Sự trái chiều giữa khu vực xuất khẩu sôi động và bức tranh kinh tế trong nước ảm đạm phản ánh tình trạng phụ thuộc dai dẳng của Trung Quốc vào nhu cầu bên ngoài...

Xuất khẩu của Trung Quốc tăng tốc trong tháng 8 vừa qua, nhờ nhu cầu mạnh mẽ của thị trường toàn cầu đối với các sản phẩm công nghệ cao và liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, nhập khẩu của Trung Quốc không đạt dự báo, giữa lúc nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đương đầu sức ép gia tăng về vấn đề cân bằng thương mại.

Sự trái chiều giữa khu vực xuất khẩu sôi động và bức tranh kinh tế trong nước ảm đạm phản ánh tình trạng phụ thuộc dai dẳng của Trung Quốc vào nhu cầu bên ngoài, trong lúc Bắc Kinh tìm cách vực dậy tiêu dùng và đầu tư trong nước để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 4,5-5% trong năm nay.

Dữ liệu do Tổng cục Hải quan Trung Quốc công bố ngày 8/9 cho thấy kim ngạch xuất khẩu tính bằng đồng USD của nước này trong tháng 8 tăng trưởng 25% so với cùng kỳ năm ngoái, khớp với dự báo và tăng tốc so với mức tăng 23,9% của tháng 7.

Nhập khẩu tăng 28,2%, mạnh hơn mức tăng 27,5% của tháng 7, nhưng không đạt dự báo là tăng 30%.

THẶNG DƯ THƯƠNG MẠI CẢ NĂM CÓ THỂ VƯỢT 1 NGHÌN TỶ USD

Trao đổi với hãng tin Reuters, ông Zhaopeng Xing, chiến lược gia cấp cao về Trung Quốc tại ngân hàng ANZ, cho biết nhu cầu mạnh mẽ đối với các sản phẩm AI cũng như xe điện, pin năng lượng mặt trời và pin lithium-ion đã giúp bù đắp những tác động tiêu cực từ các yếu tố thời tiết. Ông Xing cũng lưu ý rằng các doanh nghiệp vẫn đang đẩy nhanh hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ do những lo ngại về những bất định trong chính sách thuế quan.

Trong khi làn sóng đầu tư AI giúp gia tăng lợi nhuận cho các nhà sản xuất công nghệ tiên tiến, các ngành công nghiệp phụ thuộc vào thị trường nội địa lại đang phải đương đầu với chi phí đầu vào tăng và nhu cầu trầm lắng. Việc dựa vào xuất khẩu để giải phóng công suất công nghiệp cũng khiến Trung Quốc đối mặt với nguy cơ bị các đối tác thương mại áp đặt hạn chế, khi cả Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đều kêu gọi Trung Quốc giảm thặng dư thương mại.

Theo tính toán của hãng tin CNBC dựa trên dữ liệu chính thức, kim ngạch hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ đã tăng 34,4% trong tháng 8, tiếp nối đà tăng trưởng hai con số trong phần lớn thời gian của năm nay, trong khi nhập khẩu từ Mỹ chỉ tăng 17,8%. Xuất khẩu sang EU tăng 6,6% còn nhập khẩu từ khối này tăng nhẹ 0,7% trong tháng trước.

Trong tháng 8, thặng dư thương mại của Trung Quốc đã tăng lên mức 119,09 tỷ USD, cao hơn mức 112,5 tỷ USD của tháng trước đó. Thặng dư thương mại trong 8 tháng đầu năm đạt 805,51 tỷ USD, đưa con số cả năm tiến tới mốc vượt 1 nghìn tỷ USD lần thứ hai trong lịch sử, sau khi lần đầu vượt qua mức này vào năm ngoái.

Thặng dư thương mại của Trung Quốc với Mỹ trong tháng 8 đã tăng lên mức 29,18 tỷ USD, so với 28 tỷ USD vào tháng 7.

Thỏa thuận đình chiến thương mại giữa Bắc Kinh và Washington, đạt được vào cuối năm ngoái tại cuộc gặp thượng đỉnh giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump, vẫn duy trì bất chấp những căng thẳng âm ỉ. Hiện tại, Trung Quốc và Mỹ đang xem xét việc cắt giảm thuế quan lẫn nhau đối với lượng hàng hóa trị giá 30 tỷ USD từ mỗi bên, trong bối cảnh hai nước chuẩn bị cho một cuộc gặp thượng đỉnh khác vào cuối tháng này tại Washington.

"Trung Quốc vẫn tiếp tục dựa vào các nhà xuất khẩu để hỗ trợ nền kinh tế”, nhà kinh tế trưởng Zhiwei Zhang của công ty Pinpoint Asset Management nhận định với hãng tin Reuters.

