Một số doanh nghiệp bắt tay với các quỹ đầu tư để rút khỏi sàn, trong khi số khác không đáp ứng được các tiêu chuẩn mới…

Theo tờ báo Nikkei Asia, số doanh nghiệp hủy niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo (TSE) được dự báo lập kỷ lục năm thứ ba liên tiếp trong năm nay. Một số doanh nghiệp hợp tác với các quỹ đầu tư để rút khỏi sàn, trong khi số khác không đáp ứng được các tiêu chuẩn mới để tiếp tục niêm yết.

Tính từ đầu năm đến ngày thứ Sáu tuần trước (4/9), có 128 doanh nghiệp đã hủy hoặc có kế hoạch hủy niêm yết khỏi TSE, vượt mức kỷ lục 125 doanh nghiệp của cả năm 2025. Con số này được dự báo sẽ còn tăng, do 29 doanh nghiệp khác đã bị đưa vào diện giám sát vì có nguy cơ phải rời sàn.

Trong số các doanh nghiệp hủy niêm yết, 28 công ty, chiếm khoảng 1/5, đã nhờ các quỹ đầu tư hỗ trợ rút khỏi sàn. Nguồn lực tài chính của các quỹ giúp họ tinh gọn cơ cấu cổ đông và dễ dàng đưa ra những quyết định lớn như tái cấu trúc. Nhiều doanh nghiệp chọn rời sàn sau khi chịu sức ép từ các cổ đông về việc cải thiện công tác quản lý.

Trong số các thương vụ rút khỏi sàn có sự tham gia của quỹ đầu tư, đáng chú ý là việc quỹ EQT của châu Âu mua lại hãng sản xuất thang máy Fujitec. Công ty in trực tuyến Raksul cũng được ban lãnh đạo mua lại với sự hỗ trợ tài chính của ngân hàng Goldman Sachs. Sau thương vụ, ban lãnh đạo Raksul nắm 50% quyền biểu quyết và dự kiến đầu tư vào các lĩnh vực như tài chính để thúc đẩy tăng trưởng.

Một số công ty khởi nghiệp cũng lựa chọn rút khỏi sàn Tokyo do môi trường kinh doanh thay đổi. Điển hình là Mamezo, công ty mới niêm yết vào tháng 6/2024 trên phân khúc Growth của TSE, nơi dành cho các doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng cao. Dù kinh doanh thuận lợi, Mamezo vẫn hợp tác với tập đoàn đầu tư EQT của Thụy Điển để rút khỏi sàn. Động thái này giúp công ty có thể mạnh tay đầu tư vào các lĩnh vực liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) mà không chịu áp lực về kết quả kinh doanh ngắn hạn.

Việc TSE tái cơ cấu thị trường cách đây 4 năm cũng khiến một số doanh nghiệp phải rời sàn. Vào tháng 4/2022, TSE giảm số phân khúc niêm yết từ 4 xuống 3, đồng thời thay đổi tiêu chí về vốn hóa thị trường. Khi giai đoạn chuyển tiếp kết thúc, 10 doanh nghiệp không đáp ứng tiêu chuẩn mới sẽ bị hủy niêm yết vào ngày 1/10. Nhiều doanh nghiệp khác dự kiến cũng rơi vào tình trạng tương tự trong năm 2027.

Các nhà đầu tư góp vốn vào công ty khởi nghiệp có thể thu lợi khi những doanh nghiệp này phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Vì vậy, nhiều công ty vội vàng lên sàn khi quy mô còn nhỏ, nhưng sau đó lại không thể tiếp tục tăng trưởng. Để hạn chế tình trạng này, TSE áp dụng các yêu cầu buộc những doanh nghiệp vẫn duy trì quy mô nhỏ phải rời sàn.

Tính đến cuối tháng 8, TSE có 3.705 doanh nghiệp niêm yết, giảm so với 3.782 doanh nghiệp vào cuối năm 2025. Số liệu này không bao gồm thị trường Tokyo Pro dành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp. Đây là mức thấp nhất trong 7 năm và thấp hơn 4% so với mức đỉnh vào cuối năm 2023. Hoạt động IPO cũng đi xuống khi TSE chỉ ghi nhận 22 doanh nghiệp lên sàn trong 8 tháng đầu năm 2026, ít hơn cùng kỳ năm trước.

Để tiếp tục niêm yết, một số doanh nghiệp chuyển sang các sở giao dịch khu vực có tiêu chuẩn dễ đáp ứng hơn. Số doanh nghiệp mới niêm yết trên 3 sàn Nagoya, Fukuoka và Sapporo tăng mạnh từ 3 vào năm 2020 lên 47 vào năm 2025. Con số này không tính các thị trường dành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, nhưng bao gồm cả những doanh nghiệp đã được chấp thuận niêm yết dù chưa bắt đầu giao dịch. Tính từ đầu năm đến cuối tháng 8, 3 sàn này đã đón thêm tổng cộng 21 doanh nghiệp niêm yết mới.

Trước đây, TSE từng cạnh tranh quyết liệt với Sở Giao dịch Chứng khoán Osaka để thu hút doanh nghiệp niêm yết. Tuy nhiên, sàn giao dịch này hiện tập trung thúc đẩy cải cách doanh nghiệp. Ông Hiromi Yamaji, Giám đốc điều hành Japan Exchange Group, công ty mẹ của TSE, cho rằng số lượng doanh nghiệp niêm yết không phải là vấn đề đáng lo ngại.

Số doanh nghiệp niêm yết trên các sàn chứng khoán Mỹ như Sở Giao dịch Chứng khoán New York và Nasdaq đã giảm một nửa trong 30 năm qua, xuống còn khoảng 3.900 vào cuối năm 2025. Nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp tục tăng trưởng mà không cần lên sàn. Dù vậy, thị trường Mỹ gần đây ghi nhận một số thương vụ niêm yết đáng chú ý của các công ty có vốn hóa lớn. Trong số đó có SpaceX, doanh nghiệp thực hiện thương vụ IPO lớn chưa từng có và đạt mức vốn hóa khoảng 1.700 tỷ USD.