Với vai trò là giám khảo và là nhà đầu tư của chương trình Thương vụ bạc tỷ - Shark Tank trong nhiều năm qua, ông có thể chia sẻ về tình hình đầu tư vào startup Việt Nam trong năm 2023 vừa qua?

Tôi tham gia Shark Tank với vai trò khách mời, nên vai trò của tôi có mặt hạn chế. Tuy nhiên, thông qua công ty quản lý đầu tư của chúng tôi là Saigon Asset Management (SAM) và thông qua các khoản đầu tư cá nhân, chúng tôi đã đầu tư và huy động vốn cho hơn 25 công ty khởi nghiệp ở Việt Nam và Hoa Kỳ. Trong năm 2023 vừa qua, do các thách thức kinh tế và địa chính trị toàn cầu, đầu tư vào các startup Việt đã giảm tốc, nhưng định giá của các công ty khởi nghiệp tại Việt Nam vẫn duy trì ở mức cao vì các nhà sáng lập vẫn giữ tinh thần khá lạc quan. Chúng tôi hy vọng điều này sẽ thay đổi trong năm 2024 khi dự báo kinh tế toàn cầu vẫn còn ảm đạm và định giá cao sẽ không duy trì được.

Trong bối cảnh khó khăn chung của nền kinh tế, lĩnh vực startup gặp những thuận lợi và khó khăn gì?

Trong thời kỳ khó khăn này, các công ty khởi nghiệp có cơ hội để tái cấu trúc doanh nghiệp của họ để trở nên linh hoạt và hiệu quả hơn, xây dựng khả năng và năng lực, phát triển liên minh với đối tác chiến lược mới, sáp nhập và mua lại... Đồng thời, các công ty khởi nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc huy động vốn do nhà đầu tư thoái lui. Tuy nhiên, vẫn còn những nhà đầu tư đang tìm kiếm cơ hội trong tình trạng khó khăn hoặc điều chúng ta thường gọi là “tình hình đặc biệt”. Các doanh nghiệp đang gặp khó khăn nhưng nếu có công nghệ độc quyền hoặc danh sách khách hàng lớn vẫn rất hấp dẫn đối với một số nhà đầu tư và có cơ hội mua bán và sáp nhập (M&A).

Đầu tư vào startup được ví von như “vứt tiền qua cửa sổ”, bởi đây là lĩnh vực đầu tư rất mạo hiểm khi mà có hơn 70% startup thất bại. Bản thân ông cũng như các Shark làm cách nào để chọn lựa startup để rót vốn mà vẫn tránh được rủi ro?

Có một sự thật là hơn 70% các khoản đầu tư vào các công ty khởi nghiệp sẽ thất bại. Hiểu biết của tôi từ cuộc trò chuyện với một số Shark là họ định trước một khoản ngân sách nhất định để đầu tư cho mỗi mùa và chấp nhận một tỷ lệ thất bại nhất định để đổi lấy việc quảng bá và quảng cáo gián tiếp cho cá nhân và doanh nghiệp. Có những trường hợp chúng tôi, với vai trò là nhà đầu tư, sẽ hỗ trợ “serial entrepreneurs” (doanh nhân với những dự án liên tiếp) khi họ đã chứng minh thành công trước đó, hoặc các sản phẩm của họ liên quan đến các đầu tư hiện tại trong danh mục của chúng tôi, từ đó giảm thiểu rủi ro. Do đó, điều này không hoàn toàn là “vứt tiền qua cửa sổ” như một số người có thể nghĩ.

Theo ông, để thúc đẩy lĩnh vực startup phát triển, các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cũng như các quỹ đầu tư cần phải làm gì?

Để hỗ trợ sự phát triển của các công ty khởi nghiệp, các cơ quan Chính phủ có thể xem xét việc thành lập thêm các trung tâm thúc đẩy và các “lò ấp” riêng tại các đô thị và trung tâm thương mại tài chính như đã làm ở Mỹ, Trung Quốc và Hong Kong. Những địa điểm xa trung tâm tài chính (như Khu công nghệ cao Saigon ở quận 9) là khó khăn đối với nhiều doanh nhân khi phải di chuyển và tương tác với khách hàng và đối tác một cách hiệu quả.

Các doanh nghiệp và quỹ đầu tư có thể xem xét việc tài trợ cho những trung tâm thúc đẩy và các “lò ấp” này để thể hiện sự hỗ trợ và đóng góp lại cho cộng đồng (CSR), cũng như cung cấp những yếu tố cốt lõi như phát triển công nghệ (FPT, CMC, VNG), đầu tư vốn (các quỹ đầu tư mạo hiểm khác nhau), hỗ trợ pháp lý (các văn phòng luật), hỗ trợ kế toán và tài chính (các công ty kiểm toán Big 4) và mạng lưới nhà đầu tư thiên thần.

Được biết, lĩnh vực mà SAM nhắm đến để đầu tư trong những năm qua là công nghệ và nông nghiệp thông minh. Tại sao SAM lại chọn hai lĩnh vực này để đầu tư mà không phải là các lĩnh vực khác?

Cá nhân tôi muốn sử dụng kỹ năng và khả năng của mình để đầu tư vào các doanh nghiệp có lợi cho môi trường, tác động xã hội và để lại một di sản ý nghĩa. Đó là lý do tại sao trong vòng 5 năm qua, chúng tôi đã hỗ trợ các đầu tư liên quan đến ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị doanh nghiệp) và công nghệ, tập trung vào các lĩnh vực chính bao gồm thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và nông nghiệp thông minh. Mỗi lĩnh vực này có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe của chúng ta, thế hệ tương lai và môi trường. Những lĩnh vực này cũng thể hiện một nhu cầu cao rõ ràng từ phía nhà đầu tư và người tiêu dùng cuối cùng. Đây cũng tiếp tục là những lĩnh vực mà SAM quan tâm và lựa chọn đầu tư trong năm 2024.

Dự cảm của ông về thị trường khởi nghiệp năm 2024, theo ông, năm 2024, cơ hội cho các startup có lớn không? Đâu là những cơ hội và thách thức cho cả quỹ đầu tư cũng như startup trong năm 2024 này?

Các dấu hiệu từ quý 4/2023 cho thấy rằng năm 2024 sẽ đầy thách thức. Tuy nhiên, thời kỳ khó khăn sẽ là cơ hội cho các công ty xuất sắc vươn lên cao hơn, trong khi các công ty yếu sẽ biến mất nếu họ không chuẩn bị cho “cơn bão” một cách đúng đắn. Nhà đầu tư thông minh sẽ tiếp tục săn lùng các thương vụ tốt trong những thời kỳ khó khăn vì họ biết họ có nhiều đòn bẩy hơn với tiền mặt có sẵn và định giá của các công ty khởi nghiệp sẽ trở nên hợp lý hơn.

Đối với các quỹ đầu tư, áp lực từ các nhà đầu tư đã đầu tư vào quỹ sẽ gia tăng vì một số nhà đầu tư sẽ muốn rút tiền từ quỹ, hoặc mong đợi quỹ tìm được cơ hội rất tốt một cách nhanh chóng. Do đó, chúng tôi dự kiến một số quỹ đầu tư có thể đóng cửa và một số sẽ rất tích cực trong việc tìm kiếm các thương vụ tốt để đầu tư.

VnEconomy 31/01/2024 15:00

Nội dung bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 05-2024 phát hành ngày 29-01-2024. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:  

https://postenp.phaha.vn/chi-tiet-toa-soan/tap-chi-kinh-te-viet-nam