Quý 2 năm nay, tăng trưởng kinh tế Trung Quốc giảm còn 4,3%. Sau đó, các số liệu kinh tế được công bố tháng trước cho thấy cả sản lượng công nghiệp và doanh số bán lẻ đều tăng trưởng chậm lại vào đầu quý 3, và đầu tư vào tài sản cố định ghi nhận mức sụt giảm mạnh hơn trong bảy tháng đầu năm. Thị trường bất động sản, từng là động lực tăng trưởng chính, vẫn đang trong tình trạng suy thoái kéo dài nhiều năm.

Chính phủ Trung Quốc đã tăng cường các biện pháp hỗ trợ tài khóa cho nền kinh tế, bao gồm việc triển khai công cụ tài chính trị giá 800 tỷ nhân dân tệ, tương đương 119,21 tỷ USD, để thúc đẩy đầu tư cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, sức mạnh của hoạt động xuất khẩu giúp Bắc Kinh chưa cần phải thực hiện ngay các biện pháp quy mô lớn nhằm tăng thu nhập hộ gia đình, cải thiện sự ổn định việc làm hay vực dậy thị trường bất động sản.

VẤN ĐỀ LÃI SUẤT VÀ TỶ GIÁ

"Các dữ liệu thương mại mới nhất không củng cố đáng kể lập luận cho việc cắt giảm lãi suất trong thời gian tới", ông Hao Zhou, nhà phân tích phân tích tại công ty Guotai Haitong Securities, nhận định với Reuters.

"Không thể loại trừ khả năng có thêm các biện pháp hỗ trợ chính sách, nhưng sự kết hợp giữa nhu cầu bên ngoài vẫn vững chắc, đà tăng trưởng công nghiệp ổn định và các biện pháp tài khóa ngày càng có trọng tâm cho thấy cần phải tiếp tục theo dõi để xác định thời điểm cũng như sự cần thiết của việc nới lỏng tiền tệ bổ sung”, ông Hao nói.

Trái lại, chuyên gia Shan Guo tại công ty nghiên cứu chuyên về Trung Quốc Hutong Research dự báo nước này sẽ có một hoặc hai đợt cắt giảm lãi suất từ nay đến cuối năm, với tốc độ giảm sẽ phụ thuộc vào các động thái chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), kế hoạch phát hành trái phiếu của Bộ Tài chính Trung Quốc và tốc độ tăng giá của đồng nhân dân tệ.

Bà Guo cho rằng đồng nhân dân tệ càng tăng giá thì PBOC càng có nhiều dư địa để cắt giảm lãi suất, ngay cả khi Fed tiếp tục tăng lãi suất.

Ông Neo Wang, chuyên gia chiến lược về Trung Quốc tại Evercore ISI, kỳ vọng tăng trưởng sẽ lấy lại đà phục hồi trong nửa cuối năm nay nhờ "tinh thần khẩn trương và quyết tâm thể hiện qua các thông điệp chính sách gần đây của Bắc Kinh", cũng như sự ổn định trở lại của hoạt động sản xuất trong tháng 8.

Theo ông Wang, chi tiêu tài khóa của Chính phủ Trung Quốc đã tăng tốc trong những tuần gần đây, giúp ngăn đà sụt giảm đầu tư và khôi phục sự ổn định. Chính phủ Trung Quốc có kế hoạch bơm lượng vốn 54 tỷ USD vào một số ngân hàng và công ty bảo hiểm nhà nước, trong nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng thông qua các biện pháp kích thích có chừng mực.

Đồng nhân dân tệ giao dịch tại thị trường ngoài Trung Quốc đại lục hầu như không biến động sau khi dữ liệu thương mại mới nhất của Trung Quốc được công bố, duy trì ở mức 6,7099 đổi 1 USD. Đồng tiền của Trung Quốc đã mang lại hiệu suất tốt hơn so với các đồng tiền khác ở khu vực châu Á trong năm nay, tăng giá 3,8% so với USD nếu tính từ đầu năm.

Thặng dư thương mại khổng lồ của Trung Quốc đã thúc đẩy giới chuyên gia kinh tế và quan chức nước ngoài kêu gọi Bắc Kinh tăng giá đồng nhân dân tệ, đồng tiền được cho là đang bị định giá thấp hơn giá trị thực, góp phần vào sự bùng nổ xuất khẩu của Trung Quốc.

Tháng trước, ông Brad Setser, chuyên gia cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) ở Washington, ước tính rằng đồng tiền Trung Quốc đang bị định giá thấp hơn 20%.

Tại hội nghị khối G20 ở Mỹ vào đầu tháng này, các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương của khối đưa ra tuyên bố chung chỉ trích những nền kinh tế phụ thuộc quá nhiều vào xuất khẩu, trong đó Trung Quốc là thành viên duy nhất phản đối quan điểm này.

Phát biểu tại hội nghị quan chức tài chính và ngân hàng trung ương G20, Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) Phan Công Thắng khẳng định Trung Quốc chưa bao giờ chủ động theo đuổi thặng dư thương mại hay phá giá đồng nội tệ để giành lợi thế cạnh tranh thương mại. Ông cũng nhấn mạnh rằng thị trường Trung Quốc sẽ tiếp tục mở cửa cho các doanh nghiệp nước ngoài.