sẽ không có nhà đầu tư nào, dù trong nước hay quốc tế, sẵn sàng tham gia nếu họ không nhìn thấy khả năng thu hồi tài sản.

Bởi bản chất của mua nợ chính là kế thừa toàn bộ quyền và nghĩa vụ gắn với khoản nợ đó, trong đó cốt lõi là quyền xử lý tài sản bảo đảm.

Muốn thu hút nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường mua bán nợ của Việt Nam, điều kiện tiên quyết là môi trường pháp lý phải minh bạch, sạch và bảo đảm quyền xử lý tài sản sau mua nợ. Nếu nhìn vào một thị trường có rất nhiều khoản nợ nhưng tài sản bảo đảm lại không thể xử lý được, thì rất khó để thuyết phục bất kỳ nhà đầu tư nào tham gia.